AYT’de Doğru Yaptığım Soruları Analiz Etmeli miyim?
Editör Notu
Deneme bitti.
Öğrenci cevap anahtarını açtı.
Bir sorunun karşısında D gördü.
Doğru.
Genellikle o soruyla işimiz burada biter.
Yanlışlara bakılır.
Boşlar incelenir.
Doğrular ise öğrenilmiş kabul edilir.
Fakat AYT gibi öğrencinin yalnızca bilgiyi hatırlamasını değil, farklı durumlarda kullanmasını da gerektiren bir sınavda önemli bir ayrıntı vardır:
Her doğru aynı güçte bir doğru değildir.
Bir öğrenci soruyu ne yaptığını bilerek çözmüş olabilir.
Başka bir öğrenci iki seçenek arasında kalıp doğru olanı işaretlemiş olabilir.
Bir diğeri yanlış bir yöntem kullanmış fakat tesadüfen doğru sonuca ulaşmış olabilir.
Başka biri ise soruyu doğru yapmak için gereğinden fazla zaman harcamış olabilir.
Cevap anahtarında hepsi aynıdır:
Doğru.
Öğrenme açısından ise aynı değildir.
Bir Sorunun Doğru Olması Ne Gösterir?
En temel anlamıyla öğrencinin o soruda doğru cevaba ulaştığını gösterir.
Bu değerlidir.
Fakat tek başına öğrencinin:
konuyu tam bildiğini,
çözüm yöntemine hâkim olduğunu,
aynı bilgiyi başka soruda kullanabileceğini,
aynı soruyu süre baskısı altında tekrar yapabileceğini
kanıtlamaz.
Bu nedenle doğru cevap bir sonuçtur.
Öğrenmenin niteliğini anlamak için bazen sonuca nasıl ulaşıldığına da bakmak gerekir.
Dört Farklı Doğru Düşünelim
İki öğrenci değil, dört öğrenci aynı soruyu doğru yapmış olsun.
Birinci öğrenci soruyu okudu, yöntemi belirledi ve güvenle çözdü.
İkinci öğrenci iki seçenek arasında kaldı ve doğru seçeneği işaretledi.
Üçüncü öğrenci çözüm sırasında yanlış bir düşünce kullandı fakat işlemler tesadüfen doğru cevaba götürdü.
Dördüncü öğrenci doğru çözdü fakat tek soruya yedi dakika harcadı.
Dördünün cevap kâğıdında da aynı işaret vardır.
Fakat bu dört doğru bize öğrencinin öğrenmesi hakkında aynı bilgiyi vermez.
İşte doğru soru analizi bu ayrımı görünür hâle getirir.
Güvenilir Doğru Nedir?
Öğrenci:
sorunun ne istediğini anlamış,
gereken bilgiyi doğru seçmiş,
çözümünü gerekçelendirebilmiş,
makul sürede sonuca ulaşmış
ve cevabından büyük ölçüde emin olmuşsa bu doğru daha güvenilir kabul edilebilir.
Bu tür soruların her denemeden sonra ayrıntılı biçimde tekrar edilmesi gerekli değildir.
Çünkü deneme analizinin amacı öğrencinin zaten güçlü olduğu her şeyi tekrar tekrar incelemek değildir.
Riskli alanları bulmaktır.
Kararsız Doğru Nedir?
Öğrenci iki seçenek arasında kalmıştır.
Birini işaretler.
Doğru çıkar.
Net hesabında problem yoktur.
Fakat eğitim açısından soru hâlâ tam kapanmamıştır.
Çünkü aynı öğrenci benzer bir soruda bu kez diğer seçeneği işaretleyebilir.
Bu nedenle kararsız doğruların yanına deneme sırasında küçük bir işaret koymak yararlı olabilir.
Örneğin:
?
Böylece cevap anahtarı kontrol edilirken yalnızca yanlışlara değil, emin olunmadan yapılan doğrulara da dönülebilir.
Tahminle Yapılan Doğru Ne Anlatır?
