Editör Notu
Aylar süren AYT hazırlığının sonunda öğrenci sınav sabahına ulaşır.
Artık yeni bir konu öğrenmek, büyük bir eksiği kapatmak veya çalışma sistemini değiştirmek için zaman kalmamıştır.
Fakat bu, sınav sabahının önemsiz olduğu anlamına gelmez.
Öğrencinin sahip olduğu bilgi ile sınavda gösterebildiği performans her zaman aynı olmayabilir.
Uyku düzeni, acele, ulaşım stresi, alışılmadık bir kahvaltı, son dakika tekrarları veya çevreden gelen kaygılı konuşmalar öğrencinin sınava nasıl başladığını etkileyebilir.
Bu nedenle sınav sabahının amacı öğrenciyi birkaç saat içinde daha bilgili hâle getirmek değildir.
Amaç, aylar boyunca oluşturulan akademik birikimin mümkün olduğunca olağan koşullarda sınava taşınmasını sağlamaktır.
Sınav Sabahı Aslında Bir Gece Önce Başlar
Sınav sabahını yalnızca uyandıktan sonraki birkaç saat olarak düşünmemek gerekir.
Kimlik ve gerekli sınav belgeleri hazır mı?
Sınav binasının yeri biliniyor mu?
Nasıl gidileceği planlandı mı?
Ne giyileceği belli mi?
Sabah kaçta kalkılacak?
Bu ayrıntılar mümkün olduğunca önceden netleştirildiğinde öğrenci sınav sabahında gereksiz kararlarla uğraşmaz.
Sınav günü zaten yeterince önemli bir görev vardır.
Soru çözmek.
Normalden Çok Erken Yatmaya Çalışmak Gerekir mi?
Sınavdan önce:
“Yarın sınav var, bugün çok erken uyumalıyım.”
düşüncesi öğrenciyi daha fazla kaygılandırabilir.
Uyku düzenini tek gecede değiştirmek yerine sınavdan önceki günlerde düzenlemek daha anlamlıdır.
Öğrencinin alıştığı saatlere yakın ve yeterli bir uyku düzenini koruması hedeflenebilir.
Buradaki amaç mükemmel bir gece geçirmek değil, mümkün olduğunca olağan bir gece yaşamaktır.
Uyuyamazsam Ne Olacak?
Bazı öğrenciler sınavdan önceki gece normalden daha geç uyuyabilir.
Bu durumda:
“Uyuyamadım, sınavım kötü geçecek.”
şeklinde kesin bir sonuca ulaşmak öğrencinin kaygısını daha da artırabilir.
Tek bir gecenin beklenenden farklı geçmesi aylar boyunca oluşan akademik birikimi ortadan kaldırmaz.
Öğrencinin kontrol edemediği bir durumu büyütmek yerine sabah rutinine dönmesi daha işlevseldir.
Kaçta Uyanmalı?
Herkes için geçerli tek bir saat yoktur.
Uyanma saati:
sınav başlangıcı,
ulaşım süresi,
hazırlanma süresi
ve öğrencinin sabah rutini
dikkate alınarak belirlenmelidir.
Önemli olan öğrencinin acele etmek zorunda kalmayacağı kadar zaman bırakmaktır.
Telefonla Güne Başlamak
Sınav sabahında sosyal medya öğrencinin ihtiyaç duymadığı çok sayıda uyaran oluşturabilir.
Arkadaş mesajları.
Son dakika tahminleri.
“Kesin çıkacak konular.”
Sınava ilişkin yorumlar.
Başka öğrencilerin kaygıları.
Bunların büyük bölümü öğrencinin birkaç saat sonra göstereceği performansa katkı sağlamaz.
Bu nedenle sabah mümkün olduğunca sade tutulabilir.
Kahvaltı Nasıl Olmalı?
Sınav sabahında öğrencinin alışık olduğu ve kendisini rahat hissettiği bir kahvaltı tercih edilmesi daha öngörülebilir bir yaklaşımdır.
Sırf sınav günü olduğu için günlük beslenme düzenini tamamen değiştirmek gerekli değildir.
