AYT Biyoloji Nasıl Çalışılır?

Editör Notu

AYT biyoloji çalışan öğrencilerin en sık yaşadığı sorunlardan biri şudur:

“Çalışıyorum ama unutuyorum.”

Öğrenci konuyu okur.

Not çıkarır.

Altını çizer.

Hatta aynı konuyu birkaç kez tekrar eder.

Fakat haftalar sonra soru karşısına geldiğinde bilgiyi hatırlayamaz.

Bu durum öğrencinin biyoloji yapamadığını göstermez.

Çoğu zaman sorun, biyolojinin çok sayıda bağımsız bilgi olarak öğrenilmeye çalışılmasıdır.

Oysa canlı sistemlerinde yapılar, görevler ve süreçler birbirleriyle ilişkilidir.

Bu nedenle AYT biyoloji çalışmasının temel amacı yalnızca daha fazla bilgi ezberlemek değil, bilgiyi anlamlı bir yapı içerisinde öğrenmek ve düzenli olarak geri çağırmaktır.

 

Önce Seviyeni Belirle

AYT biyolojiye başlamadan önce öğrencinin hangi konularda zorlandığı belirlenmelidir.

Sorun:

konu eksiği mi,

bilgilerin birbirine karışması mı,

unutma mı,

soru yorumlama mı,

yoksa düzensiz tekrar mı?

Örneğin konuyu yeni çalışmışken soruları yapabilen fakat birkaç hafta sonra yapamayan öğrencinin problemi konu anlatımı olmayabilir.

Bu öğrencinin tekrar sistemine ihtiyacı vardır.

 

Biyoloji Sadece Ezber mi?

Biyolojide bilinmesi gereken çok sayıda kavram ve bilgi vardır.

Bu nedenle hafıza elbette önemlidir.

Ancak biyolojiyi yalnızca ezber dersi olarak görmek çalışma yükünü artırabilir.

Öğrenci:

Bir yapı neden böyle?

Görevi nedir?

Başka hangi yapıyla ilişkili?

Bu süreç bozulursa ne olur?

sorularını sorduğunda bilgiler arasında bağlantılar oluşmaya başlar.

Bağlantılı bilgi, birbirinden bağımsız bilgi parçalarına göre daha anlamlı bir yapı oluşturur.

 

Önce Sistemi Gör

Bir konuya ayrıntılardan başlamak yerine önce büyük yapı görülebilir.

Örneğin bir sistem çalışılırken:

Sistemin temel görevi nedir?

Hangi yapılar görev alır?

Bu yapılar birbirleriyle nasıl ilişkilidir?

Süreç hangi sırayla gerçekleşir?

önce anlaşılabilir.

Daha sonra ayrıntılar bu yapının üzerine yerleştirilir.

Böylece öğrenci yüzlerce bilgiyi ayrı ayrı taşımak yerine bunların hangi sistemin parçası olduğunu bilir.

 

Neden–Sonuç Kur

Biyoloji çalışırken yalnızca:

“Ne olur?”

sorusunu öğrenmek yeterli olmayabilir.

Arkasından:

“Neden olur?”

sorusu da gelmelidir.

Örneğin bir hormon arttığında başka bir süreç neden değişiyor?

Bir organın işlevi bozulduğunda hangi sistemler etkilenebilir?

Belirli bir çevresel değişim canlıyı neden etkiliyor?

Neden-sonuç ilişkileri kurulduğunda bilgi daha işlevsel hâle gelir.

 

Şema Kullan

Biyoloji görsel öğrenmeye oldukça uygun bir derstir.

Uzun paragrafları tekrar tekrar okumak yerine bazı konular:

şemalar,

tablolar,

döngüler,

kavram haritaları

ve basit çizimler

üzerinden çalışılabilir.

Özellikle süreç içeren konularda başlangıç ve sonuç arasındaki aşamaların görülmesi önemlidir.

Ancak amaç defteri süslemek değil, bilginin yapısını görünür hâle getirmektir.

