AYT Branş Denemelerine Ne Zaman Başlanmalı?
Editör Notu
AYT hazırlığında öğrencilerin sık sorduğu sorulardan biri şudur:
“Branş denemelerine ne zaman başlamalıyım?”
Bu soruya genellikle takvimle cevap verilir.
“Ocakta başla.”
“İkinci dönem başla.”
“Son üç ay başla.”
Bir başka yaygın cevap ise:
“Önce bütün konuları bitir, sonra denemeye geç.”
Bu önerilerin belirli öğrenciler için karşılığı olabilir.
Fakat herkes için doğru başlangıç zamanını yalnızca takvim belirleyemez.
Çünkü aynı tarihte iki öğrenciden biri AYT matematiğin büyük bölümünü tamamlamışken diğeri henüz temel konular üzerinde çalışıyor olabilir.
Bu nedenle asıl soru:
“Hangi ay branş denemesine başlamalıyım?”
değil,
“Branş denemesinden artık anlamlı geri bildirim alabilecek düzeye geldim mi?”
olmalıdır.
Branş Denemesi Nedir?
Branş denemesi belirli bir ders içerisindeki farklı konu ve soru türlerini bir arada ölçen çalışmadır.
AYT Matematik branş denemesi öğrencinin yalnızca tek bir matematik konusunu değil, öğrendiği farklı konuları birlikte kullanmasını gerektirir.
Aynı durum fizik, kimya, biyoloji ve diğer alanlar için de geçerlidir.
Bu yönüyle branş denemesi konu testinden farklıdır.
Konu testinde öğrenci hangi konudan soru çözdüğünü bilir.
Branş denemesinde ise önce:
“Bu soru hangi bilgiyi gerektiriyor?”
kararını vermesi gerekir.
Bu nedenle branş denemesi yalnızca soru çözme değil, aynı zamanda bilgiyi seçme ve kullanma çalışmasıdır.
Bütün Konuların Bitmesini Beklemek Gerekir mi?
Her zaman değil.
Bu önemli bir ayrımdır.
Öğrencinin bir branştaki konuların anlamlı bir bölümünü öğrenmiş olması, branş denemesinden yararlanması için yeterli olabilir.
Örneğin AYT matematikte henüz birkaç konu tamamlanmamış olsa bile öğrenci öğrendiği konuların karma kullanımını görmek için denemelere başlayabilir.
Ancak konuların çok büyük bölümü henüz öğrenilmemişse deneme sonucu doğal olarak çok sayıda boş üretecektir.
Bu durumda deneme öğrencinin performansından çok henüz çalışmadığı konuları ölçmüş olur.
Dolayısıyla iki uç da doğru değildir:
“İlk günden branş denemesi çöz.”
ve
“Bütün konular bitmeden branş denemesine dokunma.”
Doğru zaman öğrencinin öğrenme ilerlemesine bağlıdır.
Branş Denemesine Hazır Olduğumu Nasıl Anlarım?
Bunun tek bir yüzdesi veya kesin kuralı yoktur.
Ancak bazı göstergeler yardımcı olabilir.
Öğrenci öğrendiği konularda temel ve orta düzey soruları çözebiliyorsa, eski konuları tamamen unutmuyorsa ve farklı konular arasında geçiş yapabiliyorsa branş denemeleri anlamlı hâle gelmeye başlayabilir.
Buradaki amaç ilk denemede yüksek net yapmak değildir.
Öğrenilmiş bilgilerin karma ortamda nasıl çalıştığını görmektir.
İlk Branş Denemem Düşük Gelirse Ne Olur?
Bu oldukça normal olabilir.
Çünkü öğrenci konu testlerinden farklı bir yapıyla karşılaşır.
Konu testinde zihinsel bağlam hazırdır.
Örneğin testin üzerinde:
“Trigonometri”
yazıyorsa öğrenci hangi bilgi ailesini kullanacağını bilir.
Branş denemesinde bu ipucu yoktur.
Öğrenci önce soruyu tanımalı, ardından gerekli bilgiyi seçmelidir.
Bu nedenle ilk branş denemelerindeki düşük performans her zaman konuların öğrenilmediğini göstermez.
