AYT Denemelerinde Süre Yetmiyor, Ne Yapmalıyım?

Editör Notu

AYT denemesinden çıkan bir öğrenci şöyle diyebilir:

“Hocam, aslında soruları biliyorum ama süre yetmiyor.”

İlk bakışta sorun basit görünür.

Öğrencinin daha hızlı soru çözmesi gerektiği düşünülebilir.

Fakat AYT’de süre problemi her zaman yavaşlıktan kaynaklanmaz.

Öğrenci bir soruyu çözmek için gereğinden fazla uğraşıyor olabilir.

Bazı konularda bilgisi yeterince otomatikleşmemiş olabilir.

Soruyu hangi yöntemle çözeceğine karar vermesi uzun sürüyor olabilir.

Zor soruları bırakmakta güçlük çekebilir.

Sınavın başındaki zaman kullanımının bedelini son bölümde ödüyor olabilir.

Hatta öğrenci gerçekten yavaş olmayabilir; yalnızca zamanını yanlış sorulara harcıyor olabilir.

Bu nedenle süre problemini çözmeye başlamadan önce doğru soru şudur:

Öğrencinin süresi neden yetmiyor?

 

Süre Problemi Bir Belirti Olabilir

“Sürem yetmiyor” çoğu zaman problemin adı değil, sonucudur.

Aynı sonucu yaşayan iki öğrencinin nedeni tamamen farklı olabilir.

Bir öğrenci konu eksikleri nedeniyle sorular üzerinde uzun süre düşünür.

Diğeri konuları bilir fakat her soruyu mutlaka çözmeye çalışır.

Başka bir öğrenci işlem hızında zorlanır.

Bir diğeri ise sınav sırasında sık sık yaptığı işlemleri kontrol eder.

Hepsinin ortak şikâyeti aynıdır:

Süre yetmiyor.

Fakat aynı çalışma programı bu dört öğrenciye aynı ölçüde yardımcı olmayacaktır.

 

Önce Sürenin Nerede Kaybolduğunu Bul

Öğrenciler genellikle denemenin sonunda saate bakarak süre problemi yaşadığını fark eder.

Oysa asıl bilgi, sürenin nerede kaybedildiğidir.

Örneğin:

İlk sorularda mı?

Belirli bir derste mi?

Zor sorularda mı?

Uzun işlemlerde mi?

İki seçenek arasında kalındığında mı?

Soruyu tekrar tekrar okurken mi?

Bu ayrım yapılmadan yalnızca daha fazla deneme çözmek problemi görünür hâle getirir; fakat nedenini ortadan kaldırmayabilir.

 

Konu Eksiği Süre Problemi Yaratabilir

Öğrenci bir konuyu yeterince bilmiyorsa soruyu gördüğünde çözüm yolu hemen oluşmaz.

Formülü hatırlamaya çalışır.

Nereden başlayacağını düşünür.

Farklı yöntemler dener.

İşleme başlayıp geri döner.

Bu durumda dışarıdan bakıldığında öğrenci yavaş görünür.

Fakat asıl problem hız değildir.

Bilginin yeterince güçlü olmamasıdır.

Böyle bir öğrenciye yalnızca süreli deneme çözdürmek yerine ilgili konuya müdahale etmek daha anlamlı olabilir.

 

Bilmek ile Hızlı Kullanabilmek Aynı Şey Değildir

Öğrenci bir konuyu öğrenmiş olabilir.

Soruyu sakin bir ortamda ve yeterli zamanda çözebilir.

Fakat sınav koşullarında bilgiye hızlı ulaşamayabilir.

Bu durum özellikle yeni öğrenilmiş veya yeterince uygulanmamış konularda görülebilir.

Bilginin sınav performansına dönüşmesi için yalnızca öğrenilmiş olması değil, farklı sorular içerisinde tekrar tekrar kullanılmış olması gerekir.

Bu nedenle soru pratiğinin amaçlarından biri de bilgiye erişim süresini azaltmaktır.

 

Her Soruyu Çözmeye Çalışmak

Başarılı öğrencilerde bile süre problemi oluşturan davranışlardan biri budur.