 

Karşılaştırma Tabloları

Birbirine benzeyen kavramlar öğrencilerin sık hata yaptığı alanlardan biridir.

Bu durumda iki kavram ayrı ayrı ezberlenmek yerine karşılaştırılabilir.

Örneğin:

özellik,

görev,

bulunduğu yer,

benzerlik,

farklılık

gibi başlıklarla küçük tablolar hazırlanabilir.

Karşılaştırma, öğrencinin yalnızca bilgiyi öğrenmesini değil, benzer bilgiler arasındaki sınırı görmesini sağlar.

 

Not Çıkarmak

Biyoloji çalışırken bütün ders kitabını yeniden deftere geçirmek verimli değildir.

İyi bir biyoloji notu kısa olmalıdır.

Temel kavramlar,

kritik ilişkiler,

karıştırılan bilgiler,

istisnalar,

şemalar

ve öğrencinin kendi hataları

notlarda yer alabilir.

Notun amacı konu anlatımının yerine geçmek değil, daha sonra hızlı tekrar yapabilmektir.

 

Aktif Hatırlama

Öğrenci aynı sayfayı tekrar tekrar okuduğunda bilgi tanıdık gelmeye başlar.

Bu durum:

“Biliyorum.”

hissi oluşturabilir.

Ancak sınavda kitap açık değildir.

Öğrencinin bilgiyi kendi hafızasından çıkarması gerekir.

Bu nedenle konu çalışıldıktan sonra kitap kapatılıp:

“Bu konuda ne hatırlıyorum?”

sorusu sorulabilir.

Hatırlananlar yazılabilir veya sesli biçimde anlatılabilir.

Bu çalışma öğrencinin gerçekten ne bildiğini ortaya çıkarır.

 

Kendine Anlat

Bir biyoloji konusunu gerçekten anlayıp anlamadığınızı kontrol etmenin yollarından biri onu kendi cümlelerinizle açıklamaktır.

Öğrenci konuyu öğretmeniymiş gibi anlatabilir.

Anlatırken sürekli nota bakmak zorunda kalıyorsa bazı bağlantılar henüz kurulmamış olabilir.

Özellikle:

“Neden?”

sorularında zorlanılan noktalar yeniden çalışılabilir.

 

Soru Çözümü

Konu öğrenildikten sonra soru çözümü geciktirilmemelidir.

Soru çözümü öğrencinin:

bilgiyi hatırlamasını,

hangi bilginin gerektiğini seçmesini,

benzer kavramları ayırmasını

ve yorum yapmasını

gerektirir.

Bu nedenle soru çözümü yalnızca sınav provası değildir.

Öğrenmenin kendisidir.

 

Yanlış Sorular

Biyoloji yanlışlarında öğrenciler bazen yalnızca doğru seçeneği öğrenir.

Bu yeterli değildir.

Asıl soru şudur:

“Ben neden yanlış seçeneği doğru sandım?”

Çünkü yanlışın altında bir kavram yanılgısı varsa öğrenci aynı düşünceyi başka sorularda da kullanabilir.

Yanlış seçeneklerin neden yanlış olduğunu anlamak biyolojide oldukça öğretici olabilir.

 

Yanlışları Sınıflandır

AYT biyoloji yanlışları örneğin şu şekilde ayrılabilir:

Bilgi eksiği

Bilgiyi unutma

Kavramları karıştırma

Neden-sonuç ilişkisini kuramama

Grafik veya deney yorumlama

Soruyu yanlış okuma

Dikkat hatası

Bu ayrım yapıldığında çalışma daha hedefli hâle gelir.

 

Unutmak Normaldir

Bir öğrencinin öğrendiği bilgilerin bir bölümünü zaman içerisinde unutması olağandır.

Bu nedenle:

“Benim hafızam kötü.”

sonucuna hemen ulaşmak doğru değildir.

Asıl soru:

“Unuttuğum bilgiyle ne zaman yeniden karşılaşıyorum?”

olmalıdır.