Daha önce tüketilmeyen yiyecekleri ilk kez denemek veya normalden çok farklı miktarlarda yemek gereksiz bir değişken oluşturabilir.
Burada amaç:
“Başarı getiren kahvaltıyı”
bulmak değildir.
Öğrencinin sınav sırasında açlık veya rahatsızlık gibi gereksiz sorunlarla uğraşmamasını sağlamaktır.
Kahve veya Çay İçilir mi?
Bu konuda da herkes için tek bir doğru yoktur.
Öğrenci günlük hayatında düzenli olarak kahve veya çay tüketiyorsa sınav sabahında alışılmış düzenini sürdürebilir.
Ancak normalde tüketmediği yüksek miktarda kafeini sırf daha dikkatli olmak amacıyla kullanmak doğru bir deneme zamanı değildir.
Sınav sabahı mümkün olduğunca alışılmış düzenin korunması önemlidir.
Son Tekrar Yapılır mı?
Bazı öğrenciler sabah birkaç formüle veya kısa nota bakmak ister.
Bazıları ise hiçbir akademik materyal görmek istemez.
Bu iki davranıştan birini bütün öğrenciler için doğru ilan etmek mümkün değildir.
Asıl soru şudur:
Bu tekrar öğrenciyi düzenliyor mu, yoksa kaygısını mı artırıyor?
Kısa bir gözden geçirme öğrenciyi rahatlatıyorsa yapılabilir.
Ancak son dakikada geniş konu anlatımlarına dönmek veya bilinmeyen konuları öğrenmeye çalışmak sınav sabahının amacıyla uyuşmaz.
“Bir Şeye Bakarsam Diğerlerini Unuturum” Düşüncesi
Öğrenciler bazen sınav sabahında bir konuya bakmanın başka bilgileri bozacağını düşünebilir.
Öğrenme bu kadar kırılgan bir yapı değildir.
Ancak burada asıl problem tekrarın kendisinden çok öğrencinin tekrar sırasında yaşadığı kaygı olabilir.
Bir sayfaya bakıp:
“Bunu da bilmiyorum.”
diyerek yeni eksikler aramaya başlamak öğrencinin zihinsel yükünü artırabilir.
Bu nedenle son tekrar yapılacaksa sınırları önceden belirlenmelidir.
Sınav Yerine Erken Git
Sınav binasına ulaşım önceden planlanmalıdır.
Trafik,
park,
toplu taşıma,
binanın bulunması
gibi değişkenler düşünülmelidir.
Amaç mümkün olduğunca erken gidip saatlerce beklemek değil, gecikme ihtimalini azaltacak güvenli bir zaman planı oluşturmaktır.
ÖSYM’nin ilgili yıl için yayımladığı sınav giriş ve bina kuralları mutlaka kontrol edilmelidir.
Sınav Belgelerini Önceden Hazırla
Sınav sabahında öğrencinin:
“Belgem nerede?”
diye arama yapması gereksiz stres oluşturur.
Gerekli kimlik ve sınav belgeleri bir gece önceden hazırlanabilir.
Ancak belge ve sınav binasına alınabilecek eşyalar konusunda güncel kurallar için esas alınması gereken kaynak ÖSYM’nin ilgili sınav yılına ait resmî açıklamalarıdır.
Kurallar değişebileceği için geçmiş yıllardaki uygulamalara güvenilmemelidir.
Kıyafet Nasıl Olmalı?
Öğrencinin rahat hareket edebildiği, hava koşullarına uygun ve sınav kuralları açısından sorun oluşturmayacak kıyafetler tercih edilebilir.
Burada moda veya özel bir sınav kıyafeti aramaya gerek yoktur.
Önemli olan öğrencinin sınav boyunca kıyafetiyle uğraşmak zorunda kalmamasıdır.
Sınav Binasında Ders Konuşmak
Sınav binasının önünde öğrenciler arasında son dakika bilgi alışverişi başlayabilir.
“Şunu hatırlıyor musun?”
“Bu kesin çıkar.”
“Ben şu konuyu hiç bilmiyorum.”