Bazen öğrenci karma soru ortamına henüz alışmamıştır.
Branş Denemesinin İlk Görevi Net Ölçmek Değildir
Öğrenci branş denemesini yalnızca:
“Kaç net yaptım?”
sorusuna indirgerse denemenin önemli bir bölümünü kaçırır.
İlk dönemlerde branş denemesinin daha değerli soruları şunlardır:
Hangi eski konuları unutuyorum?
Hangi bilgileri yeni sorularda kullanamıyorum?
Hangi soru türlerinde yavaşlıyorum?
Hangi konular birbirine karışıyor?
Yanlışlarım hangi nedenle oluşuyor?
Bu sorular çalışma programını güncellemek için veri üretir.
Konu Çalışması Devam Ederken Branş Denemesi Çözülür mü?
Evet.
Hatta birçok öğrenci için bu iki çalışma birbirinin alternatifi değildir.
Aynı dönemde:
yeni konu öğrenme + eski konu tekrarı + soru çözümü + branş denemesi
birlikte yürüyebilir.
Böylece öğrenci yeni konuları ilerletirken eski öğrenmelerinin durumunu da takip eder.
Branş denemesine başlamak konu çalışmasının bittiği anlamına gelmez.
Erken Başlamanın Avantajı Nedir?
Uygun düzeyde erken başlayan öğrenci, sınava aylar kala önemli sorunları görebilir.
Örneğin:
Konuları biliyor ama karma soruda tanıyamıyor.
Matematikte süre çok uzun.
Fizikte kavramlar karışıyor.
Kimyada eski bilgiler unutuluyor.
Biyolojide benzer kavramlar ayırt edilemiyor.
Bu problemler sınava son birkaç hafta kala ortaya çıkmak yerine daha erken fark edilir.
Erken teşhis, düzeltme için daha fazla zaman bırakır.
Çok Erken Başlamanın Sakıncası Var mı?
Olabilir.
Öğrenci henüz branşın temel bölümünü öğrenmeden sürekli tam kapsamlı deneme çözüyorsa çok sayıda soruyu doğal olarak yapamayacaktır.
Bu durumda:
motivasyon düşebilir,
deneme sonucu yanlış yorumlanabilir,
öğrenci sürekli çözüm izleyen pasif bir çalışma biçimine geçebilir.
Deneme, öğrenmenin yerine geçmeye başlar.
Oysa deneme öğretimin alternatifi değildir.
Öğrenmenin durumunu ölçen ve sonraki çalışmayı yönlendiren araçlardan biridir.
Çok Geç Başlamanın Sakıncası Nedir?
Öğrenci bütün konuları bitirir fakat aylar boyunca yalnızca konu testleri çözerse başka bir problem ortaya çıkabilir.
Her konuyu ayrı ayrı yapabiliyor fakat karma ortamda hangi bilgiyi kullanacağını belirlemekte zorlanabilir.
Ayrıca:
süre yönetimi,
soru sırası,
zor soruyu bırakma,
eski konuyu hatırlama
gibi becerilerin gelişmesi için yeterli deneme deneyimi oluşmayabilir.
Bu nedenle branş denemesi yalnızca sınav öncesi ölçme aracı olarak görülmemelidir.
AYT Matematik Branş Denemesine Ne Zaman Başlanmalı?
Matematikte konu sayısı ve soru çeşitliliği geniştir.
Bu nedenle bütün matematik konularının bitmesini beklemek bazı öğrenciler için gereksiz gecikme oluşturabilir.
Öğrenci anlamlı sayıda konuyu tamamladıktan ve bu konularda temel soru yeterliliği geliştirdikten sonra seviyesine uygun branş denemeleriyle başlayabilir.
İlk dönemde netten çok:
hangi konuların unutulduğu,
hangi sorularda yöntem bulunamadığı,
hangi soruların çok zaman aldığı
incelenebilir.
AYT Fizik Branş Denemelerine Ne Zaman Başlanmalı?
Fizikte öğrencinin yalnızca formülleri bilmesi yeterli değildir.
