LGS Hazırlığında Özel Ders Nasıl Planlanmalıdır?
Editör Notu
LGS hazırlığında özel ders planlaması çoğu zaman “Hangi dersten kaç saat ders alınmalı?” sorusuyla başlıyor.
Oysa bu, planlamanın ilk değil sonraki aşamalarından biridir.
Bir öğrencinin LGS hazırlık programını doğru oluşturabilmek için önce mevcut akademik seviyesi, geçmişten gelen eksikleri, hedefi, deneme performansı, çalışma alışkanlıkları ve sınava kalan süre birlikte değerlendirilmelidir.
Bu nedenle bu makalenin temel tezi şudur:
LGS hazırlığında doğru program, sınavdan değil öğrenciden başlar.
LGS Hazırlığında Özel Ders Nasıl Planlanmalıdır?
Kısa cevap:
LGS özel ders programı; öğrencinin mevcut seviyesinin analiz edilmesi, hedefinin belirlenmesi, ders ve kazanım bazındaki eksiklerinin tespit edilmesi, önceliklerin oluşturulması, birebir öğretimin bağımsız çalışmayla desteklenmesi ve gelişimin deneme sonuçlarıyla düzenli olarak yeniden değerlendirilmesi üzerine kurulmalıdır.
Burada önemli olan öğrencinin mümkün olduğunca fazla özel ders alması değildir.
Önemli olan:
Hangi derste, hangi konuda, ne kadar ve neden desteğe ihtiyacı olduğunun doğru belirlenmesidir.
LGS Hazırlığı Neden Her Öğrenci İçin Aynı Planlanamaz?
LGS aynı sınavdır.
Fakat sınava hazırlanan öğrenciler aynı değildir.
İki öğrencinin matematik neti aynı olabilir.
Birinci öğrencinin temel konu eksikleri bulunabilir.
İkinci öğrenci konuları bildiği hâlde yeni nesil sorularda bilgiyi kullanmakta zorlanabilir.
Bir başka öğrenci akademik olarak yeterli olduğu hâlde süre yönetiminde problem yaşayabilir.
Bir diğeri ise deneme sırasında yaptığı basit hatalar nedeniyle gerçek performansını sonuca yansıtamayabilir.
Bu öğrencilerin hepsine aynı programı uygulamak, aynı sınava hazırlandıkları için mantıklı görünebilir.
Ancak eğitim açısından doğru değildir.
Ortak sınav, ortak eğitim ihtiyacı anlamına gelmez.
LGS Özel Ders Planlamasının 8 Temel Aşaması
1. Öğrencinin Başlangıç Seviyesi Belirlenmelidir
Planlamanın ilk adımı öğrencinin nerede olduğunu anlamaktır.
Bunun için yalnızca toplam net sayısına bakmak yeterli değildir.
Ders bazında;
hangi kazanımların öğrenildiği,
hangi konularda eksik bulunduğu,
hangi soru türlerinde zorlanıldığı,
yanlışların nedenleri
ve öğrencinin soruları çözerken nasıl düşündüğü
incelenmelidir.
Çünkü doğru başlangıç noktası belirlenmeden doğru yol haritası oluşturulamaz.
2. Hedef Gerçekçi ve Ölçülebilir Hâle Getirilmelidir
“İyi bir lise istiyoruz.”
önemli bir beklentidir fakat eğitim planı oluşturmak için yeterince açık değildir.
Öğrencinin hedefi mümkün olduğunca somutlaştırılmalıdır.
Hedeflenen okul veya başarı düzeyi ile öğrencinin mevcut performansı arasındaki mesafe görülmelidir.
Bu mesafe bize programın yoğunluğu hakkında bilgi verir.
Ancak hedef öğrencinin üzerinde sürekli baskı oluşturan bir rakama dönüşmemelidir.
Hedefin görevi öğrenciyi korkutmak değil, çalışmanın yönünü belirlemektir.
3. Ders Değil, İhtiyaç Önceliklendirilmelidir
LGS öğrencisinin her dersten özel ders alması gerekmez.
Öğrenci Türkçe ve sosyal bilimlerde kendi çalışmasıyla başarılı biçimde ilerlerken matematikte bireysel desteğe ihtiyaç duyabilir.
