AYT’de Yanlış Sorular Nasıl Tekrar Edilmeli?

Editör Notu

AYT hazırlığında öğrencinin yanlış yaptığı sorular genellikle iki şekilde ele alınır.

Birinci öğrenci doğru cevaba bakar ve geçer.

İkinci öğrenci ise bütün yanlışlarını bir deftere geçirir, çözümleri yazar ve büyük bir arşiv oluşturur.

İki yaklaşım da bazı durumlarda işe yarayabilir.

Fakat yanlış sorularla çalışmanın temel amacı bunların hiçbiri değildir.

Asıl amaç şudur:

Aynı yanlış düşünme biçiminin başka bir soruda tekrar edilmesini önlemek.

Çünkü öğrenci yanlış yaptığı soruyu ezberleyebilir.

Bir daha karşısına geldiğinde doğru yapabilir.

Fakat sınavda aynı soru gelmeyecektir.

Bu nedenle yanlış tekrarının başarısı:

“Bu soruyu artık yapabiliyor muyum?”

sorusuyla değil,

“Bu hatayı yeni bir soruda tekrar ediyor muyum?”

sorusuyla değerlendirilmelidir.

 

Her Yanlış Tekrar Edilmeli mi?

Hayır.

Yanlışların tamamı aynı eğitimsel değere sahip değildir.

Öğrenci bir soruda tek seferlik basit bir işlem hatası yapmış olabilir.

Başka bir soruda temel bir kavramı yanlış öğrenmiş olabilir.

Bir diğerinde ise sürekli tekrar ettiği bir düşünme hatası bulunabilir.

Bu üç soruyu aynı yoğunlukta tekrar etmek zamanın verimli kullanılmasını engelleyebilir.

Önce yanlışın niteliği belirlenmelidir.

 

İlk Adım: Neden Yanlış Yaptığını Bul

Yanlış tekrarına çözümü izleyerek değil, mümkünse şu soruyla başlanmalıdır:

“Ben bu soruda neden yanlış yaptım?”

Nedenlerden bazıları şunlar olabilir:

Konu eksiği

Unutma

Kavram yanılgısı

Yanlış yöntem

İşlem hatası

Soruyu yanlış okuma

Dikkat

Süre

Kararsızlık

Yanlışın nedeni değiştiğinde yapılacak tekrar da değişir.

 

Konu Eksiği Varsa Ne Yapılmalı?

Öğrenci sorunun gerektirdiği bilgiyi gerçekten bilmiyorsa yalnızca sorunun çözümünü öğrenmek yeterli olmayabilir.

Çünkü problem bir sorudan daha geniştir.

Bu durumda ilgili konuya dönmek gerekir.

Ancak bütün konuyu baştan çalışmak zorunlu değildir.

Önce eksik olan alt bölüm belirlenebilir.

Kısa konu çalışması yapılır.

Ardından birkaç temel ve orta düzey soruyla bilgi yeniden sınanır.

Son olarak yanlış yapılan soruya dönülebilir.

 

Kavram Yanılgısı Varsa Daha Dikkatli Ol

Kavram yanılgısı bilgi eksikliğinden farklıdır.

Öğrenci bilgiyi hiç bilmiyor değildir.

Yanlış biliyordur.

Bu nedenle soru çözümünü gördüğünde:

“Tamam, anladım.”

demesi yeterli olmayabilir.

Önce yanlış düşüncenin ne olduğu açık biçimde ortaya çıkarılmalıdır.

Daha sonra doğru kavramla karşılaştırılmalı ve farklı sorularda yeniden test edilmelidir.

Çünkü yanlış öğrenilmiş bilgi, yeni sorularda tekrar kullanılabilir.

 

İşlem Hatasında Konuya Dönmek Gerekir mi?

Her zaman değil.

Öğrenci yöntemi doğru kurmuş fakat işlem sırasında işaret hatası yapmışsa uzun konu anlatımı problemi çözmeyebilir.

Burada başka bir soru sorulmalıdır:

Bu işlem hatası neden oluştu?

Ara işlemleri zihinden mi yaptı?

Yazısı dağınık mı?

Acele mi etti?

Benzer işaret hataları başka sorularda da oluyor mu?

Tekrarlanan işlem hatası varsa çalışma davranışına müdahale edilmelidir.