Bir konuyu bir kez öğrenip aylarca hiç kullanmamak unutmayı kolaylaştırır.

Bu nedenle tekrar planı gereklidir.

 

Aralıklı Tekrar

Tekrarların hepsini sınavdan hemen önce yapmak yerine zamana yaymak daha işlevsel olabilir.

Örneğin yeni öğrenilen bir konu:

kısa not,

birkaç soru,

eski yanlışlar

ve karma testler

aracılığıyla ilerleyen haftalarda yeniden çalışmaya dahil edilebilir.

Böylece öğrenci bilgiyi her seferinde yeniden hatırlamak zorunda kalır.

 

Her Tekrarda Baştan Başlama

Tekrar yapmak:

“Konu anlatım videosunu yeniden izle.”

demek değildir.

Önce öğrenci kendisini test edebilir.

Hatırladığı bilgiler güçlüyse yalnızca eksik kalan noktalar çalışılabilir.

Bu yaklaşım tekrar süresini azaltır.

Tekrarın amacı yeniden öğrenmek değil, unutulan kısmı yeniden etkinleştirmektir.

 

Karma Sorular

Konu testinde öğrenci hangi konunun sorulduğunu bilir.

AYT’de ise farklı konular arka arkaya gelir.

Bu nedenle konular ilerledikçe karma biyoloji soruları kullanılmalıdır.

Öğrenci böylece önce:

“Bu soru hangi bilgimi istiyor?”

sorusuna cevap vermeyi öğrenir.

Bu beceri gerçek sınava daha yakındır.

 

Grafik Soruları

Biyolojide grafik ve deney soruları öğrencilerin yalnızca bilgi hatırlamasını değil, verilen bilgiyi yorumlamasını da gerektirebilir.

Grafikte:

eksenler,

değişkenler,

artış ve azalışlar,

sabit kalan durumlar

ve bunların biyolojik anlamı

incelenmelidir.

Grafiği yorumlamadan yalnızca ezber bilgiyle çözmeye çalışmak hata riskini artırabilir.

 

Deney Soruları

Deney sorularında önce deneyin neyi araştırdığı anlaşılmalıdır.

Bağımlı değişken nedir?

Bağımsız değişken nedir?

Hangi koşullar sabit tutulmuş?

Sonuç hangi iddiayı destekliyor?

Öğrenci deney düzenini anlayabildiğinde seçenekleri değerlendirmek kolaylaşabilir.

 

Branş Denemeleri

Konular belirli seviyeye ulaştığında AYT biyoloji branş denemeleri programa eklenebilir.

Ama denemenin amacı yalnızca:

“Kaç doğru yaptım?”

olmamalıdır.

Deneme öğrencinin hangi konuları unuttuğunu gösterebilir.

Bu açıdan branş denemeleri aynı zamanda güçlü bir tekrar aracıdır.

 

Deneme Analizi

Örneğin öğrenci dört soru kaybetmiş olsun.

Dört yanlış:

“Biyolojim kötü.”

anlamına gelmez.

Analiz şöyle olabilir:

1 yanlış – bilgi unutulmuş
1 yanlış – iki kavram karışmış
1 yanlış – deney yorumlama
1 yanlış – dikkatsizlik

Şimdi dört farklı müdahale alanı ortaya çıkmıştır.

Net bize sonucu; hata türleri ise çalışmamız gereken yeri gösterir.

 

Çok Kaynak Gerekli mi?

AYT biyolojide çok sayıda kaynak bitirmek zorunlu değildir.

Öğrenci sürekli yeni kitaplara geçiyor fakat eski yanlışlarına dönmüyorsa aynı hatalar devam edebilir.

İyi kullanılan bir kaynak:

çözülür,

analiz edilir,

öğretici sorular işaretlenir

ve gerektiğinde yeniden kullanılır.

Kaynak sayısı değil, kaynağın nasıl kullanıldığı önemlidir.

