AYT’de Konu Tekrarı Nasıl Yapılır?

 

Editör Notu

AYT hazırlığında bir süre sonra öğrencinin önünde büyük bir problem oluşur:

Konular çoğalır.

Matematikte aylar önce öğrenilen bir konu unutulmaya başlar.

Fizikte formüller birbirine karışır.

Kimyada daha önce rahat çözülen sorular zorlaşır.

Biyolojide ayrıntılar hatırlanmaz.

Öğrenci bunun üzerine doğal olarak:

“Konuları tekrar etmem gerekiyor.”

diye düşünür.

Buraya kadar sorun yoktur.

Asıl problem bundan sonra başlar:

Tekrar nasıl yapılacak?

Bütün konu anlatımları yeniden mı izlenecek?

Defterler baştan sona mı okunacak?

Özet mi çıkarılacak?

Soru mu çözülecek?

Deneme mi yapılacak?

AYT gibi kapsamı geniş bir sınavda bütün konuları sürekli baştan çalışmak hem zaman açısından zor hem de her öğrenci için gerekli değildir.

Bu nedenle konu tekrarının amacı öğrenilmiş her şeyi yeniden öğrenmek değil, unutulmaya başlayan bilgiyi bulmak ve yeniden kullanılabilir hâle getirmektir.

 

Konu Tekrarı Neden Gereklidir?

Bir konuyu öğrenmiş olmak o bilginin aylar boyunca aynı güçte kalacağı anlamına gelmez.

Kullanılmayan bilgi zamanla daha zor hatırlanabilir.

Bu nedenle AYT hazırlığında yeni konular ilerlerken eski konuların tamamen bırakılması risklidir.

Özellikle uzun hazırlık dönemlerinde öğrenci son konuları iyi bilirken yılın başında çalıştığı konularda performans kaybı yaşayabilir.

Konu tekrarının temel işlevlerinden biri bu kaybı fark etmek ve öğrenmeyi yeniden güçlendirmektir.

 

Unutmak Öğrenmediğin Anlamına Gelmez

Öğrenci birkaç ay önce öğrendiği bir bilgiyi hatırlayamadığında:

“Ben bunu hiç öğrenememişim.”

diye düşünebilir.

Bu sonuç her zaman doğru değildir.

Bilgi daha önce öğrenilmiş ancak yeterince kullanılmadığı için erişimi zorlaşmış olabilir.

Bu durumda öğrencinin bütün konuyu sıfırdan öğrenmesi gerekmeyebilir.

Bazen kısa bir hatırlatma ve birkaç doğru soru, bilginin yeniden aktif hâle gelmesini sağlayabilir.

Bu nedenle önce eksikliğin büyüklüğü belirlenmelidir.

 

Baştan Konu Anlatımı İzlemek Tekrar mıdır?

Olabilir.

Fakat her durumda gerekli değildir.

Öğrenci bir konunun büyük bölümünü biliyor ancak birkaç noktayı unutmuşsa iki saatlik konu anlatımını yeniden izlemek verimsiz olabilir.

Bunun yerine önce kendisini test edebilir.

Neyi hatırlıyor?

Neyi karıştırıyor?

Hangi soru türünde zorlanıyor?

Eksik alan belirlendikten sonra yalnızca ihtiyaç duyulan bölüme dönülebilir.

Tekrarın süresi konuya değil, öğrencinin eksiğine göre belirlenmelidir.

 

Önce Hatırlamaya Çalış

Tekrara başlarken doğrudan kitaba veya nota bakmak yerine öğrenci kendisini kısa süre test edebilir.

Örneğin boş bir kâğıda:

Bu konunun temel kavramları neler?

Hangi formülleri hatırlıyorum?

Hangi durumlarda hangi yöntem kullanılıyor?

En çok karıştırdığım yer neresi?

yazabilir.

Sonra notlarını açıp karşılaştırabilir.

Bu yöntem öğrencinin gerçekten neyi hatırladığını daha görünür hâle getirir.