Bazen öğrenci cevabı gerçekten bilmez.
Seçeneklerden bazılarını eler ve kalanlardan birini seçer.
Doğru çıkar.
Burada eleme işleminin niteliğine bakmak gerekir.
Öğrenci bilgi kullanarak seçenekleri mantıklı biçimde elemişse bu tamamen rastgele bir cevap değildir.
Fakat hiçbir gerekçesi olmadan yaptığı tahmin doğru çıkmışsa bunu:
“Bu konuyu biliyorum.”
şeklinde yorumlamak yanıltıcıdır.
Net kazanılmıştır.
Ama öğrenme henüz doğrulanmamıştır.
Yanlış Yöntemle Doğru Sonuç Çıkabilir mi?
Evet.
Özellikle işlem içeren sorularda iki hata birbirini götürebilir.
Öğrenci yanlış bir varsayımdan başlayabilir ancak işlemler sonucunda seçeneklerden doğru olana ulaşabilir.
Bu tür durumlar tehlikelidir.
Çünkü cevap anahtarı öğrenciyi uyarmayacaktır.
Öğrenci:
“Doğru yaptım.”
diyerek yanlış düşünme biçimini güçlendirebilir.
Bu nedenle özellikle çözümünden şüphe duyulan doğruların yöntemi kontrol edilmelidir.
Çok Uzun Sürede Yapılan Doğru
Önceki makalemizde bunu “pahalı doğru” olarak ele almıştık.
Öğrenci soruyu doğru yapmıştır.
Ancak soruya gereğinden fazla zaman harcamıştır.
Akademik açıdan bilgi vardır.
Sınav performansı açısından ise başka bir problem olabilir.
Çünkü bir soruya harcanan fazladan süre, başka soruların süresinden alınmıştır.
Bu nedenle deneme analizinde yalnızca:
“Doğru mu?”
değil,
gerektiğinde:
“Bu doğru bana ne kadar zamana mal oldu?”
sorusu da sorulmalıdır.
Çok Hızlı Yapılan Doğrular da İncelenmeli mi?
Genellikle hayır.
Öğrenci soruyu doğru anlayıp güvenilir biçimde hızlı çözüyorsa bu olumlu bir performanstır.
Ancak sürekli çok hızlı çözülen bir soru türünde zaman zaman basit hatalar oluşuyorsa hız ile doğruluk ilişkisi ayrıca incelenebilir.
Amaç her doğruyu şüpheli hâle getirmek değildir.
Analiz seçici olmalıdır.
Bütün Doğruları Tekrar Çözmek Gerekir mi?
Hayır.
Bu ciddi zaman kaybına dönüşebilir.
Örneğin öğrenci 60 soruyu doğru yaptıysa 60 sorunun tamamını yeniden çözmek yerine yalnızca riskli doğruları belirleyebilir.
Bunlar:
emin olunmadan yapılan,
tahminle bulunan,
yönteminden şüphe edilen,
çok uzun süren
doğrular olabilir.
Böylece analiz derinleşirken gereksiz iş yükü oluşmaz.
Üçlü Bir Sistem Kullanılabilir
Deneme sırasında basit bir işaretleme sistemi kullanılabilir:
✓ Güvenli doğru adayı
? Kararsız soru
Z Zaman alan soru
Cevap anahtarı kontrol edildiğinde yanlış ve boşların yanında özellikle ? ve Z işaretli sorulara dönülebilir.
Böylece öğrencinin deneme analizi yalnızca sonuç tablosundan değil, sınav sırasında yaşadığı düşünme sürecinden de veri üretir.
“Doğru Yaptım Ama Çözümü Farklı” Durumu
Öğrenci çözüm videosunu açar.
Kendisinden tamamen farklı bir yöntem görür.
Bu otomatik olarak öğrencinin yönteminin yanlış olduğu anlamına gelmez.
Bir problemin birden fazla doğru çözüm yolu olabilir.
Burada ölçüt:
“Ben öğretmenle aynı çözümü yaptım mı?”
değildir.