Başka bir öğrencinin matematiği güçlü, fen bilimlerinde temel eksikleri olabilir.
Dolayısıyla:
“LGS öğrencisi hangi derslerden özel ders almalı?”
sorusunun standart bir cevabı yoktur.
Doğru cevap öğrencinin analizinden çıkar.
Özel ders, öğrencinin kendi başına yönetebildiği alanların yerine geçmemelidir.
Desteğe gerçekten ihtiyaç duyulan alana yönelmelidir.
4. Temel Eksikler Görmezden Gelinmemelidir
LGS 8. sınıf kazanımlarını ölçse de öğrencinin bugünkü başarısını geçmiş öğrenmeleri etkileyebilir.
Bu durum özellikle matematik ve fen bilimlerinde belirginleşebilir.
Öğrenci güncel konuda zorlanıyor olabilir.
Fakat problemin kaynağı önceki yıllardan gelen bir kazanım eksikliği olabilir.
Bu durumda yalnızca 8. sınıf konularını tekrar etmek yeterli olmayabilir.
Gerektiğinde geçmiş öğrenmelere dönmek zaman kaybı değildir.
Bugünkü öğrenmenin önündeki engeli kaldırmaktır.
5. Konu Öğrenme ile Soru Çözme Birlikte Yürütülmelidir
LGS hazırlığında yalnızca konu öğrenmek yeterli değildir.
Ancak yalnızca çok sayıda soru çözmek de yeterli değildir.
Öğrencinin önce kavramı anlaması, ardından öğrendiği bilgiyi farklı soru biçimlerinde kullanabilmesi gerekir.
Özellikle yeni nesil sorularda öğrenci;
metni anlamalı,
verileri ilişkilendirmeli,
gereksiz bilgiyi ayırmalı,
uygun stratejiyi belirlemeli
ve bilgisini yeni bir problem durumuna aktarabilmelidir.
Bu nedenle sağlıklı bir çalışma döngüsü şöyle düşünülebilir:
Öğren → Uygula → Yanlışı Analiz Et → Tekrar Et → Farklı Soruda Kullan
6. Özel Ders ile Bağımsız Çalışma Arasında Denge Kurulmalıdır
LGS hazırlığındaki önemli risklerden biri öğrencinin haftasının derslerle tamamen doldurulmasıdır.
Okul vardır.
Özel ders vardır.
Deneme vardır.
Ödev vardır.
Kurs vardır.
Fakat öğrencinin kendi başına çalışabileceği zaman giderek azalır.
Bu sağlıklı bir hazırlık modeli değildir.
Özel ders öğrencinin bağımsız çalışmasının yerine geçmemelidir.
Tam tersine öğrencinin kendi başına daha verimli çalışabilmesini sağlamalıdır.
İyi bir LGS programında öğretmen zamanı kadar öğretmensiz öğrenme zamanı da planlanmalıdır.
7. Deneme Sınavları Sadece Net Ölçmek İçin Kullanılmamalıdır
Deneme sınavı LGS hazırlığının en değerli ölçme araçlarından biridir.
Fakat yalnızca:
“Kaç net yaptın?”
sorusuna indirgenmemelidir.
Deneme sonrasında;
hangi derslerde kayıp yaşandığı,
hangi kazanımlarda hata yapıldığı,
yanlışların nedenleri,
boş bırakılan sorular,
süre kullanımı,
tekrar eden hata örüntüleri
incelenmelidir.
Örneğin matematik netinin 12’den 14’e çıkması gelişim gösterebilir.
Fakat daha önemli sorular da vardır:
Öğrencinin konu eksikleri azalıyor mu?
Dikkat hataları devam ediyor mu?
Zor sorularda daha doğru strateji kullanıyor mu?
Süre problemi azalıyor mu?
Bu nedenle:
Deneme sınavı yalnızca öğrenciyi ölçmez; sonraki eğitim planına veri üretir.
8. Program Düzenli Olarak Yeniden Planlanmalıdır
Eylül ayında hazırlanan LGS programının haziran ayına kadar hiç değişmeden uygulanması beklenmemelidir.
Çünkü öğrenci değişir.