 

Okumak ile Hatırlamak Arasındaki Fark

Öğrenci notlarını okurken her şey tanıdık gelebilir.

“Evet, bunu biliyorum.”

hissi oluşur.

Fakat sınavda notlar öğrencinin önünde olmayacaktır.

Bilginin gerektiğinde zihinden çıkarılması gerekir.

Bu nedenle tekrar yalnızca tekrar okumaya dayanırsa öğrencinin öğrenme düzeyi olduğundan güçlü görünebilir.

Aktif hatırlama bu yanılgıyı azaltmaya yardımcı olur.

 

Aktif Hatırlama Nasıl Yapılır?

Örneğin öğrenci AYT biyolojide bir konuyu tekrar edecek.

Kitabı açmadan önce kendisine sorabilir:

Bu sistemin temel görevleri neler?

Hangi yapılar görev alıyor?

Süreç hangi sırayla gerçekleşiyor?

Hangi kavramları birbirine karıştırıyorum?

Ardından kaynakla karşılaştırır.

Unuttuğu noktaları belirler.

Böylece tekrar bütün konuyu yeniden okumaktan çıkar ve eksik bilgiyi bulma çalışmasına dönüşür.

 

Matematikte Konu Tekrarı Nasıl Yapılır?

Matematikte yalnızca formülleri okumak çoğu zaman yeterli değildir.

Öğrencinin bilgiyi problem içerisinde kullanabilmesi gerekir.

Bu nedenle matematik tekrarı:

kısa kavram hatırlama,

temel örnek,

orta düzey uygulama,

farklı soru biçimleri

ve karma sorular

ile desteklenebilir.

Öğrenci formülü hatırlıyor fakat soruda kullanamıyorsa problem unutma değil, uygulama olabilir.

 

Fizikte Konu Tekrarı Nasıl Yapılır?

Fizikte formül ezberlemek tek başına yeterli olmayabilir.

Öğrenci:

kavramın ne anlama geldiğini,

değişkenlerin birbirini nasıl etkilediğini,

hangi koşulda hangi ilişkinin kullanılacağını

anlamalıdır.

Bu nedenle fizik tekrarında formüllerin yanında grafikler, kavramsal sorular ve problem uygulamaları kullanılabilir.

 

Kimyada Konu Tekrarı Nasıl Yapılır?

Kimyada farklı konular farklı tekrar biçimleri gerektirebilir.

Bazı konular kavramsal bilgiyi, bazıları işlem becerisini, bazıları ise her ikisini birlikte gerektirir.

Bu nedenle öğrenci yalnızca not okumak yerine ilgili konunun AYT sorularında nasıl kullanıldığını da görmelidir.

Tekrarın biçimi konunun yapısına göre değişebilir.

 

Biyolojide Konu Tekrarı Nasıl Yapılır?

Biyolojide bilgi yoğunluğu öğrenciyi sürekli baştan okumaya yöneltebilir.

Ancak burada da aktif hatırlama değerlidir.

Kavram haritaları,

kısa sorular,

karşılaştırmalar,

şema üzerinden anlatım

ve karma testler

kullanılabilir.

Özellikle birbirine benzeyen kavramların karşılaştırılması karışıklıkları azaltabilir.

 

Edebiyatta Konu Tekrarı Nasıl Yapılır?

Edebiyatta dönemler, sanatçılar, eserler ve özellikler zaman içinde birbirine karışabilir.

Sadece uzun listeleri tekrar tekrar okumak yerine öğrencinin bilgiyi kendisinin üretmesi daha işlevsel olabilir.

Örneğin:

“Bu sanatçının temel özellikleri neler?”

“Bu eser kime ait?”

“Bu iki dönemin temel farkları neler?”

gibi sorularla hatırlama çalışılabilir.

Ardından soru çözümüyle bilgi sınanabilir.

 

Konu Tekrarından Sonra Soru Çözülmeli mi?

Çoğu durumda evet.

Çünkü tekrar sırasında:

“Hatırlıyorum.”

dediğimiz bilginin soruda kullanılıp kullanılamadığını görmemiz gerekir.