Farklı konular arasında hangi fiziksel ilişkinin kullanılacağını seçebilmesi gerekir.
Bu nedenle branş denemeleri fizik için özellikle değerlidir.
Öğrenci temel konu altyapısını oluşturdukça karma fizik sorularıyla karşılaşmaya başlayabilir.
Deneme analizi sırasında bilgi eksiği ile modelleme problemi birbirinden ayrılmalıdır.
AYT Kimya Branş Denemelerine Ne Zaman Başlanmalı?
Kimyada bilgi, işlem ve yorum farklı konularda farklı ağırlıklarda kullanılabilir.
Branş denemesi öğrencinin bu geçişleri yapabilmesini ölçer.
Yeterli konu altyapısı oluştuktan sonra düşük sıklıkla başlanabilir ve konu kapsamı genişledikçe deneme sıklığı artırılabilir.
Burada da bütün konuların kusursuz biçimde tamamlanmasını beklemek zorunlu değildir.
AYT Biyoloji Branş Denemelerine Ne Zaman Başlanmalı?
Biyolojide eski bilgilerin zaman içerisinde unutulması önemli bir problemdir.
Bu nedenle branş denemeleri yalnızca ölçme değil, eski bilgileri yeniden hatırlama fırsatı da sağlar.
Öğrenci belirli bir konu birikimine ulaştığında karma biyoloji sorularıyla bilgilerin birbirinden ayrılıp ayrılmadığını kontrol edebilir.
Özellikle benzer kavramlardaki hatalar tekrar programına alınabilir.
İlk Başta Kaç Branş Denemesi Çözülmeli?
Herkes için:
“Haftada kesinlikle üç deneme.”
gibi bir sayı vermek doğru değildir.
Çünkü öğrencinin konu ilerlemesi, okul programı, diğer dersleri ve analiz için ayırabileceği zaman farklıdır.
Başlangıçta daha seyrek deneme yapılabilir.
Konu kapsamı ve sınav yakınlığı arttıkça sıklık da değişebilir.
Önemli olan yalnızca deneme sayısını artırmak değildir.
Her denemeden sonra çalışma planının gerçekten güncellenebilmesidir.
Her Gün Branş Denemesi Çözmek Gerekir mi?
Hayır.
Bazı dönemlerde ve bazı öğrencilerde günlük branş denemeleri yararlı olabilir.
Fakat bunu genel bir kural hâline getirmek doğru değildir.
Öğrenci deneme çözüyor fakat yanlışlarını incelemiyor, konu eksiklerini kapatmıyor ve sürekli yeni denemeye geçiyorsa sayı artarken gelişim sınırlı kalabilir.
Bir denemenin değeri, yalnızca çözüldüğü anda değil, sonrasında ne değiştirdiğiyle ortaya çıkar.
Branş Denemesinin Seviyesi Nasıl Olmalı?
Başlangıçta öğrencinin seviyesinin çok üzerinde denemeler kullanmak performans hakkında yanıltıcı sonuçlar oluşturabilir.
Öğrenci önce sınav düzeyine yakın ve öğrenmesini değerlendirebileceği kaynaklarla başlayabilir.
Daha sonra farklı soru yapıları ve daha seçici denemeler kullanılabilir.
Burada amaç sürekli en zor soruyla karşılaşmak değil, öğrencinin gelişimini doğru ölçebilecek sorularla çalışmaktır.
Branş Denemesi Sonrası Ne Yapılmalı?
Deneme bittiğinde yalnızca net hesaplanmamalıdır.
Yanlışlar incelenir.
Boşların nedeni belirlenir.
Emin olunmadan yapılan doğrular değerlendirilir.
Çok uzun süren sorular işaretlenir.
Tekrar eden konu eksikleri programa alınır.
Böylece branş denemesi bir sonuç kâğıdı olmaktan çıkar.
Bir sonraki çalışma haftasının verisine dönüşür.
Netler Düşükse Branş Denemesini Bırakmalı mıyım?
Otomatik olarak hayır.
Önce düşük netin nedeni belirlenmelidir.
Soruların büyük bölümü henüz çalışılmamış konulardan mı geliyor?
Öğrenci öğrendiği konuları unutmuş mu?