Eksikler kapanır.
Yeni eksikler ortaya çıkabilir.
Net dağılımları değişir.
Bazı derslerde öğretmen desteğine olan ihtiyaç azalırken başka alanlar öncelikli hâle gelebilir.
Bu nedenle program:
Analiz → Plan → Uygulama → Ölçme → Yeniden Planlama
döngüsüyle ilerlemelidir.
İyi plan değişmeyen plan değildir.
Öğrencinin gelişimine göre değişebilen plandır.
LGS Hazırlığına Ne Zaman Başlanmalıdır?
Bu soruya tek bir tarih vermek doğru değildir.
LGS hazırlığı yalnızca 8. sınıfta soru çözmeye başlamak olarak görülmemelidir.
Okuduğunu anlama,
temel matematik becerileri,
düzenli çalışma,
sorumluluk alma
ve öğrenilen bilgiyi kullanabilme
gibi beceriler daha önceki yıllarda gelişmeye başlar.
Ancak bu durum küçük yaşlardan itibaren öğrencinin üzerinde sınav baskısı kurulması gerektiği anlamına gelmez.
Erken dönemde yapılması gereken şey sınava hazırlanmak değil, sınava hazırlanabilecek akademik temeli oluşturmaktır.
- sınıfta ise bu temel, sınavın gerektirdiği daha sistematik bir çalışma programına dönüştürülür.
LGS Öğrencisi Günde Kaç Soru Çözmelidir?
Her öğrenci için geçerli standart bir soru sayısı vermek doğru değildir.
100 soru çözmek bir öğrenci için verimli olabilir.
Başka bir öğrenci aynı sürede 50 soruyu daha dikkatli çözerek, yanlışlarını inceleyerek ve eksiklerini belirleyerek daha fazla öğrenebilir.
Bu nedenle yalnızca soru sayısına odaklanmak yerine şu sorular sorulmalıdır:
Sorular öğrencinin seviyesine uygun mu?
Yanlışlar inceleniyor mu?
Farklı soru türleri çözülüyor mu?
Öğrenci neden yanlış yaptığını anlayabiliyor mu?
Çözülen sorular öğrencinin eksikleriyle ilişkili mi?
Soru çözmenin amacı sayı tamamlamak değil, öğrenmeyi geliştirmektir.
LGS Öğrencisi Haftada Kaç Saat Özel Ders Almalıdır?
Bunun için de standart bir sayı yoktur.
Ders yoğunluğu;
öğrencinin mevcut seviyesi,
hedefi,
ders bazındaki eksikleri,
sınava kalan süre,
okul programı,
bağımsız çalışma düzeni
ve gelişim hızına
göre belirlenmelidir.
Bazı öğrencinin yalnızca matematikten sınırlı desteğe ihtiyacı olabilir.
Başka bir öğrenci belirli bir dönemde matematik ve fen bilimlerinde daha yoğun çalışabilir.
Bu nedenle ders saati paket üzerinden değil, ihtiyaç üzerinden belirlenmelidir.
LGS’de Yeni Nesil Sorulara Nasıl Hazırlanılmalıdır?
Yeni nesil sorular yalnızca daha uzun sorular değildir.
Bu sorular öğrenciden bilgiyi kullanmasını ister.
Öğrencinin;
okuduğunu anlaması,
verileri ilişkilendirmesi,
çıkarım yapması,
uygun stratejiyi seçmesi
ve çözümünü kontrol etmesi
gerekebilir.
Bu becerilerin gelişmesi için öğrencinin yalnızca öğretmenin çözümlerini izlemesi yeterli değildir.
Kendi çözümünü üretmesi gerekir.
Öğretmen gerektiğinde yönlendirmeli fakat öğrencinin yerine düşünmemelidir.
Çünkü sınav sırasında öğrencinin yanında öğretmeni olmayacaktır.
LGS Deneme Sonuçları Neden Dalgalanır?
Bir öğrencinin netlerinin her denemede düzenli biçimde yükselmesini beklemek gerçekçi değildir.
Denemelerin zorluk düzeyi değişebilir.
Öğrencinin güçlü ve zayıf olduğu konuların dağılımı farklı olabilir.