Ancak yüzlerce soru çözmek zorunlu değildir.

Önce öğrencinin bilgiyi gerçekten kullanıp kullanamadığını gösterecek yeterli çeşitlilikte sorular seçilebilir.

Hatalar devam ediyorsa çalışma genişletilebilir.

 

Kaç Soru Çözmeliyim?

Herkes için geçerli bir sayı vermek doğru değildir.

10 soru bazı öğrenciler için yeterli olabilir.

Başka bir öğrencinin 40 soruya ihtiyacı olabilir.

Asıl ölçüt soru sayısı değildir.

Şu sorudur:

Öğrenci farklı soru biçimlerinde bilgiyi güvenilir biçimde kullanabiliyor mu?

Sayı, bu amacı gerçekleştirmek için kullanılan araçtır.

 

Kolay Soruyla Başlamak Yanlış mı?

Hayır.

Uzun süredir çalışılmayan bir konuda temel sorular öğrencinin bilgiyi yeniden aktive etmesine yardımcı olabilir.

Ancak bütün tekrar yalnızca kolay sorularda kalırsa sınav performansı yeterince test edilmez.

Bu nedenle soru seviyesi öğrencinin durumuna göre kademeli biçimde artırılabilir.

 

Yanlışlar Tekrar Programını Belirlemeli

Konu tekrarının önemli kaynaklarından biri denemelerdir.

Öğrenci son birkaç denemede sürekli aynı konuda yanlış yapıyorsa bu konu tekrar programına alınabilir.

Böylece tekrar:

“Bugün hangi konuyu çalışsam?”

kararından çıkar.

Veriye dayalı hâle gelir.

 

Her Yanlışta Konuya Geri Dönmek Gerekir mi?

Hayır.

Yanlış işlemden kaynaklanıyorsa bütün konuya dönmek gereksiz olabilir.

Soruyu yanlış okuduysa konu tekrarı problemi çözmeyebilir.

Süre nedeniyle hata yaptıysa başka bir müdahale gerekir.

Bu nedenle yanlış önce sınıflandırılmalıdır.

Bilgi eksiği varsa konu tekrarı yapılır.

Her yanlış otomatik olarak konu eksiği değildir.

 

Karma Testler Tekrar İçin Neden Değerlidir?

Konu testinde öğrenci hangi konuyu kullanacağını zaten bilir.

Örneğin testin üzerinde:

“Trigonometri”

yazıyorsa öğrencinin ilk kararlarından biri onun adına verilmiştir.

Karma testte ise öğrenci önce sorunun hangi bilgiyle ilişkili olduğunu belirlemek zorundadır.

Bu, gerçek sınava daha yakın bir görevdir.

Bu nedenle konu tekrarından sonra karma sorular bilginin kullanılabilirliğini ölçmek için değerlidir.

 

Branş Denemeleri Tekrar Aracı Olabilir mi?

Evet.

Branş denemesi yalnızca net ölçmek için kullanılmamalıdır.

Öğrenci hangi konuların unutulduğunu görebilir.

Örneğin AYT matematik branş denemesinde sürekli aynı iki konudan kayıp varsa bu konular bir sonraki tekrar programına alınabilir.

Böylece deneme ile tekrar arasında doğrudan ilişki kurulur.

 

Genel Denemeler de Tekrar Planını Besler

Genel AYT denemeleri öğrencinin bilgiyi dersler arasında ve sınav koşullarında nasıl kullandığını gösterir.

Deneme sonrası:

Hangi bilgiye ulaşamadım?

Hangi konuyu karıştırdım?

Hangi eski konu zayıflamış?

soruları tekrar programının temelini oluşturabilir.

Deneme böylece yalnızca sonuç üreten bir ölçme aracı olmaktan çıkar.

Sonraki çalışmanın haritasına dönüşür.

 

Aralıklı Tekrar Nedir?

Bir konuyu bir gün içinde defalarca çalışmak yerine farklı zamanlarda yeniden hatırlamak öğrenmenin kalıcılığı açısından yararlı olabilir.

