LGS’de Öğrenci Yapamadığı Sorulara Nasıl Geri Dönmelidir?
Editör Notu
Öğrenci bir soru çözer.
Yapamaz.
Bir süre uğraşır ve sonunda çözümüne bakar.
Çözümü gördüğünde çoğu zaman şu cümleyi söyler:
“Aslında kolaymış.”
Sonra soru işaretlenir ve çalışma devam eder.
Fakat birkaç hafta sonra aynı düşünme biçimini gerektiren başka bir soru karşısına çıktığında öğrenci yeniden zorlanabilir.
Burada önemli bir ayrım vardır:
Bir çözümü anlamak ile o çözümü öğrenmek aynı şey değildir.
Çözüm öğrencinin karşısındayken her adım mantıklı görünebilir. Çünkü düşünme yolunu başka biri oluşturmuştur.
Gerçek öğrenme ise öğrenci benzer bir problemle yeniden karşılaştığında aynı düşünme yolunu yardım almadan kurabildiğinde ortaya çıkar.
Bu nedenle yapılamayan soru, çözümü görüldüğü anda tamamlanmış sayılmamalıdır.
Asıl süreç çoğu zaman bundan sonra başlar.
Bu makalenin temel tezi şudur:
Yapılamayan bir sorunun eğitimsel değeri, çözümünün görülmesinde değil; o soruda öğrenilen düşünme biçiminin daha sonra bağımsız olarak kullanılabilmesindedir.
LGS’de Yapılamayan Sorulara Nasıl Geri Dönülmelidir?
Kısa cevap:
Öğrenci önce soruyu neden yapamadığını anlamalıdır.
Ardından gerektiğinde öğretmen desteği, ipucu veya çözüm kullanılarak doğru düşünme biçimi öğrenilmelidir.
Ancak süreç burada bitmemelidir.
Öğrenci;
soruyu yeniden bağımsız çözmeli,
bir süre sonra tekrar denemeli
ve benzer bir soruda aynı beceriyi kullanıp kullanamadığını kontrol etmelidir.
Çünkü amaç eski sorunun cevabını hatırlamak değildir.
Aynı öğrenmeyi yeni bir problemde kullanabilmektir.
Öğrenci Bir Soruyu Neden Yapamaz?
Yapılamayan her sorunun nedeni aynı değildir.
Öğrenci;
konuyu bilmiyor olabilir,
bilgiyi hatırlayamıyor olabilir,
soruyu yanlış anlamış olabilir,
hangi yöntemi kullanacağını görememiş olabilir,
işlem hatası yapmış olabilir,
birden fazla kazanımı ilişkilendirememiş olabilir
veya sorudan erken vazgeçmiş olabilir.
Bu nedenleri birbirinden ayırmadan yalnızca çözümü göstermek eksik kalabilir.
Çünkü doğru müdahale, hatanın kaynağına göre değişir.
Yapılamayan Her Soru Konu Eksiği midir?
Hayır.
Bu LGS hazırlığında önemli bir ayrımdır.
Örneğin öğrenci üslü ifadeler konusundaki temel kuralları biliyor olabilir.
Fakat yeni nesil bir soruda hangi bilgiyi kullanacağını belirleyemeyebilir.
Bu durumda öğrencinin problemi doğrudan konu bilgisi olmayabilir.
Sorun;
bilgiyi seçme,
ilişki kurma
veya problem modelleme
becerisinde olabilir.
Bu öğrenciye konuyu baştan anlatmak her zaman gerçek ihtiyaca cevap vermez.
Önce neden yapılamadığı belirlenmelidir.
Çözümü Görmek Öğrenmek midir?
Tek başına değildir.
Çözümü izleyen öğrenci:
“Evet, buradan böyle yapılıyormuş.”
diyebilir.
Bu önemli bir adımdır.
Fakat öğrenci o anda çözümü takip etmektedir.
Düşünme yolunu kendisi üretmemektedir.
Bu nedenle çözüm görüldükten sonra kitap veya video kapatılmalı ve öğrenci soruyu kendi başına yeniden çözmelidir.
Böylece:
“Çözümü anladım.”
düzeyinden
“Çözümü oluşturabiliyorum.”
düzeyine geçilip geçilmediği görülebilir.
Soru Hemen Tekrar Çözülmeli midir?
Evet, ilk kontrol olarak yararlı olabilir.
Öğrenci çözümü öğrendikten sonra soruyu baştan çözebilir.
Ancak burada önemli bir sorun vardır.
Çözüm henüz öğrencinin zihninde çok yenidir.
Dolayısıyla birkaç dakika sonra soruyu çözebilmesi, öğrenmenin kalıcı olduğunu tek başına göstermez.