Bilgiyi soruya aktaramıyor mu?
Deneme seviyesi gereğinden yüksek mi?
Süre mi yetmiyor?
Neden bulunmadan yalnızca düşük net nedeniyle denemeyi bırakmak doğru olmayabilir.
Branş Denemesinde Netler Ne Zaman Önem Kazanır?
Başlangıçta denemenin öğretici yönü daha ağır basabilir.
Sınava yaklaşıldıkça konu kapsamı genişler ve öğrencinin bilgisi daha tamamlanmış hâle gelir.
Bu noktadan sonra netlerin:
ortalaması,
istikrarı,
dalgalanması,
süreyle ilişkisi
daha anlamlı performans göstergeleri hâline gelir.
Yani aynı branş denemesi hazırlığın farklı dönemlerinde farklı amaçlara hizmet edebilir.
Genel AYT Denemesine Geçmeden Önce Branş Denemesi Şart mı?
“Şart” şeklinde kesin bir hüküm vermek doğru değildir.
Ancak branş denemeleri öğrencinin tek bir ders içerisindeki sorunlarını daha ayrıntılı görmesini sağlar.
Genel denemeler ise farklı derslerin birlikte yönetilmesini ölçer.
Dolayısıyla iki deneme türü birbirinin yerine geçmez.
Hazırlığın ilerleyen dönemlerinde birbirini tamamlayabilir.
Branş Denemesi mi Genel Deneme mi?
Bu sorunun cevabı öğrencinin ihtiyacına bağlıdır.
Matematik performansını ayrıntılı incelemek istiyorsak matematik branş denemesi daha fazla veri verebilir.
Sınavın tamamındaki süre ve ders geçişlerini görmek istiyorsak genel deneme daha anlamlıdır.
Dolayısıyla:
“Hangisi daha iyi?”
sorusundan çok:
“Şu anda hangi bilgiyi ölçmek istiyorum?”
sorusu kullanılmalıdır.
Veli Ne Yapmalı?
Veli öğrencinin düşük branş denemesi sonucunu gördüğünde:
“Daha konuları öğrenememişsin.”
sonucuna hızlıca ulaşabilir.
Fakat özellikle ilk denemelerde sonuç öğrencinin henüz alışmadığı karma soru yapısını da yansıtabilir.
Daha anlamlı soru:
“Bu deneme bize ne gösterdi?”
olabilir.
Hangi konular eksik?
Hangileri unutulmuş?
Sorun bilgi mi, süre mi?
Bir sonraki hafta ne değişecek?
Deneme ancak bu sorular cevaplandığında eğitimsel değer kazanır.
Saruhan Kurs’ta Branş Denemelerine Nasıl Başlıyoruz?
Saruhan Kurs’ta branş denemesine başlamak için bütün öğrencilere aynı tarihi vermiyoruz.
Önce öğrencinin mevcut durumuna bakıyoruz.
Hangi konular öğrenildi?
Öğrenilen konularda soru performansı nasıl?
Eski bilgiler korunuyor mu?
Karma sorularda doğru yöntem seçilebiliyor mu?
Deneme öğrencinin seviyesine uygun mu?
Bu göstergeler yeterli hâle geldiğinde branş denemelerini çalışma sistemine dahil ediyoruz.
İlk denemeleri yalnızca net üzerinden değerlendirmiyoruz.
Denemeden çıkan veriyi tekrar, soru çözümü ve birebir ders planına aktarıyoruz.
Böylece branş denemesi konular bittikten sonra yapılan son kontrol değil, öğrenme devam ederken sistemi yönlendiren bir ölçme aracına dönüşüyor.
Sık Sorulan Sorular
AYT branş denemelerine hangi ay başlanmalı?
Herkes için geçerli tek bir ay yoktur. Öğrencinin konu ilerlemesi ve branş denemesinden anlamlı geri bildirim alabilecek düzeye gelmesi daha belirleyicidir.
Konular bitmeden branş denemesi çözülür mü?
Evet. Yeterli konu altyapısı oluştuysa bazı konular henüz tamamlanmamış olsa bile seviyeye uygun branş denemeleri kullanılabilir.