Örneğin konu öğrenildikten sonra:

kısa süre sonra,

birkaç gün sonra,

daha ileriki haftalarda

yeniden ele alınabilir.

Ancak herkes için sabit:

1 gün – 7 gün – 30 gün

gibi değişmez bir takvim oluşturmak gerekli değildir.

Tekrar aralıkları öğrencinin unutma hızına ve performansına göre düzenlenebilir.

 

Her Konu Aynı Sıklıkta Tekrar Edilmeli mi?

Hayır.

Öğrencinin çok güçlü olduğu bir konuyla sürekli unuttuğu bir konu aynı tekrar sıklığına ihtiyaç duymayabilir.

Bu nedenle tekrar programı da kişiye özel olmalıdır.

Güçlü konular daha seyrek kontrol edilirken kırılgan öğrenmeler daha sık programa alınabilir.

 

Tekrar Programını Üç Gruba Ayır

Pratik bir sistem kullanılabilir:

Güçlü Konular

Karma sorularda ve denemelerde güvenilir performans gösterilen alanlar.

Bunlarda daha seyrek koruma tekrarı yapılabilir.

Orta Düzey Konular

Bilgi mevcut ancak zaman zaman hata yapılan alanlar.

Düzenli soru ve kısa tekrar gerekebilir.

Zayıf Konular

Temel bilgi veya uygulama problemi bulunan alanlar.

Daha yoğun çalışma gerekir.

Bu sistem bütün konuların aynı sıklıkta tekrar edilmesini önler.

 

Tekrar Defteri Tutulmalı mı?

Öğrenci için yararlıysa tutulabilir.

Ancak yüzlerce sayfalık ikinci bir ders kitabı oluşturmak gerekli değildir.

Tekrar notları mümkün olduğunca:

kısa,

kişisel,

hata odaklı,

hatırlatıcı

olmalıdır.

Öğrencinin zaten bildiği her şeyi yeniden yazması zaman kaybına dönüşebilir.

 

Kendi Cümlelerinle Anlat

Bir konuyu gerçekten anlayıp anlamadığını görmek için güçlü yöntemlerden biri onu sade biçimde açıklamaya çalışmaktır.

Öğrenci:

“Bu konuyu bir arkadaşıma anlatsaydım nasıl anlatırdım?”

diye düşünebilir.

Açıklayamadığı noktalar bazen bilgi boşluklarını ortaya çıkarır.

Çünkü tanıdık gelen bilgi her zaman açıklanabilir bilgi değildir.

 

Formül Listesi Hazırlamak Yararlı mı?

Bazı öğrenciler için yararlı olabilir.

Ancak formül listesinin amacı ezber arşivi oluşturmak olmamalıdır.

Formülün yanında:

ne zaman kullanıldığı,

hangi değişkenler arasındaki ilişkiyi gösterdiği,

hangi durumlarda kullanılmaması gerektiği

de anlaşılmalıdır.

AYT’de formülü bilmek kadar doğru yerde kullanmak önemlidir.

 

Tekrar Yaparken Telefon ve Video Kullanımı

Dijital kaynaklar güçlü araçlardır.

Ancak öğrenci tekrar yapmak için video açıp ardından uzun süre pasif biçimde izlemeye devam edebilir.

Bu nedenle videonun amacı önceden belirlenebilir.

Örneğin:

“Sadece unuttuğum bu kısmı izleyeceğim.”

Böylece araç, çalışma planının kendisine dönüşmez.

 

Bir Günde Kaç Konu Tekrar Edilmeli?

Herkes için geçerli bir sayı yoktur.

Konu büyüklükleri ve öğrencinin eksikleri farklıdır.

Bir gün tek bir zor konuya yoğunlaşmak gerekebilir.

Başka bir gün birkaç güçlü konu kısa biçimde kontrol edilebilir.

Önemli olan konu sayısını tamamlamak değil, tekrarın sonunda bilginin daha kullanılabilir hâle gelmesidir.

 

Son Aylarda Tekrar Nasıl Değişmeli?