 

“Dikkatsizlik” Yeterli Bir Açıklama Değildir

Yanlışın yanına yalnızca:

“Dikkat.”

yazmak çoğu zaman işe yaramaz.

Çünkü öğrenci zaten dikkat etmesi gerektiğini bilir.

Daha somut bir ifade gerekir.

Örneğin:

“Olumsuz soru kökünü kaçırdım.”

“Grafiğin eksenini kontrol etmedim.”

“Birimi dönüştürmeden işlem yaptım.”

“Sonuç yerine ara değeri işaretledim.”

Bu tür notlar davranışın ne olduğunu görünür hâle getirir.

 

Yanlış Sorunun Çözümüne Hemen Bakmalı mıyım?

Öğrencinin bir süre kendi başına düşünmesi genellikle daha öğretici olabilir.

Önce tekrar denemelidir.

Sorunun hangi noktasında tıkandığını belirlemelidir.

Belki ilk denemede fark etmediği bir ayrıntıyı şimdi görebilir.

Eğer yine çözemiyorsa çözüm incelenebilir.

Ama amaç yalnızca doğru cevabı görmek değildir.

Çözümde öğrencinin kaçırdığı kritik düşünceyi bulmaktır.

 

Çözümü İzlemek Tekrar Değildir

Video çözümü izlendi.

Öğretmen anlattı.

Öğrenci:

“Evet, şimdi oldu.”

dedi.

Burada çalışma bitmemelidir.

Çünkü çözüm gözünün önündeyken anlamak daha kolaydır.

Asıl kontrol, çözüm desteği ortadan kalktığında yapılmalıdır.

Soruyu kapatın.

Bir süre sonra tekrar çözün.

Çözüm yolu gerçekten üretilebiliyor mu?

Bunu görmek gerekir.

 

Aynı Gün Tekrar Çözmek Yeterli mi?

Faydalı olabilir fakat tek başına güçlü bir kontrol değildir.

Çünkü öğrenci çözümü hâlâ hatırlıyor olabilir.

Bu nedenle özellikle önemli yanlışlar farklı zamanlarda yeniden ele alınabilir.

Örneğin:

aynı gün,

birkaç gün sonra,

daha sonraki karma çalışmada

yeniden karşılaşılması sağlanabilir.

Burada katı bir gün takvimi oluşturmak zorunlu değildir.

Önemli olan öğrencinin çözümü ezberleyip ezberlemediğini ayırt edecek kadar zaman bırakmaktır.

 

Aynı Soruyu Tekrar Tekrar Çözmek

Aynı soruyu birkaç kez çözmek yararlı olabilir.

Ama bir noktadan sonra öğrenci artık problemi çözmüyor, çözümü hatırlıyor olabilir.

Bu nedenle yanlış tekrarında önemli aşamalardan biri benzer fakat farklı soruya geçmektir.

Örneğin yanlış yapılan soruda kullanılan temel düşünce başka bir soru biçiminde yeniden sınanabilir.

İşte gerçek öğrenme burada test edilir.

 

Benzer Soru Neden Önemlidir?

Çünkü sınavda aynı sorunun tekrar gelmesi beklenmez.

Öğrencinin öğrendiği çözüm fikrini yeni bir durumda kullanabilmesi gerekir.

Bu nedenle yanlış yapılan sorunun ardından:

aynı kazanımı,

aynı kavramı

veya aynı düşünme biçimini

farklı şekilde kullanan birkaç soru seçilebilir.

Öğrenci bunları bağımsız çözebiliyorsa hata üzerinde gerçek bir gelişim oluşmuş olabilir.

 

Yanlış Defteri Tutulmalı mı?

Tutulabilir.

Fakat yanlış defterinin amacı bütün yanlış soruları kopyalamak olmamalıdır.

Bir süre sonra yüzlerce sayfalık, tekrar bakılmayan bir arşive dönüşebilir.

Daha işlevsel bir yanlış kaydı şöyle olabilir:

Konu: Fonksiyonlar
Hata: Tanım kümesini kontrol etmedim
Neden: İşleme çok hızlı başladım
Yeni kuralım: İşlemden önce tanım kümesini kontrol et

Bu dört satır bazen iki sayfalık soru çözümünden daha değerlidir.

