AYT Kimya Nasıl Çalışılır?

Editör Notu

AYT kimyada öğrencilerin sık yaşadığı bir durum vardır:

Konuyu dinlerken her şey anlaşılır görünür.

Formüller öğrenilir.

Örnek sorular takip edilir.

Fakat birkaç hafta sonra aynı konudan farklı bir soru geldiğinde öğrenci nereden başlayacağını bilemez.

Bunun nedeni çoğu zaman öğrencinin hiç çalışmamış olması değildir.

Sorun, bilginin birbirinden kopuk parçalar hâlinde öğrenilmiş olmasıdır.

AYT kimyada kavramlar arasında güçlü ilişkiler vardır.

Bu nedenle iyi bir çalışma sistemi yalnızca:

“Konuyu öğrendim mi?”

sorusuna değil,

“Öğrendiğim bilgileri birbirine bağlayabiliyor ve yeni bir soruda kullanabiliyor muyum?”

sorusuna cevap vermelidir.

 

Önce Seviyeni Belirle

AYT kimya çalışmasına başlamadan önce öğrencinin mevcut durumu görülmelidir.

Hangi konular tamamlandı?

Hangi konular eksik?

Temel kimya kavramları oturmuş mu?

İşlem gerektiren sorularda mı zorlanılıyor?

Bilgi sorularında mı hata yapılıyor?

Grafik ve tablo yorumlanabiliyor mu?

Bu ayrım yapılmadan yalnızca konu sırasına göre ilerlemek öğrencinin gerçek problemini gözden kaçırabilir.

 

TYT Temelini Kontrol Et

AYT kimya ile TYT kimya tamamen birbirinden bağımsız değildir.

Bazı temel kavramların sağlam olması AYT konularının anlaşılmasını kolaylaştırır.

Öğrenci ileri bir konuda sürekli zorlanıyorsa problem yalnızca o konu olmayabilir.

Atom yapısı, periyodik özellikler, kimyasal türler, mol veya temel hesaplamalar gibi daha önce öğrenilmiş bilgilerde açık bulunabilir.

Bu durumda sürekli ileri düzey soru çözmek yerine önce eksik temel bulunmalıdır.

 

Ezber mi, Mantık mı?

Kimyada bilinmesi gereken bilgiler vardır.

Ancak bütün dersi ezberlemeye çalışmak öğrenmeyi zorlaştırır.

Örneğin öğrenci bir ilişkinin yalnızca sonucunu ezberlemek yerine:

“Neden böyle oluyor?”

sorusunu sorarsa bilgi daha anlamlı hâle gelir.

Kavramın nedeni anlaşıldığında farklı soru biçimlerinde aynı bilgi daha kolay kullanılabilir.

AYT kimyada ezber ile kavramsal öğrenme birbirinin alternatifi değildir.

Neyi bilmek gerektiği kadar, nedenini anlamak da önemlidir.

 

Kavramları Birbirine Bağla

Kimyada bir konu başka bir konunun içinde yeniden karşımıza çıkabilir.

Bu nedenle her başlığı bağımsız bir ünite gibi öğrenmek yerine bağlantılar kurulmalıdır.

Öğrenci yeni bir konu çalışırken:

Bu bilgi daha önce öğrendiğim neyle ilişkili?

Hangi kavram burada yeniden kullanılıyor?

Bir değişken değiştiğinde sistem neden böyle davranıyor?

sorularını sorabilir.

Bu bağlantılar arttıkça kimya daha az ezber gerektiren bir yapıya dönüşür.

 

Formülü Ezberleme

AYT kimyada hesaplama gerektiren sorular için bazı bağıntıların bilinmesi gerekir.

Ancak yalnızca formülü ezberlemek yeterli değildir.

Öğrenci formüldeki büyüklüklerin ne anlama geldiğini ve aralarındaki ilişkiyi bilmelidir.

Aksi hâlde soru biraz farklı sorulduğunda hangi bağıntının kullanılacağı belirlenemeyebilir.

Formül çözümün başlangıcı değil, anlaşılan kimyasal ilişkinin matematiksel ifadesidir.

 

Birimleri Kullan

İşlem gerektiren kimya sorularında birimler öğrencinin önemli kontrol araçlarından biridir.

Hangi büyüklüğün ne cinsinden verildiği dikkatle incelenmelidir.