Dikkat, süre kullanımı ve sınav anındaki performans sonucu etkileyebilir.
Bu nedenle tek bir deneme üzerinden:
“Çok geriledi.”
veya
“Artık tamamen hazır.”
gibi sonuçlara ulaşmak doğru değildir.
Tek sonuca değil, zaman içindeki eğilime ve tekrar eden hata örüntülerine bakılmalıdır.
LGS Hazırlığında Yanlışlar Nasıl Değerlendirilmelidir?
Her yanlış aynı nedenle oluşmaz.
Yanlışlar;
bilgi eksikliği,
kavram yanılgısı,
soru okuma hatası,
işlem hatası,
strateji hatası,
dikkat hatası
ve zaman yönetimi problemi
gibi farklı nedenlerden kaynaklanabilir.
Bu ayrım önemlidir.
Çünkü bilgi eksikliğinin çözümü konu çalışmak olabilir.
Fakat öğrencinin problemi soru yorumlamaksa yeniden konu anlatmak yeterli olmayabilir.
Doğru müdahale, yanlışın nedenine göre belirlenmelidir.
LGS Hazırlığında Velinin Rolü Ne Olmalıdır?
LGS yalnızca öğrenciyi değil, zaman zaman bütün aileyi etkileyen bir süreç hâline gelebilir.
Velinin çocuğunun eğitimini önemsemesi doğaldır.
Ancak evde sürekli:
“Kaç soru çözdün?”
“Denemede kaç net yaptın?”
“Arkadaşın senden yüksek almış.”
“Bugün neden çalışmadın?”
gibi konuşmaların yapılması zamanla ebeveyn-çocuk ilişkisini akademik kontrole dönüştürebilir.
Velinin görevi öğretmenin veya sınav koordinatörünün yerini almak değildir.
Daha sağlıklı yapıda;
öğretmen akademik süreci yönetir,
öğrenci sorumluluk alır,
veli ise gelişim hakkında düzenli bilgi sahibi olur ve uygun çalışma ortamını destekler.
Çocuk evde öğrenci olmaktan önce çocuktur.
LGS Hazırlığında Motivasyon Nasıl Korunmalıdır?
Motivasyonu sürekli yüksek tutmak mümkün değildir.
Öğrencinin bazı dönemlerde yorulması, isteğinin azalması veya deneme sonucundan etkilenmesi doğaldır.
Bu nedenle sağlıklı bir hazırlık sistemi yalnızca motivasyona dayanamaz.
Rutinler oluşturulmalıdır.
Öğrenci ne zaman çalışacağını, ne yapacağını ve çalışmasını nasıl takip edeceğini mümkün olduğunca bilmelidir.
Ayrıca yalnızca büyük sınav sonucuna değil, küçük gelişmelere de dikkat edilmelidir.
Bir hata türünün azalması,
zorlandığı konuyu öğrenmesi,
kendi başına daha uzun çalışabilmesi,
deneme süresini daha doğru kullanması
gerçek gelişim göstergeleridir.
Motivasyon bazen çalışmayı başlatır; düzen ise çalışmanın devam etmesini sağlar.
LGS Hazırlığında Son Aylarda Ne Değişmelidir?
Sınava yaklaşıldıkça programın ağırlığı doğal olarak değişebilir.
İlk dönemlerde konu öğrenme ve temel eksiklerin kapatılması daha fazla yer tutabilir.
Sınava yaklaşıldığında ise;
deneme sınavları,
hata analizi,
eksik kazanımların hedefli tekrarı,
süre yönetimi
ve sınav stratejileri
daha fazla önem kazanabilir.
Ancak sınava yaklaşılması öğrencinin programının kontrolsüz biçimde ağırlaştırılması gerektiği anlamına gelmez.
Son dönemde amaç:
Daha fazla şey yapmak değil, yapılması gereken şeyi daha doğru belirlemektir.
LGS Hazırlığında En Sık Yapılan Hatalar
Her öğrenciyi aynı programa sokmak: Öğrencilerin ihtiyaçları farklıdır.
Her dersten özel ders aldırmak: Öğrencinin kendi yönetebildiği alanlar korunmalıdır.
