Editör Notu
AYT denemesi bitti.
Öğrenci netini hesapladı.
Sonra doğal olarak şu soru geliyor:
“Gerçek sınavda da yaklaşık bunu mu yaparım?”
Bazen yüksek gelen bir denemeden sonra hedef büyüyor.
Düşük gelen bir denemeden sonra ise aylarca yapılan çalışma birkaç dakika içinde sorgulanmaya başlanıyor.
Oysa tek bir deneme sonucu, öğrencinin gelecekteki sınav sonucunu kesin olarak gösteremez.
Fakat buradan:
“Deneme netlerinin hiçbir anlamı yok.”
sonucu da çıkarılmamalıdır.
Doğru kullanılan denemeler öğrencinin sınav performansı hakkında oldukça değerli bilgiler üretir.
Buradaki temel mesele, tek bir net ile performans düzeyini birbirinden ayırabilmektir.
Deneme Neyi Ölçer?
Bir AYT denemesi öğrencinin belirli bir anda, belirli sorular karşısında ortaya koyduğu performansı ölçer.
Bu performansın içerisinde:
bilgi düzeyi,
soru deneyimi,
hatırlama,
süre kullanımı,
dikkat,
soru seçimi
ve denemenin özellikleri bulunur.
Dolayısıyla denemede görülen net yalnızca:
“Öğrenci ne kadar biliyor?”
sorusunun cevabı değildir.
Daha geniş bir performansın sonucudur.
Tek Bir Deneme Neden Yeterli Değildir?
Bir öğrenci düşünelim.
Son beş AYT denemesinde şu netleri yapmış olsun:
Sonra yeni bir denemede:
49
net yaptı.
Sadece son denemeye bakarsak öğrencinin performansının ciddi biçimde düştüğünü düşünebiliriz.
Fakat önceki sonuçlarla birlikte baktığımızda 49 netin öğrencinin genel düzeyinden ayrılan bir sonuç olduğu görülür.
Bu durumda hemen:
“Geriledim.”
demek yerine 49 netin neden oluştuğunu araştırmak daha anlamlıdır.
Tek ölçüm bize bir sonuç verir.
Ölçümlerin örüntüsü ise performans hakkında daha güçlü bilgi verir.
Yüksek Gelen Tek Deneme de Aynı Şekilde Okunmalı
Aynı durum ters yönde de geçerlidir.
Öğrenci uzun süredir 55–60 net aralığında ilerlerken bir denemede 68 net yapmış olabilir.
Bu çok olumlu bir sonuçtur.
Ancak:
“Artık benim seviyem 68 net.”
demek için erken olabilir.
Sonraki denemelerde performansın benzer düzeyde sürüp sürmediğine bakmak gerekir.
Çünkü gelişimin en güçlü göstergelerinden biri yalnızca yüksek sonuca ulaşmak değil, o performansı tekrar edebilmektir.
Net Ortalaması Daha mı Önemlidir?
Tek bir denemeden daha anlamlı olabilir.
Örneğin son beş veya son birkaç denemenin ortalaması öğrencinin mevcut performansı hakkında daha dengeli bir fikir verebilir.
Ancak ortalama da tek başına yeterli değildir.
Şu iki öğrenciyi düşünelim:
Öğrenci A:
58 – 59 – 60 – 59 – 59
Öğrenci B:
49 – 68 – 52 – 67 – 59
İki öğrencinin ortalamaları birbirine yakın olabilir.
Fakat performanslarının yapısı aynı değildir.
Birinci öğrencinin sonuçları oldukça istikrarlıdır.
İkinci öğrencide ise ciddi dalgalanma vardır.
Bu nedenle yalnızca ortalamaya değil, netlerin dağılımına da bakılmalıdır.
Net Aralığı Bize Ne Söyler?
Öğrencinin son denemelerde sürekli belirli bir aralıkta kalması, mevcut performans düzeyi hakkında yararlı bir gösterge olabilir.
Örneğin:
sonuçları öğrencinin performansının belirli bir bantta toplandığını gösterir.
Bu:
“Gerçek sınavda kesinlikle bu aralıkta yapacaktır.”
anlamına gelmez.
Ancak tek bir netten daha güvenilir bir performans resmi oluşturur.
Denemenin Zorluğu Sonucu Değiştirir mi?
Elbette.
