AYT Denemesi Sonrası Çalışma Programı Nasıl Değiştirilmeli?

Editör Notu

AYT denemesi çözüldü.

Net hesaplandı.

Yanlışlara bakıldı.

Boş sorular incelendi.

Öğrenci hangi konularda hata yaptığını da gördü.

Peki sonra?

Çoğu zaman çalışma programı aynen devam eder.

Pazartesi matematik.

Salı fizik.

Çarşamba kimya.

Belirlenen soru sayıları, konu tekrarları ve çalışma saatleri değişmeden sürdürülür.

Bu durumda deneme bize bilgi vermiştir ama öğrenme sürecini değiştirmemiştir.

Oysa bir deneme analizinin eğitimsel değeri yalnızca öğrencinin nerede olduğunu göstermesinde değildir.

Bu bilgiye göre bir sonraki çalışmanın değişmesini sağlamasındadır.

Bu nedenle deneme sonrası sorulması gereken en önemli sorulardan biri şudur:

“Bu sonuçtan sonra çalışma programımda ne değişecek?”

 

Deneme Sonucu Neden Programa Yansıtılmalı?

Çalışma programı öğrencinin ihtiyaçlarına göre hazırlanır.

Deneme ise bu ihtiyaçların değişip değişmediğini gösteren ölçme araçlarından biridir.

Örneğin öğrenci haftalık programında fizik için üç saat ayırıyor olabilir.

Fakat son birkaç deneme:

fizikte bilgi eksiklerinin azaldığını,

matematikte ise süre probleminin büyüdüğünü

gösteriyorsa aynı programı sürdürmek artık en verimli seçenek olmayabilir.

Çünkü öğrencinin ihtiyacı değişmiştir.

İhtiyaç değişirken programın hiç değişmemesi, ölçmenin ürettiği bilgiyi kullanmamak anlamına gelir.

 

Her Denemeden Sonra Program Baştan mı Yazılmalı?

Hayır.

Bu da diğer uçtur.

Bir denemede biyolojiden birkaç soru yanlış geldi diye bütün haftayı biyolojiye çevirmek doğru olmayabilir.

Tek bir zor matematik denemesi nedeniyle matematik çalışma süresini iki katına çıkarmak da gereksiz olabilir.

Deneme sonucu programa otomatik olarak değil, yorumlanarak aktarılmalıdır.

Önce şu ayrım yapılır:

Bu problem tek denemelik mi?

Yoksa birkaç denemedir tekrar mı ediyor?

Program değişikliği özellikle tekrar eden ve performansı anlamlı biçimde etkileyen sorunlarda daha değerli hâle gelir.

 

Net Düştü: Programı Değiştirmeli miyim?

Sadece net düştüğü için değil.

Önce netin neden düştüğünü anlamak gerekir.

Örneğin öğrenci:

60 → 61 → 59 → 52

şeklinde ilerlemiş olabilir.

52 net doğal olarak dikkat çeker.

Ancak bunun nedeni denemenin daha zor olmasıysa çalışma programında büyük değişiklik gerekmeyebilir.

Buna karşılık 52 net:

unutulan konular,

sürekli tekrar eden matematik hataları,

artan süre problemi

nedeniyle oluşmuşsa programın buna cevap vermesi gerekir.

Program nete değil, neti oluşturan nedene göre değişmelidir.

 

İlk Adım: Denemeyi Sorun Listesine Dönüştür

Deneme analizinden sonra öğrencinin elinde yalnızca:

“58 net yaptım.”

bilgisi kalmamalıdır.

Daha kullanışlı bir çıktı şöyle olabilir:

Matematik: İki konu eksiği + süre problemi
Fizik: Elektrik konusunda tekrar eden kavram hatası
Kimya: Genel performans iyi
Biyoloji: Üç eski bilgi unutulmuş
Genel: Son 25 dakikada dikkat düşmüş

Artık elimizde çalışma programını değiştirebilecek veri vardır.

 

İkinci Adım: Sorunları Önceliklendir

Denemede görülen her eksik aynı önemde değildir.

Örneğin öğrenci:

bir biyoloji bilgisini unutmuş,

matematikte beş soruya süre nedeniyle ulaşamamış,

fizikte üç denemedir aynı kavramı karıştırıyor

olabilir.

Bunların hepsini aynı ağırlıkta programa eklemek doğru değildir.

Öncelik belirlerken şu üç ölçüt kullanılabilir:

Tekrar ediyor mu?

Kaç soruyu etkiliyor?