Bu konuşmaların akademik katkısı sınırlı olabilir fakat kaygı üretme potansiyeli yüksektir.
Öğrenci kendisine iyi gelmiyorsa bu konuşmalardan uzak durabilir.
Kaygılanmak Başarısızlık Belirtisi Değildir
Önemli bir sınav öncesinde belirli düzeyde heyecan yaşamak olağandır.
Öğrencinin amacı:
“Hiç heyecanlanmamalıyım.”
olmamalıdır.
Çünkü heyecan hissettiğinde bu kez heyecanın kendisinden de endişelenmeye başlayabilir.
Daha işlevsel yaklaşım, bu duygunun varlığına rağmen sınav görevine dönebilmektir.
Sınav Başladığında İlk Dakikalar
Kitapçık açıldığında öğrenci çevresindeki diğer adaylarla ilgilenmemelidir.
Birinin hızlı sayfa çevirmesi onun daha başarılı olduğu anlamına gelmez.
Başka bir öğrencinin erken soru işaretlemeye başlaması da performans ölçütü değildir.
Sınav bireysel bir süreçtir.
Öğrencinin dikkati kendi kitapçığına ve daha önce geliştirdiği çözüm düzenine dönmelidir.
İlk Sorular Zor Gelirse
Sınavın başlangıcındaki birkaç zor soru öğrencinin:
“Sınav çok zor.”
sonucuna ulaşmasına neden olabilir.
Bu erken bir genellemedir.
Birkaç soru bütün sınavın güçlük düzeyini göstermez.
Öğrenci daha önce denemelerde geliştirdiği soru bırakma ve geri dönme stratejisini uygulamalıdır.
Bir sorunun zorluğu sonraki sorunun zorluğunu belirlemez.
Kolay Sorular da Dikkat İster
Öğrenci zor sorulara hazırlanırken kolay gördüğü sorularda gereksiz kayıplar yaşayabilir.
Özellikle:
soru kökünü yanlış okuma,
işaret hatası,
olumsuz ifadeyi kaçırma,
basit işlem hataları
kolay sorularda puan kaybına yol açabilir.
Sorunun kolay görünmesi dikkatin azaltılması gerektiği anlamına gelmez.
Bir Soruda Takılırsam?
AYT’de öğrencinin bazı sorularda zorlanması olağandır.
Burada önemli olan bir sorunun bütün sınavın zamanını yönetmesine izin vermemektir.
Öğrenci denemelerde geliştirdiği stratejiyi kullanabilir:
soruyu işaretlemek,
ilerlemek,
uygun zamanda geri dönmek.
Sınav sırasında zor bir soruyu bırakmak, o sorudan vazgeçmek anlamına gelmez.
Zamanı yönetmek anlamına gelir.
Sürekli Saate Bakmak
Süre kontrolü gereklidir.
Ancak her birkaç dakikada bir saate bakmak öğrencinin dikkatini sorudan koparabilir.
Denemelerde belirlenmiş kontrol noktaları varsa sınavda da benzer düzen kullanılabilir.
Sınav günü tamamen yeni bir zaman yönetimi sistemi denemek yerine daha önce çalışan sistemin kullanılması daha öngörülebilirdir.
Bir Bölüm Kötü Geçerse
Öğrenci bir derste beklediğinden fazla zorlanabilir.
Bu durumda:
“Sınav bitti.”
düşüncesi diğer derslerdeki performansı da etkileyebilir.
Oysa öğrencinin o anda yaptığı değerlendirme gerçek sonucunu göstermeyebilir.
Zorlandığı bölüm başka adaylar için de zor olabilir.
Daha önemlisi, sınav henüz devam etmektedir.
Bir önceki sorunun sonucu, bir sonraki sorunun çözümüne taşınmamalıdır.
Cevapları Son Anda Değiştirmek
Bu konuda yaygın iki uç görüş vardır:
“İlk cevap her zaman doğrudur.”
ve
“Şüphelendiğin cevabı mutlaka değiştir.”
İkisi de genel kural değildir.
Öğrenci cevabını değiştirecekse bunun somut bir gerekçesi bulunmalıdır.