Bütün denemeler aynı güçlük düzeyinde değildir.
Bir yayının denemesinde sorular daha seçici olabilir.
Başka bir denemede soru dağılımı öğrencinin güçlü olduğu konulara denk gelebilir.
Bu nedenle iki farklı kaynaktan alınan:
60 net ve 65 net
arasındaki farkı doğrudan öğrencinin gelişimi olarak yorumlamak doğru olmayabilir.
Net, kullanıldığı ölçme aracından bağımsız değildir.
O Zaman Farklı Yayın Çözmek Yanlış mı?
Hayır.
Tam tersine farklı soru biçimleriyle karşılaşmak yararlı olabilir.
Ancak sonuçları yorumlarken denemelerin aynı olmadığını bilmek gerekir.
Amaç her yayından aynı neti almak değildir.
Farklı koşullar altında öğrencinin performansının nasıl değiştiğini görebilmektir.
ÖSYM’ye Benzeyen Denemeler Daha mı Güvenilir?
Sınavın kapsamına, soru yaklaşımına ve ölçme biçimine yakın denemeler elbette daha anlamlı veriler üretebilir.
Ancak hiçbir yayın gerçek sınavın sorularını önceden bilemez.
Bu nedenle bir deneme için:
“Gerçek sınav sonucunu birebir gösterir.”
şeklinde kesin bir hüküm kurulamaz.
Denemenin amacı geleceği tahmin etmekten önce öğrencinin bugünkü performansını ölçmektir.
Evde Çözülen Deneme ile Kurumda Çözülen Deneme Aynı mı?
Koşullar farklıysa sonuçların anlamı da değişebilir.
Evde öğrenci:
ara verebilir,
telefonuna bakabilir,
süreyi esnetebilir,
daha rahat bir ortamda bulunabilir.
Sınav koşullarına yakın uygulamada ise süre ve ortam daha kontrollüdür.
Bu nedenle gerçek sınav performansını değerlendirmek istiyorsak deneme koşullarının da giderek sınav koşullarına yaklaşması önemlidir.
Süre Tutmadan Yapılan Deneme Ne Gösterir?
Süre tutulmadan yapılan çalışma öğrencinin akademik yeterliliği hakkında bilgi verebilir.
Fakat gerçek sınav performansını tahmin etme değeri daha sınırlıdır.
Çünkü AYT yalnızca soruları çözebilme sınavı değildir.
Soruları belirli bir süre içerisinde çözebilme sınavıdır.
Bu nedenle:
“Süre olmadan 70 net yapıyorum.”
ile
“Sınav süresinde 70 net yapıyorum.”
aynı performans değildir.
Deneme Netim Gerçek Sınavdan Daha Yüksek Çıkabilir mi?
Evet.
Deneme öğrencinin güçlü olduğu konulara denk gelebilir.
Soru seviyesi daha uygun olabilir.
Öğrenci o gün çok iyi performans göstermiş olabilir.
Gerçek sınavın psikolojik ve çevresel koşulları farklı olabilir.
Bu nedenle deneme sonucunu garanti edilmiş sınav sonucu olarak görmek doğru değildir.
Gerçek Sınavda Denemelerden Daha Yüksek Yapabilir miyim?
Bu da mümkündür.
Öğrencinin eksikleri sınava kadar kapanabilir.
Son dönemde performansı yükseliyor olabilir.
Gerçek sınavdaki soru dağılımı öğrenciye uygun gelebilir.
Sınav günü dikkat ve süre yönetimi başarılı olabilir.
Dolayısıyla deneme sonuçları öğrencinin kaderini belirlemez.
Öğrencinin o dönemdeki performansı hakkında veri üretir.
Son Deneme En Önemli Deneme midir?
Hayır.
Sınavdan birkaç gün önce düşük net yapan öğrenci:
“Sınavım da kötü geçecek.”
diye düşünebilir.
Fakat son deneme tek başına önceki haftaların performansını ortadan kaldırmaz.
Aynı şekilde son denemenin çok yüksek gelmesi de bütün risklerin ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Öğrencinin genel performans eğrisi daha değerlidir.
Net Ortalamasından Daha Değerli Bir Şey Var: Eğilim
Şöyle bir seri düşünelim:
Ortalama tek başına öğrencinin bulunduğu son noktayı tam anlatmayabilir.