Düzeltilebilirliği ne kadar yüksek?

Bu yaklaşım programın küçük ayrıntılarla dolmasını engeller.

 

Üçüncü Adım: Problemin Türünü Belirle

Deneme sonrası çalışma planında yapılacak en büyük hatalardan biri bütün sorunları daha fazla soru çözerek gidermeye çalışmaktır.

Çünkü her hata aynı müdahaleyi gerektirmez.

Bilgi eksikliği varsa

Kısa konu tekrarı ve ardından soru çalışması gerekebilir.

Kavram yanılgısı varsa

Öğrencinin yanlış düşüncesinin ortaya çıkarılması gerekir.

Yöntem problemi varsa

Farklı soru biçimleri üzerinde çalışmak daha anlamlı olabilir.

Süre problemi varsa

Daha fazla konu anlatımı sorunu çözmeyebilir.

Dikkat problemi varsa

Hatanın hangi davranıştan oluştuğu belirlenmelidir.

Yani:

Deneme problemi gösterir; program müdahaleyi belirler.

 

Bir Örnek Üzerinden Gidelim

Bir öğrenci haftalık programında şöyle çalışıyor olsun:

Matematik: 6 saat
Fizik: 4 saat
Kimya: 4 saat
Biyoloji: 4 saat

Son üç denemenin analizi şu sonucu veriyor:

Matematikte konu bilgisi iyi fakat süre yetmiyor.

Fizikte iki konu sürekli hata üretiyor.

Kimyada performans istikrarlı.

Biyolojide eski konular unutuluyor.

Bu öğrencinin çözümü bütün derslerin çalışma süresini artırmak değildir.

Program şöyle farklılaşabilir:

Matematikte konu anlatımı azaltılıp süreli karma soru çalışması artırılabilir.

Fizikte iki sorunlu konuya hedefli çalışma eklenebilir.

Kimyada mevcut düzen korunabilir.

Biyolojide kısa aralıklı tekrarlar programa yerleştirilebilir.

Toplam çalışma süresi aynı kalabilir.

Ama çalışmanın içeriği değişmiştir.

 

Her Yanlış Programa Eklenir mi?

Hayır.

Öğrenci bir soruda tek seferlik işlem hatası yaptıysa bunun için haftalık programa ayrı çalışma bloğu koymak gereksiz olabilir.

Ancak aynı işlem hatası farklı denemelerde tekrar ediyorsa artık davranış örüntüsü oluşmuştur.

Programın amacı bütün yanlışları temizlemek değildir.

Tekrar etme ihtimali yüksek olan sorunları azaltmaktır.

 

Boş Sorular Programa Nasıl Yansıtılmalı?

Önce boşun nedeni belirlenmelidir.

Bilgi nedeniyle boş bırakılmışsa konu çalışması gerekebilir.

Yöntem bulunamadıysa benzer soru çeşitleri çalışılabilir.

Süre nedeniyle boş kaldıysa sınav temposu incelenebilir.

Kararsızlık nedeniyle boş kaldıysa bilgi güvenilirliği kontrol edilebilir.

Dolayısıyla programda:

“5 boş yaptım → daha fazla soru çöz.”

şeklinde otomatik bir ilişki kurulmamalıdır.

 

Doğru Sorular da Programı Değiştirebilir mi?

Evet.

Özellikle son makalemizde ele aldığımız kararsız doğrular burada önemlidir.

Öğrenci bir derste yüksek net yapıyor olabilir.

Ancak doğrularının önemli bölümü:

iki seçenek arasında kalınarak,

çok uzun sürede,

emin olunmadan

yapılıyorsa bu performans henüz yeterince güvenilir olmayabilir.

Bu durumda net yüksek olduğu için o ders tamamen programdan çıkarılmamalıdır.

Çalışma miktarı azalabilir fakat riskli alanlar korunabilir.

 

Güçlü Olduğum Derse Daha Az Çalışmalı mıyım?

Bazen.

Ama tamamen bırakmak doğru olmayabilir.

Bir ders uzun süredir istikrarlı biçimde güçlü ise çalışma süresinin bir bölümü daha fazla ihtiyaç bulunan alanlara aktarılabilir.

Fakat güçlü performansın korunması için belirli miktarda tekrar ve deneme devam edebilir.

Burada amaç bütün derslere eşit zaman vermek değildir.

Her derse ihtiyaç duyduğu zamanı vermektir.

 

Zayıf Derse En Fazla Zamanı Vermek Doğru mu?