Soruyu yeniden okuyup hata fark etmek başka şeydir.
Sadece kaygı nedeniyle doğru cevaptan şüphe etmek başka şeydir.
Sınav Sonrası AYT’yi Hemen Tartışmak
Sınav bittiğinde öğrenciler doğal olarak cevaplarını karşılaştırmak isteyebilir.
Ancak YKS sürecinin diğer oturumları devam ediyorsa önceki sınavın sorularını uzun süre tartışmak sonraki oturumun zihinsel hazırlığını etkileyebilir.
Öğrencinin sınav sonrası davranışı da sınav programının bir parçası olarak düşünülebilir.
Tamamlanmış bir oturum artık değiştirilemez.
Veli Sınav Sabahı Ne Yapmalı?
Sınav sabahında velinin iyi niyetle söylediği bazı cümleler öğrenci üzerinde beklenenden farklı etki yaratabilir.
“Bu sınav çok önemli.”
“Dikkatli ol.”
“Heyecan yapma.”
“Bizi gururlandır.”
Bunların tamamı iyi niyetli olabilir.
Fakat öğrenci zaten sınavın önemini bilmektedir.
Bu nedenle sınav sabahında yeni motivasyon konuşmaları yapmak yerine olağan, sakin ve güvenli bir aile ortamı daha değerli olabilir.
“Elinden Geleni Yap” Ne Anlama Gelmeli?
Bu cümle bazen öğrencinin üzerinde başka bir performans baskısına dönüşebilir.
Daha sağlıklı yaklaşım, öğrencinin aylar boyunca yaptığı hazırlığın tek bir sabah yeniden kanıtlanması gereken bir şey olmadığını hissettirmektir.
Sınav öğrencinin kişiliğini, değerini veya bütün eğitim hayatını ölçmez.
Belirli bir zamanda belirli akademik görevlerde gösterdiği performansı ölçer.
Bu ayrım hem öğrenci hem veli açısından önemlidir.
Saruhan Kurs’ta Sınav Sabahına Nasıl Bakıyoruz?
Saruhan Kurs’ta sınav sabahını yeni bir çalışma günü olarak görmüyoruz.
Çünkü öğrencinin akademik hazırlığının büyük bölümü zaten tamamlanmıştır.
Son günlerde denemelerden gelen verilerle öğrencinin sınav stratejisini netleştirmeyi, gereksiz çalışma yükünü azaltmayı ve alışılmış düzenini korumayı önemsiyoruz.
Bir öğrenci sabah kısa notlarına bakmak isteyebilir.
Başka biri hiçbir şey görmek istemeyebilir.
Bir öğrenci ailesiyle konuşarak rahatlar.
Diğeri daha sakin kalmayı tercih eder.
Bunlardan birini doğru davranış ilan etmek yerine öğrencinin performansını destekleyen koşulları anlamak gerekir.
Çünkü kişiye özel eğitim yalnızca öğrencinin hangi konuyu nasıl öğrendiğiyle ilgili değildir.
Öğrendiğini hangi koşullarda en iyi kullanabildiğini anlamayı da gerektirir.
Sık Sorulan Sorular
AYT sınav sabahı ders çalışılır mı?
Kısa ve tanıdık notlara bakmak bazı öğrenciler için uygun olabilir. Ancak geniş konu çalışmaları veya yeni öğrenmeler sınav sabahının temel amacı değildir.
Sınav sabahı ne yenmeli?
Öğrencinin alışık olduğu ve kendisini rahat hissettiği bir kahvaltı tercih edilebilir. Özel bir “sınav kahvaltısı” oluşturmak zorunlu değildir.
Sınavdan önce kahve içilir mi?
Öğrencinin alışılmış tüketim düzenine göre değerlendirilebilir. Sınav günü ilk kez yüksek miktarda kafein denemek gerekli değildir.
Sınav yerine ne kadar erken gidilmeli?
Ulaşım ve giriş süresi dikkate alınarak gecikme riski oluşturmayacak bir plan yapılmalıdır. Kesin giriş saatleri için ÖSYM’nin ilgili yıl duyuruları esas alınmalıdır.