Çünkü burada belirgin bir yükseliş vardır.
Başka bir seri:
benzer bir ortalamaya yaklaşabilir.
Fakat eğilim tamamen farklıdır.
Bu nedenle deneme değerlendirmesinde üç şeye birlikte bakmak daha anlamlıdır:
Düzey + istikrar + yön
Öğrenci şu anda nerede?
Bu performans ne kadar tekrarlanıyor?
Sonuçlar hangi yöne gidiyor?
Net Artarken Performans Zayıflıyor Olabilir mi?
Nadiren de olsa olabilir.
Örneğin öğrencinin neti yükselirken:
kararsız doğruları artıyor,
sorulara harcadığı süre uzuyor,
belirli konulardaki açıkları devam ediyor
olabilir.
Bu nedenle yalnızca ham net üzerinden gelişim değerlendirmek bazı ayrıntıları kaçırabilir.
Doğru sayısı kadar doğruların güvenilirliği de önemlidir.
Net Aynı Kalırken Öğrenci Gelişebilir mi?
Evet.
Örneğin öğrenci sürekli 60 net civarında olabilir.
Fakat zaman içerisinde:
aynı neti daha kısa sürede yapıyor,
kararsız doğruları azalıyor,
bilgi kaynaklı yanlışları düşüyor,
zor sorulara daha bilinçli yaklaşıyor
olabilir.
Ham sonuç değişmemiştir.
Ancak performansın niteliği güçlenmiştir.
Bu nedenle gelişim her zaman hemen net tablosuna yansımaz.
Denemeler Gerçek Sınavı Tahmin Etmek İçin Hiç Kullanılamaz mı?
Kullanılabilir.
Fakat kesin sonuç tahmini şeklinde değil.
Çok sayıda, uygun koşullarda uygulanmış denemenin oluşturduğu performans aralığı öğrencinin mevcut düzeyi hakkında fikir verebilir.
Özellikle sonuçlar istikrarlı hâle geldikçe tahmin belirsizliği azalabilir.
Yine de gerçek sınav farklı bir ölçüm olduğu için kesinlik iddiası doğru olmaz.
Denemelerden Performans Aralığı Çıkarmak
Öğrencinin son dönemdeki sonuçları:
ise:
“Ben kesin 65 net yaparım.”
demek yerine:
“Son dönemde performansım yaklaşık bu bölgede istikrar kazanıyor.”
demek daha sağlıklı bir değerlendirmedir.
Bu küçük dil farkı önemlidir.
Çünkü ölçme sonucunu kehanete dönüştürmez.
Kaç Denemeye Bakılmalı?
Herkes için bilimsel olarak değişmez tek bir sayı vermek doğru değildir.
Son dönemde birbirine yakın koşullarda uygulanmış birkaç denemenin birlikte değerlendirilmesi, tek denemeden daha anlamlıdır.
Sınava yaklaşıldıkça güncel sonuçlara daha fazla ağırlık verilebilir.
Ancak eski performans tamamen yok sayılmamalıdır.
Önemli olan yeterli sayıda gözlem üzerinden örüntüyü görebilmektir.
Aynı Kaynağın Denemelerine mi Bakmalıyım?
Aynı serideki denemeler birbirleriyle karşılaştırma açısından kullanışlı olabilir.
Fakat yalnızca tek kaynağa bağlı kalmak öğrencinin belirli soru tarzına alışmasına yol açabilir.
Farklı nitelikli kaynaklar daha geniş bir performans resmi sağlayabilir.
Burada amaç yayın karşılaştırması yapmak değil, öğrencinin farklı soru yapılarındaki davranışını görmektir.
Branş Denemeleri Gerçek AYT Sonucunu Gösterir mi?
Branş denemeleri belirli bir dersteki performansı ayrıntılı biçimde ölçmek için değerlidir.
Ancak genel AYT performansında:
dersler arası geçiş,
toplam süre,
zihinsel yorgunluk
gibi başka faktörler de vardır.
Bu nedenle yalnızca branş denemelerinden genel sınav performansı hakkında kesin sonuç çıkarmak doğru değildir.
Branş ve genel denemeler farklı bilgiler üretir.
Deneme Sonucunu Nasıl Kaydetmeliyim?