 

Soruyu mu Kaydetmeliyim, Hatayı mı?

Asıl değerli olan hatanın yapısıdır.

Sorunun kendisi gerekirse işaretlenebilir veya kaynak-sayfa numarası yazılabilir.

Ama öğrencinin birkaç hafta sonra baktığında görmesi gereken:

“Bu soruda ne olmuştu?”

değil,

“Ben hangi düşünme hatasını yapıyordum?”

olmalıdır.

 

Yanlışları Kodlamak İşe Yarar mı?

Pratik bir sistem kullanılabilir.

Örneğin:

B: Bilgi
U: Unutma
Y: Yöntem
İ: İşlem
D: Dikkat
S: Süre

Birkaç deneme sonra öğrencinin yanlışlarının dağılımı görünür.

Örneğin 20 yanlışın 12’si bilgi eksikliği değil de işlem ve dikkat kaynaklıysa çalışma planı tamamen farklılaşabilir.

 

Tekrarlayan Yanlışları Ayır

Yanlışların en değerli olanları genellikle tekrar edenlerdir.

Bir öğrenci üç farklı denemede aynı davranışı yapıyorsa bu artık tek bir sorunun problemi değildir.

Örneğin:

Her parabolda benzer işlem hatası.

Her elektrik sorusunda yön karışıklığı.

Her biyoloji deney sorusunda bağımlı-bağımsız değişken problemi.

Her uzun soruda soru kökünü kaçırma.

Bu örüntüler öğrencinin çalışma planında öncelik kazanmalıdır.

 

İlk Kez Yapılan Yanlış ile Dördüncü Kez Yapılan Yanlış Aynı Değildir

İlk hata öğrenme sürecinin doğal parçası olabilir.

İkinci hata yeniden değerlendirme gerektirir.

Aynı hata sürekli tekrarlanıyorsa kullanılan düzeltme yönteminin işe yarayıp yaramadığı sorgulanmalıdır.

Çünkü yanlış analizi yapılmış görünmesine rağmen davranış değişmiyorsa gerçek öğrenme henüz oluşmamıştır.

Analizin başarısı deftere yazılmasıyla değil, tekrar oranıyla ölçülmelidir.

 

Yanlış Soruları Ne Zaman Tekrar Etmeliyim?

Herkes için geçerli tek bir takvim yoktur.

Ancak önemli yanlışların çalışma sürecinde tekrar görünmesi gerekir.

Örneğin:

çözüm sonrası kısa kontrol,

birkaç gün sonraki yeniden çözüm,

haftalık karma çalışma,

branş denemelerinde takip

gibi farklı aşamalardan yararlanılabilir.

Tekrar sıklığı hatanın önemine ve öğrencinin yeniden yapıp yapmadığına göre değişebilir.

 

Yapabildiğim Yanlışı Listeden Çıkarmalı mıyım?

Bir soruyu bir kez yeniden doğru çözmek olumlu bir işarettir.

Ancak özellikle tekrar eden hata söz konusuysa farklı bir soruyla doğrulama yapılması daha güvenilirdir.

Aynı düşünme hatası artık yeni sorularda oluşmuyorsa çalışma yoğunluğu azaltılabilir.

Böylece yanlış listesi sonsuza kadar büyümez.

Öğrencinin gelişimi arttıkça liste küçülmelidir.

 

Matematik Yanlışları Nasıl Tekrar Edilmeli?

AYT matematikte yanlışın çözümünden çok kullanılan fikir önemlidir.

Öğrenci şu soruları değerlendirebilir:

Hangi adımda yanlış yola girdim?

Soruda hangi ipucu doğru yöntemi göstermeliydi?

Daha kısa bir çözüm var mı?

Temel eksik mi vardı?

İşlem mi bozdu?

Ardından benzer matematiksel ilişkiyi kullanan yeni sorular çözülebilir.

 

Fizik Yanlışları Nasıl Tekrar Edilmeli?

Fizikte yalnızca formülü yeniden ezberlemek yeterli olmayabilir.

Öğrenci:

Fiziksel olayı doğru anladım mı?

Yönleri doğru değerlendirdim mi?

Formülün hangi koşulda kullanılacağını biliyor muydum?

Grafiği fiziksel olarak yorumladım mı?

sorularını inceleyebilir.

