AYT Netleri Neden Artmıyor?
Editör Notu
AYT hazırlığında öğrenciyi en fazla zorlayan dönemlerden biri, çalıştığı hâlde netlerinin yükselmediğini düşündüğü dönemdir.
Öğrenci konu çalışır.
Soru çözer.
Denemelere girer.
Fakat sonuçlar haftalar boyunca benzer seviyede kalabilir.
Bu durumda ilk tepki genellikle:
“Daha fazla çalışmalıyım.”
olur.
Oysa çalışma miktarını artırmadan önce başka bir soru sorulmalıdır:
“Netlerim neden artmıyor?”
Çünkü sorun çalışma süresinin azlığı değilse aynı yöntemle daha fazla çalışmak, aynı sonucu daha fazla tekrar etmek anlamına gelebilir.
AYT’de net artışı için önce net kaybının kaynağı bulunmalıdır.
Net Artışı Her Zaman Doğrusal Değildir
Öğrenci bir hafta 25, sonraki hafta 30 net yaptığında ilerlediğini düşünür.
Bir sonraki denemede 26 net gelirse:
“Geriledim.”
diyebilir.
Oysa denemelerin güçlük düzeyi, soru dağılımı, öğrencinin o günkü performansı ve güçlü-zayıf olduğu konuların dağılımı farklı olabilir.
Bu nedenle gelişim tek bir deneme üzerinden değerlendirilmemelidir.
Önemli olan birkaç denemelik eğilime bakmaktır.
1. Konu Eksikleri Devam Ediyor Olabilir
AYT’de netlerin yükselmemesinin en temel nedenlerinden biri tamamlanmamış konulardır.
Ancak burada yalnızca:
“Bu konuyu çalıştım mı?”
sorusu yeterli değildir.
Öğrenci konu anlatımını tamamlamış olabilir fakat bilgiyi soru üzerinde kullanamıyor olabilir.
Bu nedenle konu durumu üç aşamada değerlendirilmelidir:
Öğrendim → Soru üzerinde kullanabiliyorum → Zaman geçtikten sonra hâlâ kullanabiliyorum.
Üçüncü aşamaya ulaşmayan konu, sınav açısından tam anlamıyla tamamlanmış sayılmayabilir.
2. Ön Bilgi Eksikleri Olabilir
Öğrencinin zorlandığı konu her zaman gerçek problemin başladığı yer değildir.
Örneğin AYT matematikte ileri bir konuda yaşanan güçlüğün altında daha temel bir matematik bilgisi bulunabilir.
Fizikte matematiksel altyapı,
kimyada temel kavramlar,
biyolojide önceki sistem veya süreç bilgileri
sonraki öğrenmeleri etkileyebilir.
Bu nedenle aynı konuda sürekli yanlış yapılıyorsa yalnızca o konuya değil, onu taşıyan bilgilere de geri dönmek gerekir.
3. Konu Bitirmeye Fazla Odaklanılıyor Olabilir
AYT öğrencileri çoğu zaman ilerlemeyi tamamlanan konu sayısıyla ölçer.
“Üç konum kaldı.”
“AYT matematiği bitirdim.”
“Fiziğin tamamı bitti.”
Bunlar planlama açısından değerlidir.
Ancak sınav öğrencinin konu listesini kontrol etmez.
Öğrencinin öğrendiği bilgiyi kullanıp kullanamadığını ölçer.
Bu nedenle konu bitirme hızı yükselirken soru performansı gelişmiyorsa çalışma sisteminin yeniden değerlendirilmesi gerekir.
4. Çok Soru Çözülüyor Ama Yanlışlar İncelenmiyor Olabilir
Bir öğrenci günde yüzlerce soru çözebilir.
Fakat yanlış yaptığı soruların neden yanlış olduğunu araştırmıyorsa önemli bir öğrenme fırsatını kaçırır.
Örneğin öğrenci aynı kavram yanılgısıyla beş farklı soru çözebilir ve beşinde de hata yapabilir.
Bu durumda beş yeni soru çözmek yerine ilk hatanın kaynağını bulmak daha değerlidir.
Soru sayısı çalışma miktarını; yanlış analizi ise çalışmanın niteliğini gösterir.
5. Her Yanlış Konu Eksiği Sanılıyor Olabilir
AYT’de yanlış yapılan her soru için konu anlatımına dönmek doğru değildir.