Sadece net yazmak yerine basit bir takip tablosu daha anlamlı olabilir.
|
Deneme |
Net |
Kararsız Doğru |
Süre Sorunu |
Temel Not |
|
1 |
58 |
8 |
Var |
Matematikte süre |
|
2 |
61 |
5 |
Var |
Fizik yanlışları |
|
3 |
62 |
4 |
Azaldı |
Daha dengeli |
|
4 |
64 |
3 |
Yok |
İstikrarlı |
Bu tablo yalnızca netin değil, performansın neden değiştiğinin görülmesini sağlar.
Deneme Sonucu Hedefimin Altındaysa Ne Yapmalıyım?
İlk tepki:
“Daha fazla deneme çözmeliyim.”
olmamalıdır.
Önce sonuç analiz edilmelidir.
Düşük net:
bilgi eksikliğinden mi,
süre probleminden mi,
yanlışlardan mı,
boşlardan mı,
belirli bir branştan mı
kaynaklanıyor?
Müdahale nedene göre değişmelidir.
Deneme problemi gösterir.
Çalışma programı problemi çözmeye çalışır.
Yüksek Net Geldiğinde Ne Yapılmalı?
Yüksek sonucu küçümsemeye gerek yoktur.
Başarı öğrencinin gelişiminin bir göstergesi olabilir.
Ancak deneme analizi tamamen bırakılmamalıdır.
Özellikle:
yanlışlar,
boşlar,
kararsız doğrular,
çok uzun süren sorular
yine incelenebilir.
Yüksek netin amacı öğrenciyi rahatlatmak değil, hangi davranışların işe yaradığını da göstermek olmalıdır.
Deneme Netleri Kaygıyı Artırıyorsa
Öğrenci her denemeyi gerçek sınavın provası değil de gerçek sınav sonucunun açıklanması gibi görmeye başlarsa netler psikolojik olarak gereğinden fazla önem kazanabilir.
Bir düşük sonuç:
“Başaramayacağım.”
şeklinde yorumlanabilir.
Oysa denemenin eğitimsel değeri tam tersidir.
Eksikleri gerçek sınavdan önce görünür hâle getirir.
Denemede ortaya çıkan problem, henüz düzeltme zamanı olduğu anlamına gelir.
Veli Deneme Netine Nasıl Bakmalı?
Veli için de tek bir deneme sonucu güçlü duygular oluşturabilir.
Yüksek net umut verir.
Düşük net kaygı yaratır.
Ancak daha anlamlı değerlendirme şu sorularla yapılabilir:
Son birkaç denemenin ortalaması nasıl?
Net aralığı daralıyor mu?
Performans yükseliyor mu?
Aynı hatalar tekrar ediyor mu?
Süre yönetimi gelişiyor mu?
Böylece öğrenci her denemeden sonra yeniden yargılanmak yerine süreç içerisinde değerlendirilir.
Saruhan Kurs’ta Deneme Netlerini Nasıl Okuyoruz?
Saruhan Kurs’ta öğrencinin tek bir deneme netini bağımsız bir hüküm olarak değerlendirmiyoruz.
Sonuçları zaman içerisinde birlikte inceliyoruz.
Net ortalamasına bakıyoruz.
Dalgalanmayı değerlendiriyoruz.
Hangi branşların sonucu değiştirdiğini görüyoruz.
Yanlış, boş ve kararsız doğruları ayırıyoruz.
Süre problemlerini takip ediyoruz.
Birebir derslerde denemeden çıkan akademik sorunları yeniden kontrol ediyoruz.
Böylece:
“Bu öğrenci 62 netlik öğrenci.”
gibi sabit bir etiket oluşturmak yerine:
“Bu öğrencinin mevcut performans örüntüsü bize ne söylüyor?”
sorusuna cevap arıyoruz.
Çünkü öğrenci bir net değildir.
Net, öğrencinin belirli bir andaki performansından üretilen verilerden yalnızca biridir.
Sık Sorulan Sorular
AYT deneme netim gerçek sınavda kaç net yapacağımı gösterir mi?
Tek bir deneme kesin sonuç vermez. Birden fazla denemenin düzeyi, istikrarı ve eğilimi öğrencinin mevcut performansı hakkında daha anlamlı bilgi sağlar.
Son denemem çok düşük geldi. Sınavım da kötü mü geçer?