Daha doğru soru:
“Benim kullandığım yöntem matematiksel veya bilimsel olarak geçerli mi ve sınav koşullarında verimli mi?”
olmalıdır.
Daha Kısa Çözüm Varsa Öğrenmeli miyim?
Her zaman zorunlu değildir.
Öğrencinin yöntemi doğru, anlaşılır ve yeterince hızlıysa sırf başka biri daha kısa çözdü diye yöntemi değiştirmesi gerekmeyebilir.
Ancak kullanılan yöntem sürekli süre kaybettiriyorsa alternatif çözüm değerli hâle gelir.
Burada amaç en gösterişli çözümü bulmak değil, güvenilir ve uygulanabilir çözümü oluşturmaktır.
Doğru Soruyu Birkaç Gün Sonra Tekrar Yapabilir miyim?
Özellikle kararsız doğrularda bu yararlı olabilir.
Çünkü öğrenci aynı gün sorunun cevabını hatırlayabilir.
Daha güçlü kontrol benzer yeni bir sorudur.
Öğrenci aynı kavramı farklı bir soruda da doğru kullanabiliyorsa ilk doğrunun tesadüf olmadığına dair daha güçlü kanıt elde ederiz.
Matematikte Riskli Doğrular
AYT matematikte özellikle şu doğrular incelenebilir:
çok uzun süren,
işleminden emin olunmayan,
alternatifler üzerinden bulunan,
çözüm yolunun neden çalıştığı açıklanamayan
sorular.
Öğrenci doğru sonuca ulaşmış olsa bile çözümünü yeniden açıklayamıyorsa öğrenme henüz yeterince sağlam olmayabilir.
Fizikte Riskli Doğrular
Fizikte formül kullanılarak doğru cevap bulunmuş olabilir.
Fakat öğrenci:
“Bu formülü neden burada kullandın?”
sorusuna cevap veremiyorsa kavramsal yapı yeterince güçlü olmayabilir.
Bu nedenle doğru fizik sorularında zaman zaman sonuçtan çok fiziksel gerekçe kontrol edilmelidir.
Kimyada Riskli Doğrular
Kimyada doğru sonuç:
doğru bilgi,
doğru işlem
ve doğru yorumun birleşiminden çıkabilir.
Ancak öğrenci özellikle seçenek eleme yoluyla doğru yaptıysa hangi seçenekleri hangi gerekçeyle elediğini açıklaması yararlı olabilir.
Böylece bilginin gerçekten var olup olmadığı anlaşılır.
Biyolojide Riskli Doğrular
Biyolojide iki seçenek arasında kalıp doğruyu işaretlemek sık görülebilir.
Bu durumda yalnızca doğru seçeneğin neden doğru olduğu değil:
“Diğer seçenek neden yanlış?”
sorusu da değerlidir.
Öğrenci bunu açıklayamıyorsa kavramlar arasındaki sınır henüz yeterince net olmayabilir.
Doğru Analizi Netimi Düşürür mü?
Hayır.
Resmî deneme sonucu değişmez.
Doğru yine doğrudur.
Burada yaptığımız şey net hesabını değiştirmek değil, netin güvenilirliğini anlamaktır.
Örneğin iki öğrenci de 60 net yapmış olabilir.
Birinin neredeyse bütün doğruları güvenlidir.
Diğerinin çok sayıda kararsız doğrusu vardır.
Bugünkü sonuçları aynıdır.
Fakat bir sonraki denemedeki performanslarının istikrarı aynı olmayabilir.
“Gerçek Net” Diye Ayrı Bir Net Hesaplamalı mıyım?
Buna gerek yoktur.
Kararsız doğruları yanlış sayarak yeni bir puan üretmek öğrenciyi gereksiz yere yanıltabilir.
Resmî net olduğu gibi kalmalıdır.
Kararsız doğrular ise ayrı bir öğrenme göstergesi olarak takip edilebilir.