Yanlışın nedeni farklı olabilir:
Konu eksiği
Ön bilgi eksiği
Kavram yanılgısı
Yöntem hatası
İşlem hatası
Soruyu yanlış yorumlama
Dikkat
Süre
Bu ayrım yapılmadan uygulanan çözüm de yanlış olabilir.
İşlem hatası yapan öğrenciye yeniden konu anlatmak neti artırmayabilir.
6. Öğrenci Çözümleri Fazla Hızlı İzliyor Olabilir
Çözülemeyen soruda hemen video çözümünü açmak kısa vadede rahatlatıcıdır.
Öğrenci:
“Evet, şimdi anladım.”
der.
Ancak çözümü görmek ile çözümü üretebilmek aynı şey değildir.
Öğrenci önce soru üzerinde düşünmelidir.
Çözüm incelendikten sonra da soru kapatılıp yeniden çözülmelidir.
Aksi hâlde öğrenci başkasının düşünme sürecini takip eder fakat kendi çözüm becerisini yeterince geliştiremez.
7. Kaynak Seviyesi Yanlış Olabilir
Öğrenci seviyesinin çok üzerinde kaynak çözdüğünde sürekli zorlanabilir.
Bu durumda çok çalışmasına rağmen ilerleme hissi oluşmayabilir.
Tersi de mümkündür.
Öğrenci sürekli rahatça çözebildiği sorularla çalışıyorsa yüksek doğru sayısı görür fakat yeni beceri geliştirmeyebilir.
Doğru kaynak öğrencinin mevcut seviyesine uygun fakat onu bir sonraki seviyeye taşıyabilecek zorlukta olmalıdır.
8. Çok Fazla Kaynak Kullanılıyor Olabilir
Yeni kitap almak ilerleme hissi verebilir.
Ancak:
biraz birinci kaynak,
biraz ikinci kaynak,
sonra üçüncü kaynak
şeklinde ilerlemek çalışma sistemini parçalayabilir.
Önemli olan kaç kaynak alındığı değil, kullanılan kaynağın:
çözülmesi,
analiz edilmesi,
yanlışlarına dönülmesi
ve öğrenmenin tamamlanmasıdır.
Kaynak değiştirmek her zaman yöntem değiştirmek değildir.
9. Eski Konular Unutuluyor Olabilir
AYT uzun bir hazırlık sürecidir.
Eylül ayında öğrenilen bir konunun sınav döneminde kullanılabilmesi gerekir.
Öğrenci sürekli yeni konu çalışıyor fakat eskilere hiç dönmüyorsa konu listesi ilerlerken gerçek bilgi birikimi aynı hızla ilerlemeyebilir.
Bu nedenle programda:
kısa tekrar,
karma test,
eski yanlış,
branş denemesi
ve genel deneme
gibi eski bilgileri yeniden kullandıran çalışmalar bulunmalıdır.
10. Tekrar Sistemi Yoktur
“Tekrar yapmalıyım.”
demek bir plan değildir.
Ne zaman?
Neyi?
Nasıl?
soruları cevaplanmalıdır.
Üstelik tekrar her zaman bütün konu anlatımını yeniden izlemek anlamına gelmez.
Öğrenci önce kendisini test edebilir.
Hatırlayamadığı bölümlere dönüp ardından soru çözebilir.
Böylece tekrar daha hedefli olur.
11. Sadece Konu Testleri Çözülüyor Olabilir
Konu testinde öğrencinin önemli bir avantajı vardır:
Sorunun hangi konudan geldiğini bilir.
Örneğin kitapta:
Türev Testi
yazıyorsa öğrencinin hangi bilgiyi kullanacağına dair güçlü bir ipucu vardır.
AYT’de ise bu ipucu yoktur.
Öğrenci önce soruyu tanımalı ve hangi bilgisini kullanacağına karar vermelidir.
Bu nedenle belirli bir seviyeden sonra karma sorulara geçilmesi gerekir.
12. Branş Denemeleri Yetersiz Olabilir
Branş denemeleri öğrencinin bir dersteki farklı konuları birlikte kullanmasını sağlar.
Ayrıca:
unutulan konuları,
yavaş çözülen soru türlerini,
tekrarlanan yanlışları
ve eksik kalan alanları
görünür hâle getirir.
Konular ilerlediği hâlde öğrenci hâlâ yalnızca konu testleri çözüyorsa sınav performansına geçiş gecikebilir.
13. Deneme Çözülüyor Ama Analiz Edilmiyor Olabilir
Bir deneme çözüldü.
Net hesaplandı.
Sonuç kaydedildi.
Ve yeni denemeye geçildi.