Her zaman değil.

Çünkü zayıflığın nedeni önemlidir.

Öğrenci bir derste çok düşük net yapıyor olabilir fakat temel altyapısı çok zayıf olduğu için kısa sürede büyük değişim oluşturmak mümkün olmayabilir.

Başka bir derste ise küçük bir müdahaleyle birkaç soru kazanılabilir.

Özellikle sınava yaklaşıldıkça:

ihtiyaç + kazanım potansiyeli + kalan zaman

birlikte değerlendirilmelidir.

 

Programı Netlere Göre mi Saatlere Göre mi Kurmalıyım?

Program yalnızca:

“Matematik 5 saat.”

“Fizik 3 saat.”

şeklinde kurulursa çalışma süresi tanımlanır fakat ne yapılacağı yeterince açıklanmaz.

Daha işlevsel program:

Matematik: süreli 2 karma set + analiz
Fizik: elektrik kavram tekrarı + 30 hedef soru
Kimya: branş denemesi + yanlış analizi
Biyoloji: eski konulardan aktif tekrar

gibi davranış tanımlayabilir.

Çünkü gelişimi sağlayan şey takvimde yazan saat değil, o saatin içinde yapılan doğru çalışmadır.

 

Deneme Sonrası Aynı Gün Program Değişmeli mi?

Küçük düzeltmeler yapılabilir.

Ancak özellikle büyük program değişikliklerinde tek denemeden hızlı karar vermek yerine geçmiş sonuçlarla karşılaştırmak daha sağlıklı olabilir.

Deneme analizi mümkünse önceki denemelerle birlikte okunmalıdır.

Şu soru önemlidir:

“Bu yeni bir problem mi, yoksa devam eden bir problem mi?”

 

Üç Deneme Kuralı Var mı?

Kesin bir bilimsel “üç deneme kuralı” yoktur.

Ancak tekrar eden örüntüleri görmek için birden fazla ölçüm kullanmak tek ölçümden daha güvenilirdir.

Örneğin öğrenci üç farklı denemede sürekli aynı konudan hata yapıyorsa bunun programa alınması daha anlamlı hâle gelir.

Buradaki esas ölçüt sayı değil, örüntünün güvenilirliğidir.

 

Haftalık Programın Ne Kadarı Esnek Olmalı?

Programın tamamının her denemede değişmesi öğrencide düzen kaybı oluşturabilir.

Bu nedenle bir sabit omurga ve bir değişken bölüm düşünülebilir.

Örneğin programın büyük bölümü temel çalışma düzenini korur.

Daha küçük bir bölümü ise son denemelerde çıkan ihtiyaçlara ayrılır.

Böylece hem düzen korunur hem de program öğrenciye göre güncellenir.

 

“Deneme Düzeltme Bloğu” Kullanılabilir

Haftalık program içerisinde doğrudan:

Deneme Düzeltme Çalışması

adı verilen bir bölüm oluşturulabilir.

Bu sürede öğrenci:

tekrar eden yanlışları,

önemli boşları,

kararsız doğruları,

süre kaybettiren soruları

yeniden ele alabilir.

Böylece deneme analizi “vakit kalırsa yapılacak iş” olmaktan çıkar ve çalışma sisteminin parçası hâline gelir.

 

Program Ne Zaman Büyük Ölçüde Değiştirilmeli?

Bazı durumlarda küçük düzeltmeler yeterli değildir.

Örneğin birkaç haftadır:

aynı ders performansı düşüyorsa,

belirli temel konular sürekli sorun çıkarıyorsa,

süre problemi bütün denemeleri etkiliyorsa,

mevcut çalışma biçimi sonuç üretmiyorsa

programın yapısı daha kapsamlı biçimde yeniden değerlendirilebilir.

Çünkü bazen problem öğrencinin yeterince çalışmaması değil, yanlış şeyi fazla çalışmasıdır.

 

Net Artıyorsa Programı Değiştirmemeli miyim?

Net artışı olumlu bir göstergedir.

Ancak:

“Çalışıyor, hiçbir şeye dokunmayalım.”

yaklaşımı da her zaman doğru değildir.

Örneğin toplam net yükselirken fizik sürekli düşüyor olabilir.

Matematikteki artış fizik kaybını gizleyebilir.

Bu nedenle toplam netin yanında branşların davranışı da izlenmelidir.

Program başarılı sonuç üretiyorsa ana yapı korunabilir; fakat küçük sorunlara yine müdahale edilebilir.