 

Soru Sayısı

“Günde kaç biyoloji sorusu çözmeliyim?”

sorusunun tek cevabı yoktur.

Yeni bir konu öğrenen öğrenci ile bütün konuları tamamlamış öğrencinin ihtiyacı aynı değildir.

Bazı günler konu öğrenme ağırlıklı olabilir.

Bazı günler branş denemesi yapılabilir.

Bazı günler yalnızca eski yanlışlara dönmek daha değerlidir.

Bu nedenle soru sayısından önce çalışmanın amacı belirlenmelidir.

 

Netler Artmıyorsa

AYT biyoloji netleri yükselmiyorsa daha fazla ezber yapmak tek çözüm değildir.

Önce neden araştırılmalıdır:

Bilgi öğrenilmiyor mu?

Öğreniliyor fakat unutuluyor mu?

Benzer kavramlar mı karışıyor?

Yeterli soru görülmüyor mu?

Tekrar yapılmıyor mu?

Grafik ve deney soruları mı zorlanıyor?

Yanlışlar analiz edilmiyor mu?

Bu soruların cevabı çalışma programını değiştirmelidir.

 

Program Nasıl Olmalı?

“Bugün biyoloji çalışacağım.”

yerine görev daha açık yazılabilir.

Örneğin:

Sinir sistemi – kısa konu çalışması

20 temel/orta soru

Geçen haftanın yanlışları

Dolaşım sistemi – aktif hatırlama

AYT biyoloji branş denemesi

Deneme analizi

Böyle bir program hem uygulanabilir hem takip edilebilir olur.

 

Veli Ne Yapmalı?

Velinin öğrencinin her biyoloji bilgisini kontrol etmesi veya sürekli:

“Ezberledin mi?”

diye sorması gerekli değildir.

Daha önemli olan öğrencinin düzenli bir çalışma ve tekrar sistemine sahip olmasıdır.

Veli öğrencinin akademik sorumluluğunu üzerine almak yerine sürecin düzenli yürütülüp yürütülmediği hakkında bilgi alabilir.

 

Saruhan Kurs’ta AYT Biyoloji

Saruhan Kurs’ta AYT biyoloji çalışmalarında önce öğrencinin yaşadığı sorunu ayırıyoruz.

Konu mu eksik?

Bilgi kısa sürede mi unutuluyor?

Kavramlar mı karışıyor?

Yorum soruları mı zorlanıyor?

Tekrar sistemi mi yok?

Birebir ders sayesinde öğretmen öğrencinin yalnızca doğru veya yanlış cevabını değil, seçeneği hangi düşünceyle işaretlediğini görebiliyor.

Bu bizim için önemli.

Çünkü yanlış öğrenilmiş bir kavramı yalnızca daha fazla soru çözdürerek düzeltmek mümkün olmayabilir.

Önce düşünceyi düzeltiyoruz.

Ardından soru ve ödevlerle yeni bilginin kullanılıp kullanılmadığını kontrol ediyoruz.

Denemelerde aynı problem tekrar ederse çalışma planına yeniden müdahale ediyoruz.

Böylece biyoloji çalışması:

Öğren → Hatırla → Uygula → Analiz Et → Tekrar Et

döngüsü içerisinde ilerliyor.

 

Sık Sorulan Sorular

AYT biyoloji nasıl çalışılmalı?

Konuların temel mantığı anlaşılmalı, kavramlar arasında bağlantılar kurulmalı, aktif hatırlama ve aralıklı tekrar kullanılmalı, düzenli soru çözümü ve deneme analizi yapılmalıdır.

AYT biyoloji ezber mi?

Bilinmesi gereken bilgiler vardır ancak yalnızca ezber yeterli değildir. Sistemler, süreçler ve kavramlar arasındaki ilişkileri anlamak öğrenmeyi kolaylaştırır.

Biyoloji çalışıyorum ama neden unutuyorum?