Öğrenci zor bir soruyla karşılaşır.

Bir dakika uğraşır.

Çözemez.

Ama:

“Biraz daha düşünürsem yapacağım.”

der.

Bir dakika daha geçer.

Sonra biraz daha.

Soruyu sonunda çözse bile bunun bir maliyeti vardır.

Çünkü sınav süresi sınırlıdır.

Bir soruya ayrılan fazla zaman, başka bir sorunun zamanından alınır.

 

Bir Soruyu Yapabilmek, O Soruyu O Anda Yapmak Gerektiği Anlamına Gelmez

Bu ayrım AYT süre yönetiminin temel noktalarından biridir.

Bazı sorular öğrenci tarafından çözülebilir fakat ilk turda çözülmeleri verimli olmayabilir.

Öğrencinin yalnızca:

“Bu soruyu yapabilir miyim?”

sorusunu değil,

“Bu soruyu şimdi çözmek zaman açısından doğru mu?”

sorusunu da değerlendirebilmesi gerekir.

Bu beceri konu bilgisinden farklıdır.

Sınav yönetimi becerisidir.

 

Zor Soruyu Bırakamamak

Bazı öğrenciler soru bırakmayı başarısızlık olarak görür.

Soruyu boş geçerse kendisini yetersiz hisseder.

Bu nedenle çözüm yolu görünmese bile soruda kalmaya devam eder.

Oysa sınav sırasında soruyu geçici olarak bırakmak, vazgeçmek anlamına gelmez.

Öğrenci önce daha ulaşılabilir soruları tamamlayıp daha sonra geri dönebilir.

Buradaki amaç zor sorudan kaçmak değil, sınavın toplam süresini korumaktır.

 

Soru Seçimi Bir Akademik Beceridir

AYT yalnızca öğrencinin ne bildiğini ölçmez.

Öğrencinin sınırlı zaman içerisinde bu bilgisini nasıl kullandığı da sonuç üzerinde etkilidir.

İki öğrenci aynı akademik bilgiye sahip olabilir.

Birinci öğrenci zor sorularda uzun süre kalabilir.

İkinci öğrenci ilk turda daha ulaşılabilir soruları tamamlayabilir.

Sonuçları farklı olabilir.

Bu nedenle soru seçimi tesadüfe bırakılmamalıdır.

Denemelerde geliştirilmesi gereken bir beceridir.

 

Sürekli Saate Bakmak Çözüm Değildir

Süre problemi yaşayan öğrenci bazen deneme boyunca sürekli saate bakmaya başlar.

Bu davranış öğrencinin zamanı kontrol ettiği hissini verebilir.

Fakat çok sık saat kontrolü dikkatin sorudan kopmasına neden olabilir.

Daha işlevsel yaklaşım belirli kontrol noktaları oluşturmaktır.

Örneğin öğrenci belirli bir bölüm veya soru grubundan sonra süre durumunu kontrol edebilir.

Bu noktalar denemeler sırasında öğrencinin kendi performansına göre oluşturulmalıdır.

 

Her Ders İçin Kesin Dakika Belirlemek Gerekir mi?

Bazı öğrenciler için yaklaşık süre hedefleri yararlı olabilir.

Fakat:

“Bu derse kesinlikle şu kadar dakika ayrılmalı.”

şeklinde herkes için geçerli bir kural oluşturmak doğru değildir.

Öğrencilerin:

ders güçleri,

soru çözüm hızları,

hedefleri

ve sınav stratejileri

farklıdır.

Bir öğrenci matematikte daha fazla zamana ihtiyaç duyarken başka bir öğrenci fen bölümünde daha yavaş olabilir.

Önemli olan başkasının süre dağılımını kopyalamak değil, kendi verilerinden çalışan bir sistem geliştirmektir.

 

Çözüm Sırası Önemli mi?

Evet, bazı öğrenciler için önemli olabilir.

Öğrenci güçlü olduğu dersten başladığında ritim kazanabilir.