Bu durumda denemenin en değerli bölümü kullanılmamış olabilir.
Deneme sonrasında yalnızca yanlışlara değil:
yanlışlara,
boşlara,
uzun süren sorulara,
emin olunmadan yapılan doğrulara
bakılmalıdır.
Çünkü doğru cevap her zaman doğru öğrenmenin göstergesi olmayabilir.
14. Sadece Net Takip Ediliyor Olabilir
Öğrencinin üç deneme sonucu şöyle olsun:
32 net.
33 net.
32 net.
İlk bakışta gelişim yok gibi görünür.
Fakat ayrıntıda:
Matematik +4,
fizik +2,
kimya -3,
biyoloji -3
olmuş olabilir.
Toplam net aynı kalırken öğrencinin akademik profili değişmiştir.
Bu nedenle yalnızca toplam AYT netine değil, ders ve konu bazındaki değişime bakılmalıdır.
15. Süre Problemi Olabilir
Öğrenci evde soruları çözebiliyor fakat denemede yetiştiremiyorsa sorun yalnızca bilgi değildir.
Bazı sorularda gereğinden fazla zaman harcıyor olabilir.
Bir soruda takılıp kalabilir.
Çözüm yöntemleri gereğinden uzun olabilir.
Bu durumda çalışma programına süre yönetimi ve deneme stratejisi eklenmelidir.
16. Zor Soruda Fazla Israr Ediliyor Olabilir
Çalışırken zor bir soruyla mücadele etmek değerlidir.
Ancak sınavda aynı davranış her zaman avantaj sağlamaz.
Öğrenci çözebileceği başka sorular varken tek bir soruya uzun süre ayırıyorsa toplam performansı düşebilir.
AYT öğrencisinin iki farklı davranışı öğrenmesi gerekir:
Çalışırken sabırla düşünmek.
Sınavda gerektiğinde ilerlemek.
17. Dikkat Hataları Küçümseniyor Olabilir
“Biliyordum ama dikkatsizlikten gitti.”
Bu cümle sık tekrarlanıyorsa artık yalnızca tesadüften söz etmek zorlaşır.
Sorunun kökünü araştırmak gerekir.
Soruyu hızlı mı okuyor?
Olumsuz ifadeyi mi kaçırıyor?
İşlem düzeni mi dağınık?
Sonucu kontrol etmiyor mu?
Dikkat hatası da analiz edilebilir ve azaltılabilir bir performans problemidir.
18. Dersler Arasında Denge Bozulmuş Olabilir
Öğrenci sevdiği veya başarılı olduğu derse daha fazla zaman ayırabilir.
Bu doğal bir eğilimdir.
Ancak AYT’de toplam performans açısından zayıf dersler de önemlidir.
Örneğin matematik sürekli gelişirken fen derslerinden kayıp devam ediyorsa yalnızca matematiğe daha fazla zaman ayırmak toplam sıralamayı istenen hızda geliştirmeyebilir.
Program öğrencinin rahat ettiği derslere değil, ihtiyaç duyduğu alanlara göre şekillenmelidir.
19. Program Fazla Sabit Olabilir
Eylül ayında hazırlanan programın aylar boyunca hiç değişmemesi her zaman iyi planlama değildir.
Çünkü öğrenci değişir.
Konular ilerler.
Netler değişir.
Yeni problemler ortaya çıkar.
Başlangıçta konu çalışmasına ayrılan süre fazlayken ilerleyen dönemde deneme ve analiz ağırlığı artabilir.
İyi program düzenlidir ama donmuş değildir.
20. TYT–AYT Dengesi Yanlış Olabilir
AYT netleri düşük olan öğrenci hâlâ çalışma zamanının çok büyük bölümünü TYT’ye ayırıyor olabilir.
Tersi durumda TYT problemi bulunan öğrenci bütün enerjisini AYT’ye vermiş olabilir.
Burada herkes için geçerli sabit bir oran yoktur.
Hedef, mevcut netler, konu durumu ve sınava kalan süre birlikte değerlendirilmelidir.
Net Artmıyorsa Ne Yapılmalı?
İlk yapılacak şey daha fazla kaynak almak veya çalışma saatini hemen artırmak değildir.
Önce son birkaç deneme yan yana konulmalıdır.
Her yanlış ve boşun nedeni belirlenmelidir.
Ardından tekrar eden örüntüler aranmalıdır.
Örneğin:
Son dört denemede aynı konu mu düşüyor?
Aynı ders sürekli geriliyor mu?