İlk branş denemem düşük geldi, normal mi?
Olabilir. Öğrenci ilk kez farklı konuları karma biçimde kullanıyorsa başlangıç performansı konu testlerinden daha düşük olabilir.
Haftada kaç branş denemesi çözmeliyim?
Sabit bir sayı yoktur. Konu ilerlemesi, sınava kalan süre ve denemelerin ne kadar iyi analiz edildiği birlikte değerlendirilmelidir.
Branş denemesi mi soru bankası mı?
Birbirinin alternatifi değildir. Soru bankası belirli becerileri geliştirirken branş denemesi farklı konuların birlikte kullanılmasını ölçer.
Branş denemesi mi genel AYT denemesi mi?
Ölçmek istediğiniz probleme göre değişir. Branş denemesi belirli bir dersi ayrıntılı, genel deneme ise sınavın bütününü değerlendirmede daha kullanışlıdır.
Branş denemesinde düşük net yapıyorsam konu çalışmasına geri dönmeli miyim?
Önce düşük netin nedeni belirlenmelidir. Gerçek bilgi eksikliği varsa konu çalışması gerekir; sorun süre veya yöntemse farklı bir müdahale daha doğru olabilir.
Kısa Özet
• Branş denemelerine başlamak için tek bir doğru ay yoktur.
• Bütün konuların bitmesini beklemek her öğrenci için gerekli değildir.
• Çok erken başlamak da denemenin ölçme değerini azaltabilir.
• İlk branş denemelerinde yalnızca nete odaklanmayın.
• Konu çalışması ile branş denemesi birlikte yürütülebilir.
• Matematik, fizik, kimya ve biyolojide başlangıç zamanı farklılaşabilir.
• Deneme sıklığını öğrencinin ihtiyacına göre artırın.
• Seviyeye uygun denemeler kullanın.
• Her denemeyi yanlış, boş, kararsız doğru ve süre açısından değerlendirin.
• Branş ve genel denemeyi rakip değil, farklı amaçlara hizmet eden ölçme araçları olarak görün.
Saruhan Hoca’nın Görüşü
“Branş denemesine ne zaman başlanmalı?” sorusu çoğu zaman takvim üzerinden cevaplanıyor.
Oysa takvim öğrencinin ne öğrendiğini bilmez.
Aynı ayda bulunan iki öğrenci, akademik olarak hazırlığın tamamen farklı noktalarında olabilir.
Bu nedenle doğru başlangıç tarihini belirleyen şey yalnızca sınava kalan süre değildir.
Öğrencinin denemeden anlamlı veri üretebilecek kadar öğrenmiş olmasıdır.
Çok erken kullanılan deneme henüz öğrenilmemiş konuları sayar. Çok geç kullanılan deneme ise öğrenmenin zayıf noktalarını düzeltmek için gereken zamanı azaltabilir.
Bu yüzden branş denemesinin doğru zamanı, konuların kusursuz biçimde tamamlandığı gün değildir.
Ölçmenin, öğrencinin sonraki öğrenme kararlarını değiştirebilecek kadar anlamlı hâle geldiği gündür.
Yararlanılan Kaynaklar
• ÖSYM – YKS/AYT sınav yapısı ve yayımlanan sorular
• Millî Eğitim Bakanlığı – ortaöğretim öğretim programları
• Biçimlendirici değerlendirme ve geri bildirim literatürü
• Öz düzenlemeli öğrenme araştırmaları
• Öğrenme transferi ve karma uygulama üzerine bilişsel bilim çalışmaları
İlgili Makaleler
• AYT Denemesi Nasıl Analiz Edilir?
• AYT’de Konu Tekrarı Nasıl Yapılır?
• AYT’de Bir Soruda Ne Kadar Süre Harcamalıyım?
• AYT’de Denemede Boş Bırakılan Sorular Nasıl Analiz Edilmeli?
• AYT’de Yanlış Sorular Nasıl Tekrar Edilmeli?
• AYT Denemelerinde Süre Yetmiyor, Ne Yapmalıyım?
• AYT Konuları Ne Zaman Bitmeli?
Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.