 

Net Artmıyorsa Program Kesin Yanlış mı?

Hayır.

Bazı öğrenmelerin nete yansıması zaman alabilir.

Öğrenci konu eksiklerini kapatıyor fakat henüz deneme performansına aktaramıyor olabilir.

Bu nedenle program değerlendirilirken yalnızca kısa dönem net değişimine bakılmamalıdır.

Bilgi eksikleri azalıyor mu?

Yanlış türleri değişiyor mu?

Süre gelişiyor mu?

Kararsız doğrular azalıyor mu?

Bunlar da değerlendirilmelidir.

 

Son Aylarda Program Daha Hızlı mı Değişmeli?

Sınava kalan süre azaldıkça müdahalelerin önceliği artar.

Aylar önce küçük bir konu eksiğine uzun süre ayrılabilirken sınava yakın dönemde daha seçici olmak gerekebilir.

Bu dönemde program özellikle:

tekrar eden hatalar,

yüksek soru getirisi olan eksikler,

unutulan temel bilgiler,

süre yönetimi,

deneme analizi

üzerinden daha dinamik hâle gelebilir.

 

Son Haftalarda Yeni Konu mu Deneme mi?

Bu sorunun herkese uyan tek cevabı yoktur.

Öğrencinin hâlâ önemli konu eksikleri varsa konu çalışması gerekebilir.

Konular büyük ölçüde tamamlanmış ancak performans istikrarsızsa deneme ve analiz daha fazla önem kazanabilir.

Yine belirleyici olan takvimden çok öğrencinin verisidir.

 

Deneme Sonrası Program Değişikliğini Kim Yapmalı?

Öğrenci bunu kendi başına yapabilir.

Ancak önemli olan değişikliğin duygusal değil, veriye dayalı olmasıdır.

Düşük netten sonra:

“Bu hafta her gün matematik çalışacağım.”

gibi ani kararlar çoğu zaman sürdürülebilir değildir.

Daha doğru yaklaşım:

Problemi belirlemek,

nedenini anlamak,

müdahaleyi seçmek,

sonraki denemede sonucu kontrol etmektir.

 

Program Değişikliğinin İşe Yaradığını Nasıl Anlarız?

Müdahaleden sonra aynı alan yeniden ölçülmelidir.

Örneğin fizik elektrik konusunda problem vardı.

Program değiştirildi.

Konu tekrar edildi.

Hedef sorular çözüldü.

Sonraki denemelerde aynı hata azalıyor mu?

Azalıyorsa müdahale işe yarıyor olabilir.

Değişmiyorsa:

“Daha fazla aynı şeyi yap.”

demek yerine kullanılan yöntemi yeniden değerlendirmek gerekir.

Bu şekilde çalışma programı bir tahmin olmaktan çıkar.

Ölç → müdahale et → yeniden ölç

döngüsüne dönüşür.

 

Veli Programı Nasıl Takip Etmeli?

Veli için en kolay takip edilen şey çalışma süresidir.

“Bugün kaç saat çalıştın?”

Ancak uzun süre çalışmak doğru probleme çalışıldığı anlamına gelmez.

Daha anlamlı sorular şunlar olabilir:

Son deneme ne gösterdi?

Bu hafta programda ne değişti?

Hangi sorun üzerinde çalışılıyor?

Sonraki denemede neyi kontrol edeceğiz?

Böylece çalışma süresi yerine çalışmanın amacı görünür hâle gelir.

 

Saruhan Kurs’ta Denemeyi Programa Nasıl Dönüştürüyoruz?

Saruhan Kurs’ta deneme sonucunu yalnızca net tablosu olarak değerlendirmiyoruz.

Önce:

yanlışları,

boşları,

kararsız doğruları,

süre problemlerini,

tekrar eden konu eksiklerini

inceliyoruz.

Sonra bunların hangilerinin gerçekten programa müdahale gerektirdiğini belirliyoruz.

Birebir derslerde öğrencinin hata yaptığı alanı yeniden kontrol ediyoruz.

Gerekirse konu çalışmasını artırıyoruz.

Gerekirse azaltıyoruz.

Soru türünü değiştiriyoruz.

Süreli çalışma ekliyoruz.

Eski konular için tekrar planlıyoruz.

Ve sonraki denemede aynı problemin devam edip etmediğine yeniden bakıyoruz.

Çünkü deneme bizim için çalışmanın sonunda verilen bir karne değildir.

Bir sonraki çalışmanın nasıl olması gerektiğini gösteren geri bildirimdir.