Yanlışların çoğu bilgi kaynaklı mı?
Süre nedeniyle yapılabilecek sorular mı kalıyor?
Eski konular mı unutuluyor?
Bu sorular cevaplandığında çalışma planının nereden değiştirilmesi gerektiği daha açık hâle gelir.
3 Denemelik Analiz
Tek denemeyle büyük kararlar vermek yerine birkaç denemeyi birlikte değerlendirmek daha sağlıklı olabilir.
Basit bir tablo oluşturulabilir:
Ders | Net | Yanlış nedeni | Tekrar eden konu | Müdahale
Böylece öğrenci yalnızca:
“Netim artmadı.”
demek yerine:
“AYT matematik gelişiyor fakat kimyada eski konuları unutuyorum.”
diyebilir.
İkinci ifade çözülebilir bir problemdir.
Hedef Küçültülebilir
Öğrenci sürekli toplam AYT netini düşünürse gelişim çok uzak görünebilir.
Bunun yerine daha küçük hedefler oluşturulabilir.
Örneğin:
Bu hafta organik kimya eksiğini kapatmak.
İki fizik branş denemesi analiz etmek.
Matematikte sürekli hata yapılan konuya dönmek.
Biyolojide eski üç konuyu tekrar etmek.
Küçük akademik problemler çözüldükçe toplam net de zaman içerisinde bundan etkilenir.
Bir Haftada Büyük Artış Bekleme
Öğrenci çalışma yöntemini değiştirdiğinde sonucunu hemen bir sonraki denemede görmek isteyebilir.
Ancak öğrenmenin performansa dönüşmesi zaman alabilir.
Özellikle temel eksiklerin giderildiği dönemlerde öğrenci ciddi çalışma yaptığı hâlde net artışı hemen görünmeyebilir.
Bu nedenle doğru yöntem yeterli süre uygulanmadan sürekli değiştirilmemelidir.
Ne Zaman Destek Alınmalı?
Öğrenci uzun süredir aynı konuda zorlanıyor ve kendi çalışmalarıyla problemin nedenini belirleyemiyorsa dışarıdan akademik değerlendirme yararlı olabilir.
Burada amaç öğrenciye yalnızca daha fazla konu anlatmak değildir.
Asıl soru:
“Neden ilerlemiyor?”
olmalıdır.
Doğru teşhis yapıldığında bazen haftalardır çözülemeyen problemin oldukça somut bir nedeni olduğu görülebilir.
Veli Ne Yapmalı?
Netlerin yükselmediği dönem veliler açısından da zor olabilir.
Veli öğrencinin çalıştığını gördüğü hâlde sonuç alamadığını düşündüğünde:
“Daha fazla çalışmalısın.”
diyebilir.
Ancak öğrenci zaten çalışıyorsa bu cümle problemi çözmez.
Daha yararlı soru şudur:
“Nerede zorlanıyor ve çalışma planında ne değişiyor?”
Velinin görevi öğrencinin günlük ders yöneticisi olmak değil, gelişimin doğru biçimde takip edildiğinden emin olmaktır.
Saruhan Kurs’ta Net Artışı Nasıl Ele Alıyoruz?
Saruhan Kurs’ta bir öğrencinin AYT netleri yükselmediğinde doğrudan:
“Daha çok soru çözelim.”
demiyoruz.
Önce problemi analiz ediyoruz.
Hangi ders?
Hangi konu?
Hangi soru türü?
Bilgi mi eksik?
Bilgi var ama kullanılamıyor mu?
Eski konular mı unutuluyor?
Süre mi yetmiyor?
Aynı hata tekrar mı ediyor?
Birebir eğitim burada önemli bir avantaj sağlar.
Öğretmen yalnızca öğrencinin sonucunu değil, soruyu çözerken izlediği yolu görebilir.
Ardından ödev ve deneme sonuçlarıyla yapılan müdahalenin işe yarayıp yaramadığını takip ederiz.
Gerekirse planı yeniden değiştiririz.
Çünkü net artışı yalnızca daha fazla çalışmanın değil, doğru probleme doğru müdahalenin sonucudur.
Sık Sorulan Sorular
AYT netlerim neden artmıyor?
Konu ve ön bilgi eksikleri, yetersiz tekrar, yanlış kaynak seviyesi, deneme analizinin yapılmaması, süre problemi veya sürekli tekrarlanan hata türleri net artışını engelleyebilir.
Çok soru çözüyorum ama netim neden yükselmiyor?