Bu nedenle ikinci bir kontrol daha gerekir:
Zaman geçtikten sonra yeniden çözebilmek.
Aynı Soru Ne Zaman Tekrar Çözülmelidir?
Herkes için geçerli sabit bir süre belirlemek doğru değildir.
Öğrencinin ihtiyacına göre aynı soru veya aynı beceriyi gerektiren başka bir soru birkaç gün sonra tekrar kullanılabilir.
Daha sonra karma çalışmalar veya denemeler içerisinde aynı kazanım yeniden kontrol edilebilir.
Burada amaç belirli bir takvime körü körüne uymak değildir.
Amaç, öğrenciye çözümün artık önünde olmadığı bir zamanda bilgiyi yeniden çağırma fırsatı vermektir.
Aynı Soruyu Tekrar Çözmek Ezbere Dönüşür mü?
Dönebilir.
Öğrenci sorunun sayılarını, seçeneklerini veya çözüm sırasını hatırlıyorsa doğru cevaba ulaşması gerçek öğrenmeyi göstermeyebilir.
Bu nedenle aynı sorunun tekrarının ardından benzer fakat farklı bir soru kullanılmalıdır.
Asıl ölçüt:
“Eski soruyu hatırlıyor mu?”
değil,
“Öğrendiği yöntemi yeni soruya aktarabiliyor mu?”
olmalıdır.
Benzer Soru Çözmek Neden Önemlidir?
Çünkü öğrenmenin transferini gösterir.
Örneğin öğrenci bir matematik sorusunda tablo oluşturmanın çözümü kolaylaştırdığını öğrendi.
Aynı soruyu tekrar çözmesi bu yöntemi hatırladığını gösterebilir.
Fakat farklı bir problemde kendiliğinden tablo oluşturuyorsa daha güçlü bir öğrenmeden söz edebiliriz.
Öğrenci artık belirli bir sorunun çözümünü değil, bir problem çözme aracını öğrenmiştir.
Yanlış Soru ile Yapılamayan Soru Aynı mıdır?
Her zaman değil.
Öğrenci bir soruyu çözebilir fakat işlem hatası nedeniyle yanlış cevap verebilir.
Başka bir soruda ise hiçbir çözüm yolu oluşturamayabilir.
İki sorunun sonuç ekranındaki karşılığı aynı olabilir:
Yanlış.
Fakat eğitimsel anlamları farklıdır.
Birinde doğru düşünme vardır fakat uygulama hatası yapılmıştır.
Diğerinde düşünme yolu henüz oluşmamıştır.
Bu nedenle yalnızca yanlış sayısına bakmak öğrencinin gerçek ihtiyacını göstermeyebilir.
Öğrenci Yapamadığı Soruları İşaretlemeli midir?
Evet, seçici biçimde kullanılabilir.
Özellikle;
yeni bir yöntem öğreten,
önemli bir eksikliği ortaya çıkaran,
tekrar eden bir hata türünü gösteren
veya öğrencinin düşünme biçiminde değişiklik gerektiren
sorular işaretlenebilir.
Ancak öğrencinin yapamadığı yüzlerce soruyu biriktirmesi yararlı olmayabilir.
Bir süre sonra bu sorular yönetilemez hâle gelir.
Amaç soru arşivi oluşturmak değil, öğrenme ihtiyacını görünür hâle getirmektir.
Yanlış Soru Defteri Tutulmalı mıdır?
Bazı öğrenciler için yararlı olabilir.
Fakat her soruyu kesip yapıştırmak veya baştan sona yeniden yazmak gerekli değildir.
Daha işlevsel bir kayıt şu şekilde olabilir:
Neden yapamadım?
Sorunun istediğini yanlış yorumladım.
Ne öğrendim?
İşleme başlamadan önce verilen ve isteneni ayırmalıyım.
Bir dahaki soruda ne yapacağım?
Önce sorunun benden ne istediğini tek cümleyle belirleyeceğim.
Böylece öğrenci cevabı değil, kendi öğrenme davranışını kaydeder.
Yapılamayan Sorular Biriktirilmeli mi?
Kontrolsüz biçimde hayır.
Öğrencinin elinde yüzlerce işaretli soru olduğunda bunlara geri dönmek ayrı bir yük hâline gelebilir.
Sorular sınıflandırılabilir:
Konu eksiği,
yorumlama problemi,
yöntem seçimi,
işlem hatası,
dikkat,
zaman yönetimi.
Bu sınıflandırma aynı hata türünün tekrar edip etmediğini görmeyi kolaylaştırır.