Sınava yaklaşıldıkça bütün konuları uzun uzun yeniden çalışmak yerine denemelerin gösterdiği eksiklere daha fazla odaklanılabilir.

Karma sorular ve branş denemeleri artabilir.

Tekrarlar daha hedefli hâle gelebilir.

Çünkü bu dönemde öğrencinin yalnızca bilgiyi hatırlaması değil, onu sınav koşullarında hızlı biçimde kullanması gerekir.

 

Son Hafta Tekrar Nasıl Olmalı?

Son hafta yeni ve geniş öğrenme projeleri başlatmak yerine öğrencinin daha önce hazırladığı kısa notlar ve belirlenmiş eksikler üzerinden ilerlemek daha öngörülebilir olabilir.

Ancak burada da herkes için aynı program önerilemez.

Öğrencinin mevcut akademik durumu ve sınav öncesi ihtiyaçları belirleyicidir.

 

Tekrarın İşe Yaradığını Nasıl Anlarım?

Tekrar sonrası yalnızca:

“Konu artık tanıdık geliyor.”

demek yeterli değildir.

Daha güçlü göstergeler şunlardır:

Bilgiyi notsuz hatırlayabiliyor musun?

Kendi cümlelerinle açıklayabiliyor musun?

Farklı sorularda kullanabiliyor musun?

Bir süre sonra hâlâ hatırlıyor musun?

Karma denemede hangi bilgiyi kullanacağını belirleyebiliyor musun?

Bu soruların cevapları tekrarın niteliğini gösterir.

 

Veli Ne Yapmalı?

Veli öğrencinin tekrar yaptığını görmek istediğinde bazen:

“Bugün kaç konu bitirdin?”

diye sorabilir.

Fakat konu sayısı tek başına öğrenmeyi göstermez.

Öğrenci on konu okuyup hiçbirini aktif biçimde hatırlamamış olabilir.

Başka bir öğrenci tek bir kritik eksiğini düzeltmiş olabilir.

Bu nedenle daha anlamlı soru:

“Bugünkü tekrar sonunda hangi eksiğini kapattın?”

olabilir.

 

Saruhan Kurs’ta Konu Tekrarını Nasıl Planlıyoruz?

Saruhan Kurs’ta öğrencinin bütün konuları sürekli baştan tekrar etmesini istemiyoruz.

Önce öğrencinin mevcut durumunu belirliyoruz.

Birebir derslerdeki performansı,

ödev sonuçları,

branş denemeleri,

genel denemeler,

yanlış ve boş sorular

birlikte değerlendiriliyor.

Hangi bilgi güçlü?

Hangisi unutulmaya başlamış?

Hangi konu biliniyor ama soruda kullanılamıyor?

Hangi alan gerçekten yeniden öğretim gerektiriyor?

Bu ayrımlar yapıldıktan sonra tekrar programı oluşturuluyor.

Böylece öğrenci zaten bildiği bir konuya gereksiz saatler harcamak yerine çalışma zamanını gerçek ihtiyacına yöneltebiliyor.

 

Sık Sorulan Sorular

AYT konu tekrarı nasıl yapılmalı?

Önce öğrenci bilgiyi notsuz hatırlamaya çalışmalı, eksiklerini belirlemeli, yalnızca gerekli alanları gözden geçirmeli ve ardından soru çözümüyle bilgisini test etmelidir.

Konuları baştan tekrar etmeli miyim?

Her zaman gerekli değildir. Konunun büyük bölümü biliniyorsa yalnızca eksik alanlara dönmek daha verimli olabilir.

Konu tekrarı mı soru çözümü mü daha önemli?

İkisi farklı amaçlara hizmet eder. Öğrencinin ihtiyacına göre birlikte kullanılmalıdır. Bilgi eksikse tekrar, uygulama eksikse soru çalışması daha fazla ağırlık kazanabilir.

AYT tekrarına ne zaman başlanmalı?

Tekrar yalnızca sınava yakın yapılan bir çalışma değildir. Öğrenilen konular hazırlık süreci boyunca belirli aralıklarla yeniden kullanılabilir.