Soru sayısı tek başına yeterli değildir. Yanlışların nedenleri analiz edilmiyor veya sorular öğrencinin ihtiyacına uygun değilse çok soru çözmek beklenen gelişimi sağlamayabilir.
AYT netleri ne kadar sürede artar?
Herkes için geçerli sabit bir süre yoktur. Öğrencinin başlangıç seviyesi, eksiklerinin niteliği, çalışma düzeni ve sınava kalan zaman belirleyicidir.
Netlerim bazen yükselip sonra neden düşüyor?
Denemelerin güçlük düzeyi, konu dağılımı ve günlük performans farklılaşabilir. Bu nedenle gelişim tek denemeden değil, birkaç denemenin eğiliminden değerlendirilmelidir.
AYT neti artırmak için daha zor kaynak çözmeli miyim?
Her zaman değil. Kaynak öğrencinin seviyesine uygun olmalıdır. Gereğinden zor kaynaklar öğrenme yerine çözüm ezberlemeye yol açabilir.
Deneme analizi nasıl yapılmalı?
Yanlışların yanında boşlar, uzun süren sorular ve emin olunmadan yapılan doğrular da incelenmeli; her hata mümkün olduğunca nedenine göre sınıflandırılmalıdır.
AYT netlerim yükselmiyorsa özel ders gerekli mi?
Her öğrenci için zorunlu değildir. Ancak öğrenci uzun süredir aynı problemleri yaşıyor ve nedenini kendi başına belirleyemiyorsa birebir akademik değerlendirme sorunun kaynağını belirlemeye yardımcı olabilir.
Kısa Özet
• Tek deneme sonucuyla karar vermeyin.
• Konu bitirmek ile konuyu kullanabilmeyi ayırın.
• Ön bilgi eksiklerini kontrol edin.
• Yanlışları nedenlerine göre sınıflandırın.
• Çözümleri yalnızca izleyip geçmeyin.
• Seviyenize uygun kaynak kullanın.
• Eski konuları düzenli olarak geri çağırın.
• Konu testlerinden karma sorulara geçin.
• Branş ve genel denemeleri analiz edin.
• Yalnızca toplam nete değil ders dağılımına bakın.
• Süre ve dikkat problemlerini küçümsemeyin.
• Programınızı elde ettiğiniz verilere göre güncelleyin.
Saruhan Hoca’nın Görüşü
Bir öğrenci bana:
“Hocam, netlerim artmıyor.”
dediğinde ilk sorduğum şey:
“Neden?”
olur.
Çoğu zaman öğrenci bu sorunun cevabını bilmez.
Sadece sonucu bilir.
İşte problem de burada başlar.
Çünkü 30 net yapan iki öğrencinin 30 nette kalma nedeni tamamen farklı olabilir.
Birinin konusu eksiktir.
Diğeri bildiğini unutuyordur.
Bir başkası soruları yapabiliyor fakat yetiştiremiyordur.
Bir diğeri sürekli aynı düşünme hatasını tekrar ediyordur.
Bu dört öğrenciye aynı çalışma programını verirsek aynı netten yola çıkan dört farklı probleme tek çözüm uygulamış oluruz.
Bu yüzden benim için net, öğrencinin seviyesini gösteren son sayı değildir.
İncelenmesi gereken bir veridir.
Net yükselmiyorsa öğrenciyi daha fazla çalışmaya zorlamadan önce çalışma sisteminin neden sonuç üretmediğini anlamak gerekir.
Çünkü eğitimde doğru müdahale, öğrencinin ne kadar geride olduğuna bakarak değil, onu geride tutan nedeni doğru teşhis ederek başlar.
Yararlanılan Kaynaklar
• ÖSYM – YKS/AYT sınav yapısı ve yayımlanan sorular
• Millî Eğitim Bakanlığı – ortaöğretim öğretim programları
• Öğrenme, geri bildirim, aktif hatırlama ve aralıklı tekrar üzerine eğitim araştırmaları
• Ölçme-değerlendirme ve öz düzenlemeli öğrenme üzerine eğitim literatürü
İlgili Makaleler
• AYT’ye Nasıl Çalışılır?
• AYT Matematik Nasıl Çalışılır?
• AYT Fizik Nasıl Çalışılır?
• AYT Kimya Nasıl Çalışılır?
• AYT Biyoloji Nasıl Çalışılır?
• AYT Denemesi Nasıl Analiz Edilir?
• TYT mi AYT mi Daha Önemli?
• TYT ve AYT Birlikte Nasıl Çalışılır?
Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.