İşlem sonunda çıkan sonucun beklenen büyüklükle uyumlu olup olmadığı kontrol edilebilir.

Bu alışkanlık özellikle uzun işlemlerde yapılan bazı hataların fark edilmesini kolaylaştırır.

 

Konudan Sonra Soru

Konu anlatımının hemen ardından seviyeye uygun sorular çözülmelidir.

Çünkü konu çalışırken öğrencide:

“Bunu biliyorum.”

hissi oluşabilir.

Ancak gerçek öğrenme kontrolü soru geldiğinde yapılır.

Bilgi hatırlanabiliyor mu?

Doğru kavram seçilebiliyor mu?

İşlem kurulabiliyor mu?

Sorudaki değişkenler yorumlanabiliyor mu?

Soru çözümü, öğrenmenin devamıdır.

 

Kolaydan Zora

AYT kimyada ilk günden en seçici sorulara geçmek gerekli değildir.

Önce temel ilişkiler yerleşmelidir.

Daha sonra farklı durumları içeren orta düzey sorular kullanılabilir.

Ardından birden fazla bilgiyi birlikte kullanmayı gerektiren seçici sorulara geçilebilir.

Temel → Orta → Seçici

ilerlemesi öğrencinin çözüm yöntemlerini ezberlemek yerine geliştirmesine yardımcı olur.

 

İşlem Soruları

Bazı öğrenciler kimyayı anladığını ancak işlem sorularında zorlandığını söyler.

Bu durumda hatanın kaynağı ayrıca incelenmelidir.

Kimyasal ilişki mi kurulamıyor?

Denklem mi yanlış oluşturuluyor?

Oran-orantı mı zorlanıyor?

Birim dönüşümü mü problem?

İşlem mi yanlış?

Bu ayrım önemlidir.

Çünkü matematiksel işlem hatası yaşayan öğrenciye konuyu tekrar tekrar anlatmak problemi çözmeyebilir.

 

Yorum Soruları

AYT kimyada her soru uzun işlem gerektirmez.

Bazı sorular öğrencinin bir kimyasal sistemi veya verilen bilgiyi yorumlamasını ister.

Bu sorularda öğrencinin ezberlediği bilgiyi doğrudan kullanmak yerine değişkenler arasındaki ilişkiyi anlaması gerekir.

Özellikle grafik ve tablo içeren sorularda:

“Veri bana ne söylüyor?”

sorusu önemlidir.

 

Grafik ve Tablo

Grafikler yalnızca matematik dersine ait değildir.

Kimyada da iki değişken arasındaki ilişkinin görsel ifadesi olabilir.

Öğrenci grafiğe bakarken:

Eksenler neyi gösteriyor?

Hangi değişken artıyor?

Değişim doğrusal mı?

Hangi noktada farklı bir durum oluşuyor?

Bu değişimin kimyasal anlamı ne?

sorularını değerlendirmelidir.

 

Tepkimeleri Anla

Kimyasal tepkimeleri yalnızca sembollerden oluşan denklemler olarak görmek öğrencinin işini zorlaştırabilir.

Denklemde aslında gerçekleşen kimyasal değişim anlaşılmalıdır.

Hangi maddeler etkileşiyor?

Ne oluşuyor?

Miktarlar arasında nasıl bir ilişki var?

Koşullar değişirse sistem nasıl etkilenebilir?

Denklem anlamlandırıldığında hesaplamalar da daha anlaşılır hâle gelir.

 

Organik Kimya

Organik kimyada öğrenciler bazen çok fazla yapıyı ve bilgiyi ezberlemeye çalışır.

Burada sınıflandırma önemlidir.

Bileşikler belirli özelliklerine göre gruplandırılabilir.

Fonksiyonel gruplar, temel özellikler ve tepkime ilişkileri düzenli bir sistem içerisinde öğrenilebilir.

Bilgiler bir yapı içerisinde tutulduğunda birbirine karışma ihtimali azalır.

 

Görselleştir

Özellikle moleküler yapılar ve organik kimyada şekiller kullanmak öğrenmeyi kolaylaştırabilir.

Öğrencinin yalnızca yazılı formülleri değil, yapılar arasındaki farkları da görmesi önemlidir.

Bazı kavramları küçük şemalar ve karşılaştırma tablolarıyla çalışmak uzun metinlerden daha kullanışlı olabilir.