Her gün tekrar yapılmalı mı?

Herkes için zorunlu değildir. Tekrar sıklığı öğrencinin öğrenme durumu ve unutma örüntüsüne göre belirlenebilir.

Yanlış yaptığım her konuyu tekrar etmeli miyim?

Hayır. Önce yanlışın bilgi eksikliğinden kaynaklanıp kaynaklanmadığı belirlenmelidir.

Tekrar yaptığım hâlde neden unutuyorum?

Tekrarın fazla pasif olması, bilginin uzun süre kullanılmaması veya tekrar aralıklarının öğrencinin ihtiyacına uygun olmaması nedenlerden bazıları olabilir.

 

Kısa Özet

• Konu tekrarını bütün konuları yeniden öğrenmek olarak görmeyin.
• Önce notlara bakmadan ne hatırladığınızı test edin.
• Eksik bölümü belirledikten sonra kaynağa dönün.
• Pasif okumayı aktif hatırlamayla destekleyin.
• Tekrar sonrasında soru çözerek bilgiyi sınayın.
• Yanlışları tekrar programının verisi olarak kullanın.
• Her yanlışı otomatik olarak konu eksiği kabul etmeyin.
• Karma test ve branş denemelerinden yararlanın.
• Güçlü, orta ve zayıf konuları farklı sıklıkta tekrar edin.
• Tekrar notlarını kısa ve kişisel tutun.
• Konu sayısını değil, tekrar sonunda oluşan gelişimi ölçün.

 

Saruhan Hoca’nın Görüşü

Konu tekrarı denildiğinde öğrencinin önüne çoğu zaman geçmişte çalıştığı bütün konular yeniden konur.

Bu güvenli görünür.

Çünkü öğrenci ne kadar çok şeyi yeniden okursa o kadar iyi hazırlanacağı düşünülür.

Fakat burada gözden kaçan temel bir nokta vardır:

Öğrencinin unuttuğu bilgi ile hâlâ güçlü biçimde bildiği bilgi aynı çalışmaya ihtiyaç duymaz.

Bu nedenle iyi bir tekrar programının ilk işi öğrenciye yeniden bilgi vermek değildir.

Önce hangi bilginin gerçekten yeniden çalışılması gerektiğini ortaya çıkarmaktır.

Bir konu hatırlanıyor ve farklı sorularda kullanılabiliyorsa korunur. Bilgi zayıflamışsa güçlendirilir. Öğrenme eksikse yeniden ele alınır.

Böyle bakıldığında tekrar, geçmiş dersleri yeniden izlemek olmaktan çıkar.

Öğrencinin bilgisini sürekli ölçüp yalnızca ihtiyaç duyduğu noktayı yeniden güçlendiren bir öğrenme döngüsüne dönüşür.

Çünkü eğitimde tekrarın değeri aynı bilgiyi kaç kez gördüğümüzle değil, gerektiği anda onu ne kadar güvenilir biçimde kullanabildiğimizle anlaşılır.

 

Yararlanılan Kaynaklar

• ÖSYM – YKS/AYT sınav yapısı ve yayımlanan sorular
• Millî Eğitim Bakanlığı – ortaöğretim öğretim programları
• Aktif geri çağırma ve aralıklı öğrenme üzerine eğitim araştırmaları
• Öğrenme transferi, unutma ve kalıcı öğrenme üzerine bilişsel bilim literatürü
• Öz düzenlemeli öğrenme ve geri bildirim araştırmaları

İlgili Makaleler

• AYT’de Hangi Derse Daha Fazla Zaman Ayırmalıyım?
• AYT Netleri Neden Dalgalanır?
• AYT’de Çok Yanlış Yapıyorum, Ne Yapmalıyım?
• AYT’de Bildiğim Soruları Neden Yapamıyorum?
• AYT Denemelerinde Süre Yetmiyor, Ne Yapmalıyım?
• AYT Denemesi Nasıl Analiz Edilir?
• AYT Netleri Neden Artmıyor?

Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.