Sınav sabahı çok heyecanlanırsam ne yapmalıyım?
Heyecanın tamamen ortadan kalkmasını beklemek yerine dikkati yapılacak göreve yönlendirmek daha işlevsel olabilir. Yoğun ve yönetilemeyen kaygı yaşayan öğrenciler profesyonel destekten yararlanabilir.
İlk sorular zor gelirse ne yapmalıyım?
Birkaç sorudan sınavın tamamı hakkında sonuç çıkarılmamalıdır. Öğrenci daha önce denemelerde geliştirdiği soru bırakma ve geri dönme stratejisini sürdürebilir.
Sınav sabahı aile nasıl davranmalı?
Yeni baskılar veya uzun motivasyon konuşmaları yerine öğrencinin alışılmış düzenini koruyabileceği sakin bir ortam oluşturmak daha yararlı olabilir.
Kısa Özet
• Belgeleri ve sınav planını bir gece önceden hazırlayın.
• Sabahı aceleye bırakmayın.
• Alışılmış uyku ve beslenme düzenini mümkün olduğunca koruyun.
• Son dakika bilgi bombardımanından uzak durun.
• Kısa tekrar yapıp yapmamayı öğrencinin ihtiyacına göre değerlendirin.
• Sınav binasına ulaşımı önceden planlayın.
• Güncel ÖSYM kurallarını esas alın.
• Başka öğrencilerin davranışlarını performans göstergesi olarak görmeyin.
• İlk zor sorulardan bütün sınav hakkında sonuç çıkarmayın.
• Daha önce işe yarayan sınav stratejisini koruyun.
• Bir bölümde yaşanan güçlüğü sonraki sorulara taşımayın.
Saruhan Hoca’nın Görüşü
Sınav sabahı hakkında konuşurken iki uç yaklaşım görüyorum.
Bir tarafta öğrencinin her ayrıntısını kontrol etmeye çalışanlar var.
Diğer tarafta ise:
“Artık yapılacak hiçbir şey yok.”
diyenler.
Eğitim açısından mesele bu iki taraftan birini seçmek değildir.
Çünkü sınav sabahında öğrencinin bilgisini anlamlı ölçüde büyütmek için zaman çok sınırlıdır; fakat öğrencinin mevcut bilgisini kullanacağı koşullar hâlâ önemlidir.
Bu nedenle sınav sabahının başarısı kaç formül tekrar edildiğiyle, hangi kahvaltının yapıldığıyla veya öğrencinin hiç heyecanlanmamasıyla ölçülemez.
Daha doğru ölçüt şudur:
Öğrenci, aylar boyunca geliştirdiği bilgi ve sınav davranışlarını mümkün olduğunca olağan koşullarda kullanabilecek durumda mı?
Eğitim öğrenciyi yalnızca bilgiyle sınava kadar getirmez. O bilginin baskı altında da erişilebilir olmasını sağlayacak alışkanlıkları zaman içinde oluşturur.
Bu yüzden sınav sabahında yapılabilecek en değerli şey yeni bir performans yaratmaya çalışmak değil, aylar boyunca oluşturulmuş performansın önüne yeni engeller koymamaktır.
Yararlanılan Kaynaklar
• ÖSYM – YKS kılavuzları, sınav uygulamaları ve aday duyuruları
• Millî Eğitim Bakanlığı – sınava hazırlık ve öğrenci rehberlik içerikleri
• Öğrenme, dikkat, geri çağırma ve sınav performansı üzerine eğitim literatürü
• Sınav kaygısı ve öz düzenlemeli öğrenme üzerine akademik çalışmalar
İlgili Makaleler
• AYT’de Son Hafta Nasıl Çalışılmalı?
• AYT’de Son 1 Ay Nasıl Çalışılmalı?
• AYT’de Son 3 Ay Nasıl Çalışılmalı?
• AYT Denemesi Nasıl Analiz Edilir?
• AYT Netleri Neden Artmıyor?
• AYT Konuları Ne Zaman Bitmeli?
• AYT’ye Nasıl Çalışılır?
Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.