Örneğin:
62 net – 7 kararsız doğru
bilgisi,
tek başına:
62 net
ifadesinden daha açıklayıcı olabilir.
Kararsız Doğrular Azalıyorsa Ne Anlama Gelir?
Bu önemli bir gelişim göstergesi olabilir.
Örneğin öğrenci:
58 net / 11 kararsız doğru
sonra:
60 net / 7 kararsız doğru
sonra:
61 net / 3 kararsız doğru
yapıyorsa net artışı küçük görünse bile performansın güvenilirliği ciddi biçimde gelişiyor olabilir.
Bu nedenle gelişim yalnızca net artışından okunmamalıdır.
Doğru Sayısı Aynı Kalırken Öğrenci Gelişebilir mi?
Evet.
İki ay boyunca öğrenci 60 civarında net yapıyor olabilir.
Fakat başlangıçta çok sayıda soruda kararsızken zamanla cevaplarından daha emin hâle gelebilir.
Soruları daha kısa sürede çözebilir.
Yanlış yöntemler azalabilir.
Bu durumda ham net aynı görünse bile sınav performansı daha sağlam hâle gelmiştir.
Bu, yalnızca doğru-yanlış sayısına bakıldığında kolayca kaçırılabilecek bir gelişimdir.
Deneme Sonrası Doğrulara Ne Kadar Zaman Ayırmalıyım?
Sabit bir süre vermek doğru değildir.
Doğruların büyük bölümü güvenilir ise çok az zaman yeterli olabilir.
Çok sayıda kararsız veya pahalı doğru varsa analiz genişletilebilir.
Temel ilke şudur:
Güvenilir doğruyu gereksiz yere inceleme; riskli doğruyu görünmez bırakma.
Veli Doğru Sayısına Nasıl Bakmalı?
Veli genellikle denemede:
“Kaç doğru?”
“Kaç yanlış?”
“Kaç net?”
diye sorar.
Bunlar doğal sorulardır.
Fakat öğrencinin performansını daha iyi anlamak için zaman zaman şu soru daha değerlidir:
“Doğru yaptığın soruların kaçından gerçekten emindin?”
Bu soru öğrenciyi sorgulamak için değil, netin ne kadar sağlam olduğunu anlamak için kullanılmalıdır.
Çünkü yüksek net kadar tekrar edilebilir yüksek net değerlidir.
Saruhan Kurs’ta Doğru Soruları Nasıl Değerlendiriyoruz?
Saruhan Kurs’ta deneme analizini yalnızca yanlış ve boş sorular üzerinden okumuyoruz.
Özellikle öğrencinin emin olmadığı veya çok uzun sürede çözdüğü doğrulara da bakıyoruz.
Birebir ders sırasında gerektiğinde öğrenciye:
“Bu cevaba nasıl ulaştın?”
diye soruyoruz.
Eğer çözüm güvenilir ise üzerinde gereksiz yere durmuyoruz.
Ancak öğrenci doğru cevaba rağmen kavramı açıklayamıyor, yönteminden emin değil veya benzer soruda aynı performansı gösteremiyorsa bu alanı henüz tamamen öğrenilmiş kabul etmiyoruz.
Çünkü amaç öğrencinin yalnızca bugünkü denemede doğru seçeneği bulması değildir.
Aynı bilgiyi farklı bir soruda yeniden kullanabilmesidir.
Sık Sorulan Sorular
AYT denemesinde doğru sorular analiz edilmeli mi?
Bütün doğrular değil; özellikle emin olunmadan, tahminle, şüpheli yöntemle veya çok uzun sürede yapılan doğrular incelenebilir.
Doğru yaptığım soruyu neden tekrar çözeyim?
Amaç cevabı kontrol etmek değil, doğru sonucun güvenilir bir öğrenmeye dayanıp dayanmadığını anlamaktır.
İki seçenek arasında kalıp doğru yaptıysam ne yapmalıyım?
Hangi bilgide kararsız kaldığınızı belirleyin ve mümkünse benzer yeni bir soruyla öğrenmenizi kontrol edin.