Bilginin yalnızca okunması, yeterli geri çağırma yapılmaması ve tekrarların zamana yayılmaması unutmanın nedenlerinden olabilir.

AYT biyoloji için günde kaç soru çözülmeli?

Herkes için geçerli sabit bir sayı yoktur. Öğrencinin seviyesi, konu durumu ve çalışma amacı belirleyicidir.

Biyolojide nasıl tekrar yapılmalı?

Kısa notlar, aktif hatırlama, eski yanlışlar, karma sorular ve branş denemeleri birlikte kullanılabilir.

AYT biyoloji denemelerine ne zaman başlanmalı?

Bütün konuların tamamlanması zorunlu değildir. Öğrencinin seviyesine uygun branş denemeleri süreç içerisinde kullanılabilir.

Biyoloji notu nasıl tutulmalı?

Uzun metinler yerine temel kavramlar, karşılaştırmalar, şemalar, karıştırılan bilgiler ve öğrencinin kendi hata notları kullanılabilir.

 

Kısa Özet

• Biyolojiyi birbirinden bağımsız bilgiler olarak öğrenmeyin.
• Önce konunun büyük yapısını anlamaya çalışın.
• Neden-sonuç ilişkileri kurun.
• Şema ve karşılaştırma tablolarından yararlanın.
• Konuyu yalnızca tekrar tekrar okumayın.
• Aktif olarak hatırlamaya çalışın.
• Konudan sonra mutlaka soru çözün.
• Yanlış seçenekleri neden seçtiğinizi araştırın.
• Tekrarları zamana yayın.
• Karma sorular ve branş denemeleri kullanın.
• Grafik ve deney yorumlama pratiği yapın.
• Net yükselmediğinde önce problemin nedenini bulun.

 

Saruhan Hoca’nın Görüşü

Biyoloji çalışan öğrencinin:

“Hocam bunu kaç kere okumam gerekiyor?”

diye sorması bana başka bir soruyu düşündürür:

“Kaç kere hatırlamaya çalıştın?”

Çünkü okumakla hatırlamak aynı zihinsel faaliyet değildir.

Kitap açıkken bilgi tanıdık gelir.

Öğrenci de bildiğini düşünür.

Fakat sınavda sayfa kapalıdır.

Soruyla karşılaştığında bilgiyi kendi zihninden bulup çıkarması gerekir.

Bu nedenle biyoloji çalışırken öğrencinin yalnızca bilgiyle karşılaşmasını değil, zaman zaman bilgiden uzaklaşıp onu kendi başına yeniden kurmasını isterim.

Anlatsın.

Çizsin.

Karşılaştırsın.

Soruda kullansın.

Yanlış yaptığında nedenini bulsun.

Bir süre sonra yeniden hatırlamaya çalışsın.

Çünkü unutmanın karşısına daha fazla okumayı değil, daha güçlü bir öğrenme sistemi koymak gerekir.

AYT biyolojide kalıcılığı belirleyen şey bilginin kaç kez gözden geçirildiği değil, öğrencinin o bilgiyi kaç kez kendi zihninden yeniden çıkarıp kullanabildiğidir.

 

Yararlanılan Kaynaklar

• ÖSYM – YKS/AYT sınav yapısı ve yayımlanan biyoloji soruları
• Millî Eğitim Bakanlığı – ortaöğretim biyoloji öğretim programları
• Aktif hatırlama ve aralıklı öğrenme üzerine eğitim araştırmaları
• Öğrenme, geri bildirim ve öz düzenlemeli çalışma üzerine eğitim literatürü

İlgili Makaleler

• AYT’ye Nasıl Çalışılır?
• AYT Matematik Nasıl Çalışılır?
• AYT Fizik Nasıl Çalışılır?
• AYT Kimya Nasıl Çalışılır?
• AYT Netleri Neden Artmıyor?
• AYT Denemesi Nasıl Analiz Edilir?
• TYT ve AYT Birlikte Nasıl Çalışılır?
• TYT mi AYT mi Daha Önemli?

Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.