Kavram yanılgısı varsa özellikle farklı örneklerle yeniden çalışılmalıdır.

 

Kimya Yanlışları Nasıl Tekrar Edilmeli?

Kimyada hata:

bilgi,

kavram ilişkisi,

işlem,

birim

veya yorum

kaynaklı olabilir.

Bu ayrım yapılmalıdır.

Örneğin işlem hatası varsa benzer hesaplama soruları; kavram karışıklığı varsa karşılaştırmalı kısa tekrar daha uygun olabilir.

Her kimya yanlışının çözümü yeniden konu okumak değildir.

 

Biyoloji Yanlışları Nasıl Tekrar Edilmeli?

Biyolojide öğrenci bazen yanlış seçeneği neden doğru sandığını incelemelidir.

Bu çok değerlidir.

Çünkü problem çoğu zaman yalnızca doğru bilgiyi bilmemek değil, yanlış bir ilişkiye inanmak olabilir.

Benzer kavramlar:

karşılaştırılabilir,

şemalaştırılabilir,

aktif olarak anlatılabilir

ve birkaç gün sonra yeniden sorularla kontrol edilebilir.

 

Edebiyat ve Sosyal Bilimlerde Yanlış Tekrarı

Bilgi yoğun alanlarda öğrencinin yanlışının nedenini ayırmak önemlidir.

Bilgiyi hiç öğrenmedi mi?

İki sanatçıyı mı karıştırdı?

Eseri hatırlayamadı mı?

Kronolojiyi mi bozdu?

Yorum sorusunda bilgiye yanlış anlam mı verdi?

Bu ayrımdan sonra kısa kartlar, karşılaştırma tabloları ve soru çalışmaları kullanılabilir.

 

Deneme Yanlışları ile Soru Bankası Yanlışları Aynı mı?

İkisi de önemlidir ancak deneme yanlışlarının ek bir değeri vardır.

Çünkü deneme:

süre,

ders sırası,

yorgunluk,

dikkat,

sınav stratejisi

gibi başka değişkenleri de içerir.

Öğrenci evde rahatça yaptığı bir soruyu denemede yanlış yapıyorsa problem yalnızca akademik bilgi olmayabilir.

Bu nedenle deneme yanlışları sınav koşullarıyla birlikte incelenmelidir.

 

Doğru Yaptığım Soruları da Yanlış Listesine Almalı mıyım?

Bazılarını.

Özellikle:

tahmin ederek yapılan,

iki seçenek arasında kalınan,

çözümünden emin olunmayan,

çok uzun sürede yapılan

doğrular riskli kabul edilebilir.

Bunlar bugün doğru görünür fakat öğrenme açısından henüz güvenilir değildir.

Bu nedenle “kararsız doğru” kategorisi oluşturmak yararlı olabilir.

 

Boş Sorular Ne Olacak?

Boş soru da analiz edilmelidir.

Öğrenci neden boş bıraktı?

Konu mu eksikti?

Süre mi kalmadı?

Yöntem mi bulamadı?

İki seçenek arasında kalıp risk mi almak istemedi?

Boşlar da yanlışlar gibi çalışma planı için veri üretebilir.

 

Haftalık Yanlış Tekrarı Nasıl Yapılabilir?

Öğrenci haftanın belirli bir bölümünü eski yanlışlara ayırabilir.

Fakat amaç bütün yanlışları baştan çözmek değildir.

Öncelik:

tekrar eden,

kritik,

hâlâ çözülemeyen,

yeni sorulara taşınabilecek

hatalarda olmalıdır.

Örneğin 40 eski yanlış yerine en önemli 10 hatayı nitelikli biçimde çalışmak daha verimli olabilir.

 

Son Aylarda Yanlış Tekrarı Nasıl Değişmeli?

Sınav yaklaştıkça öğrencinin yanlış arşivi büyümüş olabilir.

Bu aşamada bütün geçmişi yeniden çözmek mümkün değildir.

Öncelik:

son denemelerde tekrar eden hatalar,

kritik kavramlar,

sık unutulan bilgiler,

süre ve dikkat problemleri

olabilir.

Çalışma giderek daha seçici hâle gelmelidir.

 

Son Hafta Yanlış Defteri Kullanılır mı?

Öğrencinin kısa ve iyi düzenlenmiş bir yanlış sistemi varsa son hafta oldukça yararlı olabilir.