Sadece net sayısına bakmak: Netin arkasındaki hata yapısı incelenmelidir.
Çok soru çözmeyi başarı kabul etmek: Soru çözümü analizle desteklenmelidir.
Temel eksikleri görmezden gelmek: Gerektiğinde önceki kazanımlara dönülmelidir.
Programı sürekli ağırlaştırmak: Öğrencinin bağımsız çalışma ve dinlenme zamanı korunmalıdır.
Tek bir kötü denemeyi kriz hâline getirmek: Gelişim zaman içindeki örüntü üzerinden değerlendirilmelidir.
Velinin sürecin öğretmeni hâline gelmesi: Akademik sorumluluk mümkün olduğunca öğrenci ve eğitim sistemi arasında yönetilmelidir.
Saruhan Kurs’ta LGS Hazırlığını Nasıl Planlıyoruz?
Saruhan Kurs’ta LGS hazırlığını hazır bir paket program olarak değerlendirmiyoruz.
Çünkü aynı sınava hazırlanan öğrencilerin aynı desteğe ihtiyaç duymadığını düşünüyoruz.
Süreci Saruhan Gelişim Modeli doğrultusunda beş aşamada ele alıyoruz:
Analiz Et
Öğrencinin mevcut seviyesini, ders bazındaki eksiklerini, hata türlerini ve hedefini değerlendiririz.
Planla
Elde edilen verilere göre öğrenciye özel çalışma planı oluştururuz.
%100 Birebir Uygula
Öğretimi öğrencinin seviyesine, hızına ve ihtiyacına göre yürütürüz.
Ödev ve Takip
Öğrencinin ders dışındaki çalışmalarını ve akademik gelişimini takip ederiz.
Veli Bilgilendirme
Velinin evde sürekli akademik kontrol yapmak zorunda kalmadan süreç hakkında düzenli bilgi sahibi olmasını önemseriz.
Bu modelde özel ders amaç değil, öğrencinin hedefe ulaşmasını destekleyen araçlardan biridir.
Sık Sorulan Sorular
LGS için özel ders gerekli midir?
Her öğrenci için gerekli değildir. Öğrencinin kendi başına yönetemediği akademik ihtiyaçlar bulunuyorsa birebir destek değerlendirilebilir.
LGS özel dersine ne zaman başlanmalı?
Standart bir başlangıç tarihi yoktur. Öğrencinin mevcut seviyesi ve ihtiyacına göre karar verilmelidir.
LGS öğrencisi hangi derslerden özel ders almalı?
Öğrencinin desteğe ihtiyaç duyduğu derslerden. Her dersten özel ders alınması gerekli değildir.
LGS öğrencisi günde kaç soru çözmeli?
Herkes için geçerli standart bir sayı yoktur. Soru sayısından çok çalışmanın niteliği ve yanlışların analizi önemlidir.
LGS’de matematik özel dersi faydalı olur mu?
Matematikte bireysel desteğe ihtiyaç duyan öğrenciler için doğru analiz ve uygun öğretimle yararlı olabilir. Ancak özel ders tek başına başarı garantisi değildir.
Deneme sınavları ne için kullanılmalıdır?
Yalnızca net ölçmek için değil; konu eksiklerini, hata türlerini, süre kullanımını ve gelişim eğilimini belirlemek için kullanılmalıdır.
LGS öğrencisinin programı ne sıklıkla değiştirilmelidir?
Sabit bir süre vermek yerine öğrencinin gelişimi ve ölçme sonuçları doğrultusunda gerektiğinde yeniden düzenlenmelidir.
Veli LGS sürecinde ne yapmalıdır?
Öğrencinin çalışma ortamını desteklemeli, gelişim hakkında bilgi sahibi olmalı ancak mümkün olduğunca öğretmen rolünü üstlenmemelidir.
Kısa Özet
• LGS hazırlığı standart paketle değil öğrenci analiziyle başlamalıdır.
• Aynı sınava hazırlanan öğrencilerin ihtiyaçları farklı olabilir.
• Öğrencinin mevcut seviyesi ve hedefi birlikte değerlendirilmelidir.
• Her dersten özel ders alınması gerekli değildir.
• Temel eksikler gerektiğinde geçmiş kazanımlara dönülerek giderilmelidir.