Başka bir öğrenci zihinsel olarak en fazla enerji gerektiren bölümü önce çözmek isteyebilir.

Tek bir doğru sıra yoktur.

Denemeler farklı stratejilerin kontrollü biçimde test edildiği alan olabilir.

Ancak çalışan bir düzen bulunduğunda sürekli değiştirmek yerine istikrarlı hâle getirmek daha anlamlıdır.

 

Çok Fazla İşlem Yapmak

AYT matematik ve fen sorularında bazı öğrenciler gerekli olandan daha uzun çözüm yolları kullanabilir.

Soruyu doğru çözer.

Fakat beş adımda yapılabilecek işlemi on iki adımda yapar.

Bu durumda konu bilgisi vardır; fakat yöntem verimli değildir.

Deneme analizinde yalnızca yanlış sorulara değil, çok uzun sürede doğru yapılan sorulara da bakılması bu nedenle önemlidir.

Bazen süre kazanmanın yolu daha hızlı işlem yapmak değil, daha kısa çözüm yolu geliştirmektir.

 

İşlem Hızı Nasıl Gelişir?

İşlem hızını geliştirmek yalnızca daha hızlı yazmaya çalışmak değildir.

Öğrencinin:

temel işlemleri,

cebirsel dönüşümleri,

formül kullanımını,

grafik yorumlamayı

ve sık kullanılan çözüm yapılarını

daha akıcı hâle getirmesi gerekir.

Bu da düzenli ve doğru seviyede soru pratiğiyle gelişebilir.

Hız çoğu zaman öğrenmenin sonucudur.

Zorlamanın değil.

 

Soruyu Tekrar Tekrar Okumak

Bazı öğrenciler süre kaybını işlemde değil, soruyu anlamada yaşar.

Soruyu okur.

Tekrar okur.

Verilenleri yeniden kontrol eder.

Neyin sorulduğunu anlamakta zorlanır.

Bu durumda sorun matematiksel işlem hızından farklıdır.

Soru okuma ve problem temsil etme becerisi üzerinde çalışılması gerekebilir.

Özellikle yeni nesil veya uzun metinli sorularda bu ayrım önemlidir.

 

Çok Fazla Kontrol Etmek

Dikkat hatası yapmaktan korkan öğrenci her işlemden sonra geri dönüp kontrol yapabilir.

Bu davranış bazı hataları önleyebilir.

Fakat aşırı hâle geldiğinde ciddi süre kaybı oluşturur.

Burada çözüm kontrolü tamamen bırakmak değildir.

Kontrolün nerede gerçekten gerekli olduğunu öğrenmektir.

Örneğin öğrencinin geçmiş denemelerinde hangi hata türlerini yaptığı incelenebilir.

Kontrol davranışı buna göre hedeflenebilir.

 

Mükemmeliyetçilik Süreyi Etkileyebilir

Bazı öğrenciler çözümünden yüzde yüz emin olmadan soruyu bırakmak istemez.

Doğru cevabı bulsa bile tekrar kontrol eder.

Alternatif çözüm düşünür.

İşlemleri yeniden yapar.

Bu davranışın temelinde hata yapmaktan kaçınma isteği bulunabilir.

Fakat sınavda amaç her soruda mutlak güven duygusuna ulaşmak değil, mevcut süre içerisinde mümkün olan en güvenilir toplam performansı oluşturmaktır.

 

Branş Denemeleri Süre İçin Nasıl Kullanılır?

Branş denemeleri belirli bir dersteki süre problemini ayrıntılı incelemek için kullanışlıdır.

Örneğin AYT matematik branş denemesinde yalnızca toplam süreye bakılmamalıdır.

Öğrenci hangi soru türlerinde yavaşlıyor?

İlk yarı ile ikinci yarı arasında hız değişiyor mu?

Zor sorularda ne kadar kalıyor?

Hangi doğru sorular gereğinden fazla zaman alıyor?

Bu veriler genel AYT denemesinin toplam süresinden daha açıklayıcı olabilir.

 

Süreli Soru Setleri Kullanılabilir

Tam deneme dışında belirli soru grupları da süreli çözülebilir.