Bir süre sonra tek tek sorulardan daha değerli bir veri ortaya çıkar:
Öğrencinin hata örüntüsü.
Yapamadığı Soruyu Öğretmene Sormak Yeterli midir?
Hayır.
Öğretmenin açıklaması öğrenmenin önemli bir parçası olabilir.
Fakat öğrenci öğretmeni dinledikten sonra:
“Tamam hocam, anladım.”
deyip soruyu kapatırsa öğrenme henüz doğrulanmamıştır.
Öğretmen daha sonra öğrenciden soruyu yeniden çözmesini isteyebilir.
Hatta benzer bir soru verebilir.
Çünkü öğretmenin amacı kendi çözümünü göstermek değil, öğrencinin bağımsız çözüm üretebilir hâle gelmesini sağlamaktır.
Öğretmen Soruyu Baştan Sona Çözmeli midir?
Her zaman değil.
Bazen öğrencinin yalnızca küçük bir noktada desteğe ihtiyacı vardır.
Öğretmen:
“Burada hangi bilgiyi kullanabilirsin?”
“Henüz kullanmadığın veri hangisi?”
“Bu problemi daha küçük parçalara ayırabilir misin?”
gibi sorularla öğrencinin düşünmesini yeniden başlatabilir.
Öğrenci küçük bir ipucuyla çözümü sürdürebiliyorsa bütün çözümü göstermek gerekmeyebilir.
Yardımın miktarı öğrencinin ihtiyacı kadar olmalıdır.
Video Çözüm Nasıl Kullanılmalıdır?
Video çözüm açılmadan önce öğrenci soruyla gerçekten uğraşmalıdır.
Video izlenirken yalnızca sonucu değil, çözüm kararlarını takip etmelidir.
Örneğin:
Neden bu yöntem seçildi?
Sorudaki hangi bilgi bu yönteme götürdü?
Ben nerede farklı düşündüm?
Daha sonra video kapatılmalı ve soru yeniden çözülmelidir.
Böylece video pasif izleme aracından öğrenme aracına dönüşür.
Çözümün Fotoğrafını Çekmek Faydalı mıdır?
Tek başına öğrenme değildir.
Öğrenciler bazen öğretmenin çözümünün fotoğrafını çeker veya ekran görüntüsünü kaydeder.
Bu kayıt daha sonra kullanılacaksa faydalı olabilir.
Fakat yalnızca telefonda yüzlerce çözüm biriktirmek öğrencinin öğrenmesini sağlamaz.
Bilginin saklanmasıyla öğrenilmesi aynı şey değildir.
Önemli olan çözümün telefonda bulunması değil, öğrencinin zihninde yeniden kurulabilmesidir.
Matematikte Yapılamayan Sorulara Nasıl Dönülmelidir?
Matematikte yalnızca işlemlere bakmak yeterli olmayabilir.
Öğrenci şu soruları incelemelidir:
Sorunun hangi kısmını anlamadım?
Hangi bilgiyi kullanacağımı neden göremedim?
Çözümdeki kritik fikir neydi?
Ben hangi yanlış yola gittim?
Benzer bir soruda bu fikri nasıl fark edeceğim?
Özellikle yeni nesil matematik sorularında kritik öğrenme çoğu zaman işlem değil, işlemden önce verilen karardır.
Türkçede Yapılamayan Sorulara Nasıl Dönülmelidir?
Türkçede öğrenci yalnızca doğru seçeneğin neden doğru olduğuna bakmamalıdır.
Kendi seçtiği yanlış seçeneğin neden yanlış olduğunu da anlamalıdır.
Özellikle paragraf sorularında:
Metindeki hangi ifadeyi yanlış yorumladım?
Seçeneği hangi kanıta dayanarak işaretledim?
Sorunun kökünü doğru okudum mu?
gibi sorular önemlidir.
Bu analiz öğrencinin benzer yanlışları tekrar etmesini azaltabilir.
Fen Bilimlerinde Yapılamayan Sorular Nasıl İncelenmelidir?
Fen sorularında önce bilgi eksikliği ile yorumlama problemi ayrılmalıdır.
Öğrenci kavramı bilmiyorsa konu tekrarına ihtiyaç olabilir.
Kavramı biliyor fakat deney düzeneğini yorumlayamıyorsa farklı deney sorularıyla çalışma gerekebilir.
Grafik sorularında zorlanıyorsa grafik okuma becerisi ayrıca ele alınabilir.
Yani çözüm, sorunun ait olduğu ders kadar hatanın ait olduğu beceriye göre belirlenmelidir.
Yapılamayan Sorular Ne Zaman Konu Tekrarına Dönüşmelidir?