Ancak yüzlerce soruluk dev bir arşivi birkaç günde bitirmeye çalışmak gereksiz yük oluşturabilir.

Son hafta amaç yeni bir yanlış defteri oluşturmak değil, halen devam eden riskleri hatırlamaktır.

 

Yanlışlar Ne Zaman “Düzelmiş” Sayılır?

Bir yanlış soruyu çözümden hemen sonra yapabilmek tek başına yeterli değildir.

Daha güçlü ölçütler şunlardır:

Aynı soruyu bir süre sonra bağımsız yapabiliyor mu?

Benzer soruyu çözebiliyor mu?

Aynı hata başka denemelerde tekrarlanıyor mu?

Bilgiyi açıklayabiliyor mu?

Yeni bir durumda doğru yöntemi seçebiliyor mu?

Gerçek düzeltme davranış değişikliğinde görülür.

 

Yanlış Sayısını Sıfırlamak Gerçekçi mi?

Amaç öğrencinin hiç yanlış yapmadığı bir çalışma ortamı oluşturmak değildir.

Zor ve yeni sorularla çalışan öğrenci hata yapacaktır.

Bu öğrenmenin doğal parçasıdır.

Daha anlamlı hedef şudur:

Aynı nedenle yapılan yanlışların azalması.

Öğrenci yeni ve daha ileri düzey hatalar yapıyorsa bu bazen gelişimin bile göstergesi olabilir.

Çünkü artık farklı problemlere ulaşmıştır.

 

Hatalardan Korkmak Öğrenmeyi Etkileyebilir

Öğrenci yanlış yapmaktan korktuğunda yalnızca bildiği sorulara yönelebilir.

Zor soruları denemekten kaçınabilir.

Bu durumda doğru oranı yüksek görünür fakat gelişim alanı daralır.

Yanlışın eğitimsel anlamı ceza değil, geri bildirim olmalıdır.

Önemli olan hata yapmak değil, hatanın neye dönüştürüldüğüdür.

 

Veli Ne Yapmalı?

Veli deneme sonucunda çok sayıda yanlış gördüğünde doğal olarak kaygılanabilir.

Ancak:

“Bu kadar yanlışı nasıl yaptın?”

sorusu yanlışların eğitimsel değerini azaltabilir.

Daha kullanışlı soru şudur:

“Bu yanlışlar bize ne gösteriyor?”

Kaçı bilgi?

Kaçı dikkat?

Hangisi tekrar ediyor?

Programda ne değişecek?

Yanlış böyle ele alındığında başarısızlık işareti olmaktan çıkar ve gelişim verisine dönüşür.

 

Saruhan Kurs’ta Yanlış Tekrarını Nasıl Ele Alıyoruz?

Saruhan Kurs’ta öğrencinin bütün yanlışlarını aynı yöntemle tekrar ettirmiyoruz.

Önce yanlışın kaynağını belirlemeye çalışıyoruz.

Birebir derslerde öğrencinin çözüm sürecini izliyoruz.

Denemelerde aynı hata tekrar ediyor mu?

Sorun bilgi mi?

Kavram mı?

Yöntem mi?

İşlem mi?

Süre mi?

Belirlendikten sonra müdahale buna göre şekilleniyor.

Ardından benzer sorularla düzeltmenin yeni durumlara aktarılıp aktarılmadığını kontrol ediyoruz.

Çünkü öğrencinin yanlış yaptığı soruyu tekrar doğru yapması bizim için son nokta değildir.

Asıl soru:

Aynı nedenle bir sonraki soruyu da kaybedecek mi?

 

Sık Sorulan Sorular

AYT’de yanlış sorular ne zaman tekrar edilmeli?

Herkes için sabit bir takvim yoktur. Önemli yanlışlar çözüm sonrası, ilerleyen günlerde ve karma çalışmalar içerisinde yeniden değerlendirilebilir.

Yanlış yaptığım her soruyu deftere yazmalı mıyım?

Zorunlu değildir. Özellikle tekrar eden, öğretici ve önemli hata türlerini kaydetmek daha işlevsel olabilir.

Yanlış sorunun çözümünü izlemek yeterli mi?