• Konu öğrenme ile soru çözme birlikte yürütülmelidir.
• Deneme sınavları yalnızca net değil, eğitim verisi olarak değerlendirilmelidir.
• Özel ders bağımsız çalışmanın yerine geçmemelidir.
• Program öğrencinin gelişimine göre değiştirilmelidir.
• Nihai amaç öğrencinin sınava öğretmene bağımlı değil, kendi öğrenmesini yönetebilen bir birey olarak hazırlanmasıdır.
Saruhan Hoca’nın Görüşü
LGS söz konusu olduğunda ailelerin en doğal isteği çocukları için mümkün olan hiçbir şeyi eksik bırakmamaktır.
Daha fazla kaynak alınır.
Daha fazla soru çözülür.
Gerekirse daha fazla ders eklenir.
Bütün bunların arkasında çocuğun geleceği için duyulan haklı bir sorumluluk vardır.
Fakat eğitimde daha fazla olan her şey, daha doğru olan anlamına gelmez.
Çünkü LGS hazırlığının temel problemi öğrencinin zamanını mümkün olduğunca doldurmak değildir.
O zamanı doğru ihtiyaçlara yöneltebilmektir.
Bir öğrencinin matematikte temel eksiği varsa ona ihtiyacı olan desteği vermeliyiz.
Fakat kendi başına başarıyla ilerleyebildiği bir derste yalnızca sınava hazırlanıyor diye yeni bir desteğe ihtiyaç varmış gibi davranmak doğru değildir.
Aynı şekilde düşük bir deneme sonucu gördüğümüzde hemen ders saatini artırmadan önce o sonucun neden ortaya çıktığını anlamamız gerekir.
Çünkü eğitimde sayıların bize söylediği kadar, neden o sayıların ortaya çıktığı da önemlidir.
LGS sonuçta öğrencinin tek başına gireceği bir sınavdır.
Sınav salonunda öğretmeni yanında olmayacaktır.
Anne veya babası “bir daha oku” diyemeyecektir.
Bir soruda takıldığında hangi yolu deneyeceğine kendisi karar verecektir.
Bu nedenle hazırlık sürecinin öğrenciyi giderek daha fazla yetişkine bağımlı hâle getirmesi, sınavın doğasıyla çelişir.
İyi hazırlanmış bir LGS programı öğrenciye yalnızca konu öğretmez.
Ne zaman çalışacağını, yanlışını nasıl değerlendireceğini, bilmediği bir soruyla karşılaştığında nasıl düşüneceğini ve kendi performansını nasıl yöneteceğini de öğretir.
Bana göre LGS hazırlığının gerçek ölçüsü burada ortaya çıkar.
Sınava yaklaştıkça öğrencinin çevresindeki destek artarken sorumluluğu azalıyorsa bir şeyleri yeniden düşünmek gerekir.
Doğru eğitimde öğretmenin desteği öğrencinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Onu taşıyabilecek hâle getirir.
Çünkü sınava hazırlamak, öğrencinin önündeki bütün engelleri yetişkinlerin kaldırması değildir.
Karşısına çıkan engelleri kendi başına aşabilecek bilgi, düşünme gücü ve çalışma disiplini kazandırmaktır.
İşte gerçek eğitim de tam olarak budur.
Yararlanılan Kaynaklar
• Millî Eğitim Bakanlığı – LGS kapsamındaki merkezi sınav ve öğretim programları
• Education Endowment Foundation – One to One Tuition
• Education Endowment Foundation – Feedback
• Education Endowment Foundation – Metacognition and Self-Regulated Learning
• Dunlosky ve arkadaşları – Improving Students’ Learning with Effective Learning Techniques
• John Hattie – Visible Learning
İlgili Makaleler
• Özel Ders Nedir? Kimler İçin Gereklidir?
• İyi Bir Özel Ders Nasıl Olmalıdır?
• Özel Ders Öğretmeni Nasıl Seçilir?
• Bir Öğrencinin Akademik Eksikleri Nasıl Tespit Edilir?
• Özel Ders Kaç Saat Olmalı?
• Matematik Özel Dersinde Başarı Nasıl Sağlanır?
Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.