Tek bir sorunun yapılamaması her zaman bütün konunun tekrar edilmesini gerektirmez.
Ancak aynı kazanımdan farklı sorularda sürekli problem yaşanıyorsa konu bilgisi yeniden değerlendirilebilir.
Bu noktada kısa bir kazanım kontrolü yapılabilir.
Öğrenci temel soruları da yapamıyorsa konu tekrarına dönmek anlamlı olabilir.
Temel soruları yapıyor fakat yalnızca uygulama sorularında zorlanıyorsa ihtiyaç farklıdır.
Denemelerde Yapılamayan Sorulara Nasıl Dönülmelidir?
Deneme bittikten sonra yalnızca yanlış cevaplara değil, boş bırakılan ve tesadüfen doğru yapılan sorulara da bakılabilir.
Öğrenci bir soruyu doğru yapmış fakat çözümünden emin değilse bu soru da incelenmeye değer olabilir.
Deneme analizi sonucunda sorular;
bilgi,
yorum,
dikkat,
yöntem,
işlem
ve süre
gibi nedenlere ayrılabilir.
Böylece deneme yalnızca net veren bir sınav olmaktan çıkar.
Bir sonraki çalışma planını oluşturan veriye dönüşür.
Yapılamayan Sorular Ne Zaman Tekrar Programından Çıkarılmalıdır?
Öğrenci aynı beceriyi farklı sorularda bağımsız biçimde kullanmaya başladığında sürekli eski soruya dönmek gerekli olmayabilir.
Bu önemli bir noktadır.
Tekrarın amacı öğrenciyi sonsuza kadar aynı yanlışlara bağlamak değildir.
Amaç eksikliği gidermektir.
Öğrenme gerçekleştiğinde çalışma programı yeni ihtiyaçlara yönelmelidir.
Veliler Yapılamayan Sorulara Nasıl Yaklaşmalıdır?
Veliler çoğu zaman çocuklarının yanlış sayısını görür.
Fakat eğitim açısından daha değerli soru şu olabilir:
“Bu yanlışlardan ne öğrendi?”
Bir denemede 15 yanlış yapan öğrenci bu yanlışları doğru biçimde analiz edip benzer hataları azaltıyorsa gelişim vardır.
Başka bir öğrenci 5 yanlış yapıp hiçbirine dönmüyorsa daha yüksek net almasına rağmen önemli öğrenme fırsatlarını kaçırabilir.
Bu nedenle yanlışların varlığı kadar yanlışlardan sonra ne yapıldığı da önemlidir.
Saruhan Kurs’ta Yapılamayan Soruları Nasıl Takip Ediyoruz?
Saruhan Kurs’ta yapılamayan soruları yalnızca çözülecek bir soru listesi olarak değerlendirmiyoruz.
Saruhan Gelişim Modeli doğrultusunda her önemli yanlışın arkasındaki öğrenme ihtiyacını anlamaya çalışıyoruz.
Analiz Et
Öğrencinin soruyu neden yapamadığı belirlenir.
Planla
Sorunun gösterdiği eksikliğe göre konu tekrarı, benzer soru çalışması veya farklı bir öğrenme etkinliği planlanır.
%100 Birebir Uygula
Öğretmen yalnızca sonucu değil, öğrencinin soru karşısındaki düşünme sürecini gözlemleyebilir. Böylece hatanın nerede başladığı daha net görülebilir.
Ödev ve Takip
Öğrencinin aynı beceriyi benzer sorularda bağımsız kullanıp kullanamadığı kontrol edilir.
Veli Bilgilendirme
Yalnızca yanlış sayısı değil, tekrar eden hata türleri ve bu alanlardaki gelişim hakkında bilgi verilir.
Buradaki amaç bütün yanlışları ortadan kaldırmaya çalışmak değildir.
Her önemli yanlışı öğrencinin bir sonraki gelişim adımını gösteren veriye dönüştürmektir.
Sık Sorulan Sorular
Yapamadığım sorunun çözümüne bakmalı mıyım?
Soruyla yeterince uğraştıktan sonra gerektiğinde çözümden yararlanılabilir. Ancak çözüm görüldükten sonra soru yeniden bağımsız çözülmelidir.
Yapamadığım soruyu kaç kez çözmeliyim?
Sabit bir sayı yoktur. Asıl ölçüt öğrencinin aynı düşünme becerisini benzer sorularda bağımsız kullanabilmesidir.
Yanlış soru defteri tutmak faydalı mı?
Bazı öğrenciler için faydalıdır. Ancak yalnızca soruları biriktirmek yerine hata nedeni ve öğrenilen stratejinin kaydedilmesi daha işlevsel olabilir.