Örneğin öğrenci belirli bir konu veya karma soru setini çözerken süresini takip edebilir.

Ama amaç öğrenciyi sürekli saate karşı yarıştırmak değildir.

Amaç, çözüm süresinin zaman içinde nasıl değiştiğini gözlemlemektir.

Öğrenci hızlandıkça doğruluk düşüyorsa kazanılan süre gerçek bir gelişim değildir.

 

Hız mı, Doğruluk mu?

Bu soru genellikle iki seçenek varmış gibi sorulur.

Oysa sınav performansı ikisini birlikte gerektirir.

Çok hızlı çözüp çok hata yapmak verimli değildir.

Her soruyu kusursuz çözmeye çalışıp sınavı yetiştirememek de değildir.

Bu nedenle hedef:

Doğruluğu mümkün olduğunca koruyarak verimli bir çözüm temposu geliştirmektir.

 

Denemeyi Yetiştirmek İçin Rastgele Hızlanma

Öğrenci son bölüme az süre kaldığını gördüğünde birden hızlanabilir.

Soruları daha hızlı okumaya başlar.

İşlemleri kontrol etmez.

Normalde yapmayacağı hatalar yapar.

Bu durum çoğu zaman ilk bölümlerde oluşan süre kaybının sonucudur.

Dolayısıyla çözüm son yirmi dakikada daha hızlı olmak değil, sürenin baştan itibaren daha dengeli kullanılmasıdır.

 

Deneme Analizine Süreyi de Ekle

Deneme analizi yalnızca doğru ve yanlış sayısından oluşmamalıdır.

Öğrenci mümkün olduğunca şu soruları da değerlendirmelidir:

Hangi sorular çok uzun sürdü?

Hangi soruları erken bırakmalıydım?

Hangi soruya geri dönmek doğru karardı?

Hangi bölümde süre planından saptım?

Hangi doğru cevap gereğinden pahalıya mal oldu?

Bu sorular öğrencinin sınav davranışını görünür hâle getirir.

 

“Pahalı Doğru” Nedir?

Bir öğrenci zor bir soruyu sekiz dakikada çözüp doğru cevaba ulaşabilir.

Bu akademik olarak başarılı bir çözümdür.

Fakat aynı sekiz dakika içinde başka birkaç soruyu yapabilecekse sınav stratejisi açısından bu doğru cevap pahalı olabilir.

Bu nedenle deneme analizinde yalnızca:

“Doğru yaptım.”

demek yeterli değildir.

Bazen şu soru daha değerlidir:

“Bu doğru bana ne kadar zamana mal oldu?”

 

Hangi Soruyu Bırakacağımı Nasıl Anlarım?

Bunun herkes için geçerli saniyelik bir kuralı yoktur.

Ancak öğrenci zaman içinde kendi sinyallerini tanıyabilir.

Örneğin:

çözüm yolu hiç oluşmuyorsa,

aynı işlemi birkaç kez tekrar ediyorsa,

soruyu sürekli baştan okuyorsa,

birden fazla yöntemi deneyip ilerleyemiyorsa

geçici olarak ilerlemek daha verimli olabilir.

Bu davranış denemelerde çalışıldıkça gelişir.

 

Sonra Geri Dönünce Çözebilmek

Öğrencilerin sık yaşadığı ilginç durumlardan biri şudur:

İlk turda çözemediği soruyu bırakır.

Daha sonra geri döner.

Ve kısa sürede çözer.

Bunun nedeni sorunun kendisinin değişmesi değildir.

Öğrenci ilk karşılaşmada takıldığı düşünme yolundan uzaklaşmış olabilir.

Bu nedenle soru bırakmak yalnızca süre kazanmak değil, bazen düşünceyi yeniden başlatmak açısından da yararlı olabilir.

 

Süre Problemi İçin Daha Fazla Deneme Yeterli mi?

Her zaman değil.

Öğrenci aynı davranışlarla daha fazla deneme çözerse aynı süre problemini tekrar tekrar yaşayabilir.