Hayır. Çözüm kapatıldıktan sonra soruyu bağımsız yeniden çözmek ve benzer sorularda aynı düşünceyi kullanabilmek gerekir.

Aynı yanlış soruyu kaç kez çözmeliyim?

Sabit bir sayı yoktur. Amaç soruyu ezberlemek değil, hatanın altında bulunan düşünme problemini düzeltmektir.

Benzer soru çözmek neden önemli?

Çünkü öğrencinin aynı soruyu mu ezberlediğini, yoksa öğrenilen fikri yeni problemlere aktarabildiğini gösterir.

Dikkat hataları yanlış defterine yazılır mı?

Tekrar ediyorsa yazılabilir. Ancak “dikkatsizlik” yerine somut davranışın ne olduğu kaydedilmelidir.

Doğru yaptığım soruları da tekrar etmeli miyim?

Emin olunmadan veya çok uzun sürede yapılan doğrular tekrar değerlendirmeye alınabilir.

 

Kısa Özet

• Bütün yanlışları aynı şekilde tekrar etmeyin.
• Önce yanlışın nedenini belirleyin.
• Çözümü izlemekle yetinmeyin.
• Soruyu bir süre sonra bağımsız yeniden çözün.
• Aynı kazanımı ölçen farklı sorular kullanın.
• Yanlış defterinde sorudan çok hata nedenini kaydedin.
• Tekrarlayan yanlışlara daha fazla önem verin.
• İşlem ve dikkat hatalarında gereksiz konu tekrarına dönmeyin.
• Kararsız doğruları ve boşları da değerlendirin.
• Yanlış listesinin zamanla küçülmesini hedefleyin.
• Başarıyı soruyu ezberlemekle değil, hatanın yeni soruda tekrarlanmamasıyla ölçün.

 

Saruhan Hoca’nın Görüşü

Bir öğrencinin yanlış yaptığı soruyu yeniden doğru çözmesi olumlu bir gelişmedir.

Ama tek başına yeterli değildir.

Çünkü öğrenci bazen soruyu değil, çözümünü hatırlamıştır.

Bu yüzden yanlış tekrarında benim için belirleyici soru:

“Bu soruyu artık yapabiliyor mu?”

değildir.

Daha güçlü ölçüt şudur:

“Bu soruda yaptığı düşünme hatasını yeni bir soruda da yapıyor mu?”

Eğer hata tekrar ediyorsa sorun henüz çözülmemiştir. Sorunun cevabı öğrenilmiş olabilir ama öğrenme davranışa dönüşmemiştir.

Bu nedenle yanlış sorular biriktirilmesi gereken başarısızlık kayıtları değildir. Öğrencinin öğrenme sisteminin nerede müdahaleye ihtiyaç duyduğunu gösteren verilerdir.

Bazı yanlışlar bilgi ister.

Bazıları tekrar.

Bazıları daha iyi bir yöntem.

Bazıları ise yalnızca öğrencinin kendi davranışını fark etmesini.

Eğitimsel olarak önemli olan yanlışın varlığı değil, yanlıştan sonra öğrencinin düşünme biçiminin değişip değişmediğidir.

Çünkü öğrenmenin en güçlü kanıtlarından biri, bir hatanın silinmesi değil; aynı hatanın yeni bir durumda artık ortaya çıkmamasıdır.

 

Yararlanılan Kaynaklar

• ÖSYM – YKS/AYT sınav yapısı ve yayımlanan sorular
• Millî Eğitim Bakanlığı – ortaöğretim öğretim programları
• Hata temelli öğrenme ve düzeltici geri bildirim üzerine eğitim araştırmaları
• Aktif geri çağırma, aralıklı öğrenme ve öğrenme transferi üzerine bilişsel bilim literatürü
• Öz düzenlemeli öğrenme ve üstbiliş araştırmaları

İlgili Makaleler

• AYT’de Konu Tekrarı Nasıl Yapılır?
• AYT’de Çok Yanlış Yapıyorum, Ne Yapmalıyım?
• AYT’de Bildiğim Soruları Neden Yapamıyorum?
• AYT Denemesi Nasıl Analiz Edilir?
• AYT Netleri Neden Dalgalanır?
• AYT Denemelerinde Süre Yetmiyor, Ne Yapmalıyım?
• AYT’de Bir Soruda Ne Kadar Süre Harcamalıyım?

Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.