Aynı soruyu tekrar çözmek faydalı mı?
Evet, fakat tek başına yeterli değildir. Benzer fakat farklı bir soruyla öğrenme kontrol edilmelidir.
Video çözüm izlemek yeterli mi?
Hayır. Öğrencinin videodan sonra çözümü kendisinin oluşturabilmesi gerekir.
Denemedeki bütün yanlışlar tekrar çözülmeli mi?
Yanlışlar, boşlar ve emin olunmadan doğru yapılan sorular analiz edilebilir. Her sorunun nedenine göre farklı çalışma gerekebilir.
Bir soruyu yapamamak konu eksiği olduğunu gösterir mi?
Her zaman değil. Problem okuduğunu anlama, yöntem seçimi, işlem, dikkat veya soru deneyiminden de kaynaklanabilir.
Öğretmene soru sormak ne zaman faydalıdır?
Öğrenci önce bağımsız düşünmeye çalıştıktan sonra ilerleyemediği noktada öğretmen desteği oldukça değerlidir.
Kısa Özet
• Yapılamayan her sorunun nedeni aynı değildir.
• Çözümü görmek ile öğrenmek birbirinden farklıdır.
• Çözüm görüldükten sonra öğrenci soruyu bağımsız çözmelidir.
• Hemen yapılan tekrar kalıcı öğrenmeyi tek başına göstermez.
• Benzer sorular öğrenmenin aktarılıp aktarılmadığını gösterir.
• Yanlışlar nedenlerine göre sınıflandırılabilir.
• Her yanlış bütün konunun tekrarını gerektirmez.
• Video çözüm öğrencinin düşünmesinin yerine geçmemelidir.
• Deneme yanlışları sonraki çalışma planına veri sağlamalıdır.
• Bir sorudan alınabilecek en önemli şey cevabı değil, bir sonraki soruda kullanılabilecek düşünme biçimidir.
Saruhan Hoca’nın Görüşü
Eğitimde yanlış soruya çoğu zaman düzeltilmesi gereken bir sonuç olarak bakıyoruz.
Öğrenci yapamadı.
Öğretmen çözdü.
Doğru cevap bulundu.
Ve soru kapandı.
Fakat doğru cevabın bulunması, öğrencinin problemi çözüldüğü anlamına gelmez.
Çünkü asıl mesele o sorunun cevabı değildir.
Öğrencinin o cevaba neden ulaşamadığıdır.
Bu nedenle yapılamayan bir sorunun değerini:
“Artık bu soruyu yapabiliyor mu?”
sorusuyla ölçmek yeterli değildir.
Daha güçlü ölçüt şudur:
“Bu sorudan öğrendiğini, daha önce görmediği başka bir soruda kullanabiliyor mu?”
Eğer kullanabiliyorsa yanlış görevini tamamlamıştır.
Artık üzerinde durulması gereken bir başarısızlık değil, gerçekleşmiş bir öğrenmedir.
Kullanamıyorsa doğru cevabı biliyor olması bizi yanıltmamalıdır.
Çünkü eğitimde amaç öğrencinin karşısına çıkan eski soruları hatırlaması değil, henüz karşılaşmadığı yeni problemlere hazırlanmasıdır.
Bir yanlış gerçekten düzeldiğinde yalnızca geçmişteki bir soru çözülmez; gelecekteki benzer bir hatanın da nedeni ortadan kaldırılır.
Yararlanılan Kaynaklar
• Roediger & Karpicke – Test-Enhanced Learning üzerine çalışmalar
• Dunlosky ve arkadaşları – Improving Students’ Learning with Effective Learning Techniques
• Education Endowment Foundation – Metacognition and Self-Regulated Learning
• Bjork & Bjork – öğrenme, hatırlama ve desirable difficulties çalışmaları
• Sweller ve arkadaşları – Cognitive Load Theory
• Millî Eğitim Bakanlığı – LGS örnek soruları ve öğretim programları
İlgili Makaleler
• LGS’de Zor Sorulara Nasıl Yaklaşılmalıdır?
• LGS’de Soru Çözme Hızı Nasıl Artırılır?
• LGS’de Kaynak Kitap Seçimi Nasıl Yapılmalıdır?
• LGS’de Ders Tekrarı Nasıl Yapılmalıdır?
• LGS’de Yanlış Sorular Nasıl Analiz Edilmelidir?
• LGS’de Deneme Sınavı Analizi Nasıl Yapılmalıdır?
• LGS’de Yeni Nesil Sorular Nasıl Çözülür?
• LGS’de Konu Eksikleri Nasıl Belirlenir ve Kapatılır?
Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.