Denemelerin gelişim sağlayabilmesi için aralarında müdahale bulunmalıdır.

Örneğin:

soru bırakma çalışması,

belirli konuda eksik tamamlama,

daha kısa çözüm yöntemleri,

branş denemesi,

okuma çalışması

veya işlem pratiği.

Deneme problemi gösterir.

Çalışma ise problemin nedenine müdahale eder.

 

Süre Problemi Ne Kadar Sürede Düzelir?

Tek bir cevap yoktur.

Sorun yalnızca sınav stratejisinden kaynaklanıyorsa görece hızlı gelişim görülebilir.

Ancak temel konu eksikleri veya işlem akıcılığı problemi varsa daha uzun süre gerekebilir.

Bu nedenle:

“Bir haftada hızlanmalıyım.”

gibi kesin hedeflerden çok, denemelerdeki zaman kullanımının düzenli olarak izlenmesi daha anlamlıdır.

 

Netler Artarken Süre Sorunu Devam Edebilir

Öğrencinin bilgisi geliştikçe daha fazla soruyu çözebilir hâle gelmesi ilginç biçimde yeni bir süre problemi de yaratabilir.

Eskiden hiç uğraşmadığı sorulara artık çözebileceğini düşündüğü için zaman ayırmaya başlayabilir.

Bu durumda akademik gelişim vardır fakat sınav stratejisinin de buna uyum sağlaması gerekir.

Süre yönetimi sabit bir beceri değildir.

Öğrencinin seviyesi geliştikçe yeniden düzenlenebilir.

 

Veli Ne Yapmalı?

Veli denemeden çıkan öğrenciye:

“Neden yetiştiremedin?”

diye sorduğunda çoğu zaman öğrenci de bunun cevabını bilmiyordur.

Daha yararlı olan, sorunun nedeninin analiz edilmesidir.

Çünkü süre problemi tembellik veya dikkatsizlik etiketiyle açıklanamayacak kadar çok bileşene sahip olabilir.

Öğrencinin ihtiyacı daha hızlı olması gerektiğinin söylenmesi değil, onu yavaşlatan davranışın bulunmasıdır.

 

Saruhan Kurs’ta Süre Problemini Nasıl Ele Alıyoruz?

Saruhan Kurs’ta bir öğrenci:

“AYT’yi yetiştiremiyorum.”

dediğinde doğrudan daha fazla deneme önermiyoruz.

Önce öğrencinin nerede zaman kaybettiğine bakıyoruz.

Birebir derslerde soru çözümünü gözlemliyoruz.

Soruyu anlaması mı uzun sürüyor?

Çözüm yöntemini bulmakta mı zorlanıyor?

İşlemleri mi yavaş?

Zor soruyu bırakamıyor mu?

Gereğinden fazla kontrol mü yapıyor?

Konu bilgisi yeterince güçlü değil mi?

Deneme sonuçlarıyla birebir dersteki gözlemleri birlikte değerlendirdiğimizde süre probleminin kaynağı daha görünür hâle gelir.

Ardından çalışma planı bu nedene göre şekillenir.

Çünkü aynı belirtiye sahip iki öğrencinin aynı çözüme ihtiyacı olmayabilir.

 

Sık Sorulan Sorular

AYT’de süre neden yetmez?

Konu eksikleri, yavaş işlem, uzun çözüm yöntemleri, soruyu anlamada güçlük, zor sorularda fazla zaman harcama, aşırı kontrol veya uygun olmayan sınav stratejisi süre problemlerine neden olabilir.

AYT’de hız nasıl artırılır?

Öncelikle yavaşlığın nedeni belirlenmelidir. Konu eksikleri tamamlanabilir, soru pratiği artırılabilir, çözüm yöntemleri geliştirilebilir ve denemelerde soru seçimi çalışılabilir.

AYT matematikte süre yetişmiyorsa ne yapılmalı?

Matematik branş denemeleri üzerinden hangi soru türlerinde zaman kaybedildiği incelenebilir. Konu bilgisi, işlem akıcılığı ve soru bırakma davranışı ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Zor soruda kaç dakika kalmalıyım?