 

Sık Sorulan Sorular

Her AYT denemesinden sonra çalışma programımı değiştirmeli miyim?

Hayır. Her sonuç büyük değişiklik gerektirmez. Tekrar eden ve performansı anlamlı biçimde etkileyen sorunlar daha fazla dikkate alınmalıdır.

Deneme netim düştüyse çalışma saatimi artırmalı mıyım?

Önce düşüşün nedeni belirlenmelidir. Sorun çalışma süresinden değil, çalışma biçiminden kaynaklanıyor olabilir.

Yanlış yaptığım her konuyu programa eklemeli miyim?

Hayır. Tek seferlik hatalar ile tekrar eden eksikler ayrılmalıdır.

Güçlü olduğum derse çalışmayı bırakabilir miyim?

Tamamen bırakmak yerine koruyucu tekrarlar yapılabilir. Çalışma süresinin bir bölümü daha fazla ihtiyaç bulunan alanlara aktarılabilir.

Deneme sonrası önce yanlışlara mı boşlara mı bakmalıyım?

Sabit bir sıra zorunlu değildir. Önemli olan yanlış, boş, kararsız doğru ve süre verilerini birlikte değerlendirmektir.

Programımı ne sıklıkla güncellemeliyim?

Herkes için tek bir süre yoktur. Deneme sonuçları ve çalışma performansı anlamlı bir değişim gösterdiğinde program yeniden değerlendirilebilir.

Deneme çözmek çalışma programının parçası mı olmalı?

Evet. Ancak yalnızca denemeyi çözmek değil, analiz ve düzeltme çalışmaları da programda yer almalıdır.

 

Kısa Özet

• Deneme sonucunu yalnızca net olarak kaydetmeyin.
• Sonucu çalışma kararlarına dönüştürün.
• Her denemeden sonra programı baştan yazmayın.
• Tek seferlik hata ile tekrar eden problemi ayırın.
• Programı nete değil, netin nedenine göre değiştirin.
• Bilgi, yöntem, süre ve dikkat problemlerine farklı müdahaleler uygulayın.
• Güçlü dersleri koruyun, ihtiyaç azaldığında çalışma ağırlığını düzenleyin.
• Programda deneme düzeltme çalışmalarına yer verin.
• Müdahaleden sonra aynı alanı yeniden ölçün.
• Çalışma süresinden çok çalışmanın içeriğini yönetin.

 

Saruhan Hoca’nın Görüşü

Bir deneme öğrencinin eksiklerini gösteriyor ama ertesi gün çalışma programında hiçbir şey değişmiyorsa, ölçme yapılmış fakat geri bildirim tamamlanmamış demektir.

Fakat bunun tersi de doğru değildir.

Her düşük netten sonra programı değiştirmek, öğrencinin öğrenmesini veriye değil sonuca verilen anlık tepkiye bağlar.

Bu nedenle mesele programın sürekli değişmesi değildir.

Gerektiğinde ve doğru nedenle değişmesidir.

İyi bir çalışma programı öğrenciden bağımsız hazırlanmış sabit bir takvim değildir. Öğrencinin öğrenmesi geliştikçe onunla birlikte gelişen bir sistemdir.

Denemenin gerçek değeri de burada ortaya çıkar:

Bize yalnızca öğrencinin bugün nerede olduğunu değil, yarın ne üzerinde çalışmamız gerektiğini gösterebildiği ölçüde anlamlıdır.

 

Yararlanılan Kaynaklar

• ÖSYM – YKS/AYT sınav yapısı ve yayımlanan sorular
• Millî Eğitim Bakanlığı – ölçme ve değerlendirme yaklaşımı
• Biçimlendirici değerlendirme ve geri bildirim literatürü
• Öz düzenlemeli öğrenme araştırmaları
• Üstbiliş, öğrenme transferi ve performans takibi çalışmaları

İlgili Makaleler

• AYT Denemesi Nasıl Analiz Edilir?
• AYT Deneme Netleri Gerçek Sınav Sonucunu Gösterir mi?
• AYT’de Yanlış Sorular Nasıl Tekrar Edilmeli?
• AYT’de Denemede Boş Bırakılan Sorular Nasıl Analiz Edilmeli?
• AYT’de Doğru Yaptığım Soruları Analiz Etmeli miyim?
• AYT Netleri Neden Dalgalanır?
• AYT Denemelerinde Süre Yetmiyor, Ne Yapmalıyım?

Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.