Çok uzun sürede yaptığım doğru önemli mi?
Evet. Akademik olarak doğru olsa da sınavın toplam süresi açısından maliyetli olabilir.
Bütün doğru soruların çözüm videosunu izlemeli miyim?
Genellikle gerekli değildir. Bu ciddi zaman kaybı yaratabilir. Riskli doğrulara öncelik verilmesi daha verimlidir.
Kararsız doğruları yanlış mı saymalıyım?
Hayır. Resmî net hesabını değiştirmeye gerek yoktur. Kararsız doğrular ayrı bir performans göstergesi olarak takip edilebilir.
Netim artmıyor ama kararsız doğrularım azalıyor. Gelişiyor muyum?
Bu durum performansın daha güvenilir hâle geldiğini gösterebilir. Gelişim yalnızca ham net değişimiyle değerlendirilmemelidir.
Kısa Özet
• Her doğru aynı öğrenme düzeyini göstermez.
• Bütün doğruları yeniden analiz etmeyin.
• Kararsız doğruları işaretleyin.
• Tahmin ile bilgiye dayalı elemeyi birbirinden ayırın.
• Çok uzun süren “pahalı doğruları” takip edin.
• Yanlış yöntemle doğru sonuca ulaşılmış olabileceğini unutmayın.
• Kararsız doğruları benzer yeni sorularla kontrol edin.
• Resmî netinizi değiştirmeyin; güvenilirliği ayrıca takip edin.
• Kararsız doğruların azalmasını gelişim göstergelerinden biri olarak değerlendirin.
• Amaç daha fazla analiz değil, daha doğru analizdir.
Saruhan Hoca’nın Görüşü
Bir denemede yanlış cevap doğal olarak dikkatimizi çeker. Doğru cevap ise çoğu zaman incelemeden geçer.
Çünkü ölçme sisteminde sonuç nettir:
Cevap ya doğrudur ya yanlış.
Öğrenme ise bu kadar ikili değildir.
Öğrenci bir soruyu bilerek de doğru yapabilir, kararsız kalarak da. Doğru yöntemle de sonuca ulaşabilir, tesadüfen de.
Bu nedenle doğru cevap ile öğrenilmiş bilgi arasında otomatik bir eşitlik kurmak doğru değildir.
Fakat buradan bütün doğruların sorgulanması gerektiği sonucu da çıkmaz.
Asıl ölçüt güvenilirliktir.
Öğrenci bilgiyi açıklayabiliyor, doğru yöntemi seçebiliyor, benzer durumda yeniden kullanabiliyor ve bunu sınavın bütünü açısından makul bir sürede gerçekleştirebiliyorsa doğru cevap artık daha güçlü bir anlam taşır.
Bu nedenle deneme analizinde asıl mesele doğru ve yanlışı çoğaltmak değildir.
Tesadüfi başarı ile tekrar edilebilir performansı birbirinden ayırabilmektir.
Yararlanılan Kaynaklar
• ÖSYM – YKS/AYT sınav yapısı ve yayımlanan sorular
• Millî Eğitim Bakanlığı – ortaöğretim öğretim programları
• Ölçme-değerlendirmede güvenirlik ve performans değerlendirme literatürü
• Üstbiliş, güven yargıları ve öz düzenlemeli öğrenme araştırmaları
• Öğrenme transferi ve geri bildirim üzerine bilişsel bilim çalışmaları
İlgili Makaleler
• AYT Denemesi Nasıl Analiz Edilir?
• AYT’de Yanlış Sorular Nasıl Tekrar Edilmeli?
• AYT’de Denemede Boş Bırakılan Sorular Nasıl Analiz Edilmeli?
• AYT’de Bir Soruda Ne Kadar Süre Harcamalıyım?
• AYT Netleri Neden Dalgalanır?
• AYT’de Bildiğim Soruları Neden Yapamıyorum?
• AYT’de Çok Yanlış Yapıyorum, Ne Yapmalıyım?
Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.