Böyle bir sonuç çıkarılamaz. Son deneme önceki performanslarla ve düşük sonucun nedenleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Denemelerde yaptığım ortalama net gerçek sınav netim olur mu?
Olabilir fakat garanti değildir. Gerçek sınav farklı sorular ve farklı koşullar içerir.
Deneme netlerim çok dalgalanıyor. Hangisi gerçek seviyem?
Tek bir yüksek veya düşük sonuç yerine sonuçların dağılımı, ortalaması ve dalgalanmanın nedenleri birlikte incelenmelidir.
Farklı yayınlarda netlerim değişiyor. Normal mi?
Evet. Denemelerin zorluk, soru dağılımı ve yaklaşımı farklı olabilir.
Evde yaptığım deneme sonucu güvenilir mi?
Sınav koşullarına ne kadar yakın uygulandığı önemlidir. Süre ve ortam ciddi biçimde farklıysa gerçek sınav performansını değerlendirme gücü azalabilir.
Denemelerde düşük yapıp gerçek AYT’de yüksek yapabilir miyim?
Mümkündür. Denemeler kesin gelecek tahmini değildir. Sınava kadar gelişim ve sınav koşulları sonucu değiştirebilir.
Kaç denemenin ortalamasına bakmalıyım?
Herkes için değişmez bir sayı yoktur. Tek sonuç yerine yakın dönemde benzer koşullarda uygulanmış birden fazla denemenin örüntüsüne bakmak daha anlamlıdır.
Kısa Özet
• Tek deneme sonucunu gerçek sınav tahmini olarak görmeyin.
• Net ortalamasının yanında net dağılımına bakın.
• Performansın düzeyini, istikrarını ve yönünü birlikte değerlendirin.
• Denemelerin zorluklarının farklı olabileceğini unutmayın.
• Sınav koşullarına yakın uygulanan denemeler daha anlamlı veri üretir.
• Branş ve genel denemelerin farklı şeyleri ölçtüğünü dikkate alın.
• Yüksek tek sonucu yeni seviyeniz olarak hemen kabul etmeyin.
• Düşük tek sonuçla bütün hazırlığınızı sorgulamayın.
• Netin yanında yanlış, boş, süre ve kararsız doğruları takip edin.
• Denemeyi gelecek tahmini değil, çalışma kararlarını geliştiren bir ölçme aracı olarak kullanın.
Saruhan Hoca’nın Görüşü
Bir öğrencinin deneme sonucuna bakıp gerçek sınavda kaç net yapacağını kesin olarak söylemek caziptir.
Çünkü sayı bize kesinlik hissi verir.
Fakat ölçme, geleceği bilmek değildir.
Deneme bize öğrencinin o koşullarda ortaya koyduğu performansı gösterir.
Tekrarlandıkça bu ölçümler bir örüntü oluşturmaya başlar. Öğrencinin hangi düzeyde olduğu, performansını ne kadar koruyabildiği ve hangi yönde ilerlediği daha görünür hâle gelir.
Bu yüzden tek bir yüksek net başarı garantisi olmadığı gibi, tek bir düşük net de başarısızlığın habercisi değildir.
Asıl değer, farklı ölçümlerin birlikte ne söylediğindedir.
Denemenin görevi sınav sonucunu önceden söylemek değil, sınav sonucu henüz değiştirilebilirken öğrencinin mevcut durumunu görünür hâle getirmektir.
Yararlanılan Kaynaklar
• ÖSYM – YKS/AYT sınav yapısı ve yayımlanan sorular
• Millî Eğitim Bakanlığı – ölçme ve değerlendirme yaklaşımı
• Eğitimde ölçme-değerlendirmede güvenirlik ve geçerlik literatürü
• Biçimlendirici değerlendirme araştırmaları
• Performans değişkenliği ve öz düzenlemeli öğrenme çalışmaları
İlgili Makaleler
• AYT Netleri Neden Dalgalanır?
• AYT Denemesi Nasıl Analiz Edilir?
• AYT Denemelerinde Süre Yetmiyor, Ne Yapmalıyım?
• AYT’de Yanlış Sorular Nasıl Tekrar Edilmeli?
• AYT’de Denemede Boş Bırakılan Sorular Nasıl Analiz Edilmeli?
• AYT’de Çok Yanlış Yapıyorum, Ne Yapmalıyım?
• AYT Netleri Neden Artmıyor?
Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.