Herkes için geçerli kesin bir süre yoktur. Öğrencinin kendi çözüm hızı ve sınav stratejisine göre uygun bırakma davranışı denemelerde geliştirilmelidir.

Her gün deneme çözmek hızlandırır mı?

Tek başına garanti etmez. Aynı hatalar analiz edilmeden tekrar ediliyorsa deneme sayısı artsa bile süre problemi devam edebilir.

AYT’de hangi dersten başlanmalı?

Herkes için tek bir doğru sıra yoktur. Öğrenci farklı sıraları denemelerde test ederek kendi performansına en uygun düzeni belirleyebilir.

Süre kazanmak için hızlı okumalı mıyım?

Okuma hızının artması yararlı olabilir; ancak anlamayı azaltacak kadar hızlanmak yeni hatalar oluşturabilir. Amaç hızlı değil, verimli okumaktır.

 

Kısa Özet

• “Süre yetmiyor” problemin nedeni değil, sonucu olabilir.
• Önce zamanın hangi soru ve derslerde kaybolduğunu belirleyin.
• Konu eksiğini hız problemiyle karıştırmayın.
• Her çözülebilir sorunun ilk turda çözülmesi gerekmez.
• Zor soruyu geçici olarak bırakabilmek sınav becerisidir.
• Çok uzun sürede yapılan doğru soruları da analiz edin.
• Branş denemelerini süre analizi için kullanın.
• Hızlanırken doğruluk oranını takip edin.
• Çözüm sırasını kendi denemeleriniz üzerinden belirleyin.
• Sürekli saate bakmak yerine kontrol noktaları oluşturun.
• Daha fazla deneme kadar denemeler arasındaki müdahale de önemlidir.

 

Saruhan Hoca’nın Görüşü

Süre problemi yaşayan öğrenciye verilen en kolay tavsiye şudur:

“Daha hızlı çöz.”

Fakat bu ifade problemi tarif eder; nedenini açıklamaz.

Çünkü bir öğrenciyi yavaşlatan şey bilgi eksikliği olabilir. Başka bir öğrenciyi gereğinden uzun çözüm yolları, bir diğerini ise çözemediği sorudan ayrılamaması yavaşlatabilir.

Bu öğrencilerin hepsinden yalnızca hızlanmalarını istemek, aynı belirtiyi aynı problem sanmaktır.

Sınavda zaman yönetimini değerlendirirken bu nedenle asıl ölçüt öğrencinin bir soruyu kaç dakikada çözdüğü değildir.

Zamanını hangi soruya, hangi gerekçeyle ayırdığıdır.

Bilgi güçlendikçe bazı sorular doğal olarak hızlanır. Deneyim arttıkça öğrenci hangi sorunun beklemeye değer olduğunu daha iyi ayırt eder. Sınav stratejisi geliştikçe de zaman rastgele harcanan bir kaynak olmaktan çıkar.

Bu yüzden AYT’de süre yönetimi, öğrenciyi saate karşı daha hızlı koşturmak olarak görülmemelidir.

Asıl gelişim, öğrencinin zamanı hızla değil; bilgi, seçim ve karar kalitesiyle yönetmeye başlamasıdır.

 

Yararlanılan Kaynaklar

• ÖSYM – YKS/AYT sınav yapısı ve yayımlanan sorular
• Millî Eğitim Bakanlığı – ortaöğretim öğretim programları
• Bilişsel yük, problem çözme ve öğrenilmiş bilginin otomatikleşmesi üzerine eğitim araştırmaları
• Ölçme-değerlendirme ve öz düzenlemeli öğrenme literatürü

İlgili Makaleler

• AYT Denemesi Nasıl Analiz Edilir?
• AYT Netleri Neden Artmıyor?
• AYT’de Son 3 Ay Nasıl Çalışılmalı?
• AYT’de Son 1 Ay Nasıl Çalışılmalı?
• AYT’de Son Hafta Nasıl Çalışılmalı?
• AYT Konuları Ne Zaman Bitmeli?
• AYT’ye Nasıl Çalışılır?

Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.