 

Not Nasıl Tutulmalı?

AYT kimya çalışırken konu anlatımındaki her cümleyi deftere geçirmek gerekli değildir.

Kısa notlarda:

temel kavramlar,

önemli ilişkiler,

formüller,

istisnalar,

karıştırılan bilgiler

ve sık yapılan hatalar

yer alabilir.

İyi not, öğrencinin konuyu tekrar baştan öğrenmesini değil, hızlı biçimde hatırlamasını sağlamalıdır.

 

Tekrar Şart

Kimyada öğrenilen bazı bilgiler zaman içerisinde unutulabilir.

Bu nedenle tekrar sisteminin olması gerekir.

Ancak tekrar:

“Konuyu yeniden baştan izle.”

anlamına gelmez.

Kısa konu özeti,

eski yanlışlar,

karma sorular,

flash kartlar

ve branş denemeleri

tekrar amacıyla kullanılabilir.

 

Aralıklı Tekrar

Bir konuyu öğrendiğiniz gün her şey çok açık olabilir.

Asıl mesele bir ay sonra ne kadarını kullanabildiğinizdir.

Bu nedenle eski konular belirli aralıklarla yeniden çalışmaya dahil edilmelidir.

Örneğin yeni konu sorularının yanına önceki haftalardan birkaç karma soru eklemek bile bilgilerin aktif kalmasına yardımcı olabilir.

 

Çözemediğin Sorular

Bir kimya sorusu çözülemediğinde hemen çözümü açmak yerine önce problem belirlenmelidir.

Hangi bilgi eksik?

Sorunun hangi konuyla ilgili olduğunu anlayabiliyor muyum?

Denklemi kurabiliyor muyum?

İşlemde mi tıkandım?

Soruyu yanlış mı yorumladım?

Bu düşünme süreci öğrencinin kendi eksiklerini tanımayı öğrenmesini sağlar.

 

Çözümden Sonra

Çözümü izlemek öğrenmenin sonu değildir.

Öğrenci çözümün kritik noktasını anlamalıdır.

“Ben neden bunu düşünemedim?”

sorusu burada çok değerlidir.

Daha sonra soru kapatılıp yeniden çözülmelidir.

Çözümü gördükten sonra kolay gelen bir sorunun ertesi gün yeniden çözülememesi, yöntemin henüz öğrenilmediğini gösterebilir.

 

Yanlışları Ayır

AYT kimya yanlışları şu şekilde sınıflandırılabilir:

Bilgi eksiği

Kavram yanılgısı

İşlem hatası

Bağıntıyı yanlış kullanma

Grafik veya tablo yorumlama

Dikkat hatası

Süre problemi

Her hata türünün çözümü farklıdır.

Bu nedenle yalnızca yanlış sayısını azaltmaya değil, yanlışların kaynağını değiştirmeye çalışmalıyız.

 

Kavram Yanılgısı

Kimyada öğrencinin bir bilgiyi yanlış öğrenmesi özellikle önemlidir.

Çünkü öğrenci kendisinden emin biçimde yanlış düşünceyi kullanmaya devam edebilir.

Böyle bir durumda çok soru çözmek aynı hatanın tekrar edilmesine yol açabilir.

Öğretmenin öğrencinin çözüm yolunu görmesi, bu yanlış düşüncenin nerede başladığını anlamayı kolaylaştırır.

 

Karma Sorular

Konu testlerinde öğrenci hangi konudan soru çözdüğünü bilir.

Gerçek sınavda ise önce hangi bilginin kullanılacağını belirlemesi gerekir.

Bu nedenle yeterli konu ilerlemesinden sonra karma testler önem kazanır.

Karma sorular:

bilgiyi hatırlama,

doğru konuyu tanıma

ve uygun yöntemi seçme

becerilerini birlikte çalıştırır.

 

Branş Denemeleri

AYT kimya branş denemeleri öğrencinin farklı konuları birlikte kullanmasını sağlar.

Deneme sonrasında yalnızca net kaydedilmemelidir.

Her yanlış ve boş için:

Konu neydi?

Neden hata yaptım?

Daha önce aynı hata oldu mu?

Tekrar gerekiyor mu?

soruları sorulabilir.

Böylece deneme sonraki haftanın çalışma programına yön verir.

 

Deneme Analizi

Örneğin öğrencinin dört sorusu yanlış olsun.

Hepsini:

“Kimyam kötü.”

diye değerlendirmek hiçbir şey söylemez.

Ama:

1 yanlış – organik kimya bilgi eksiği
1 yanlış – denge kavram yanılgısı
1 yanlış – işlem
1 yanlış – dikkatsizlik

şeklinde analiz edildiğinde ne yapılması gerektiği görünür hâle gelir.

Doğru teşhis, doğru çalışmanın başlangıcıdır.

 

Süre Yönetimi

AYT kimyada bazı işlem soruları öğrencinin gereğinden fazla zamanını alabilir.

Konu öğrenme aşamasında hızdan önce doğru çözüm önemlidir.

Ancak deneme döneminde öğrencinin soru başında geçirdiği süre de değerlendirilmelidir.

Bir soruyu yapabilmek ile sınav koşullarında verimli biçimde yapabilmek aynı şey değildir.

 

Kaynak Seçimi

AYT kimya kaynağı öğrencinin seviyesine uygun olmalıdır.

Temeli zayıf öğrencinin aşırı seçici bir kaynaktan başlaması motivasyonu düşürebilir.

İleri seviyedeki öğrencinin yalnızca temel sorular çözmesi ise gelişimi sınırlayabilir.

İyi kaynak öğrencinin mevcut bilgisiyle ulaşabileceği ama düşünmesini gerektiren bir zorluk sunmalıdır.

 

Çok Kaynak Gerekli mi?

Birden fazla kaynaktan yararlanılabilir.

Ancak başarı kaynak sayısıyla ölçülmez.

Üç kitabın yarısını çözmek yerine bir kaynağı:

çözmek,

yanlışlarını incelemek,

öğretici sorulara dönmek

ve eksikleri tamamlamak

daha verimli olabilir.

Kaynak araçtır; çalışma sistemi değildir.

 

Netler Artmıyorsa

AYT kimya netleri yükselmiyorsa ilk çözüm daha fazla soru çözmek olmamalıdır.

Önce şu sorular değerlendirilmelidir:

Temel kavramlar sağlam mı?

Bilgi mi unutuluyor?

İşlem hataları mı fazla?

Kavram yanılgısı var mı?

Karma soru çözülüyor mu?

Yanlış analizi yapılıyor mu?

Denemelerde süre problemi var mı?

Netin yükselmemesi bir sonuçtur; asıl iş bu sonucu oluşturan nedeni bulmaktır.

 

Program Nasıl Olmalı?

“Bugün kimya çalışacağım.”

yerine görevler açık biçimde yazılabilir.

Örneğin:

Kimyasal denge – kısa tekrar

30 orta düzey soru

Geçen haftanın yanlışları

Organik kimya – karşılaştırma tablosu

AYT kimya branş denemesi

Deneme analizi

Bu şekilde çalışma daha ölçülebilir hâle gelir.

 

Veli Ne Yapmalı?

Velinin öğrencinin kaç formül bildiğini veya günlük kaç kimya sorusu çözdüğünü kontrol etmesi gerekli değildir.

Daha önemli olan öğrencinin düzenli bir sistem içerisinde ilerlemesidir.

Veli:

çalışma düzenini destekleyebilir,

gelişim hakkında bilgi alabilir

ve öğrencinin akademik sorumluluğunu tamamen üzerine almadan sürecin yanında durabilir.

 

Saruhan Kurs’ta AYT Kimya

Saruhan Kurs’ta AYT kimya çalışmalarında önce öğrencinin neden zorlandığını belirlemeye çalışıyoruz.

Konu mu eksik?

TYT temelinde açık mı var?

İşlem becerisinde mi problem yaşanıyor?

Kavramlar mı karışıyor?

Bilgi öğreniliyor fakat kısa sürede mi unutuluyor?

Birebir derste öğretmen öğrencinin soruya yaklaşımını doğrudan görebiliyor.

Öğrencinin yalnızca yanlış cevabına değil, yanlış cevabı oluşturan düşünceye müdahale edebiliyor.

Ardından ödev ve denemelerle aynı problemin tekrar edip etmediğini takip ediyoruz.

Gerektiğinde çalışma planını değiştiriyoruz.

Çünkü AYT kimyada öğrencinin ihtiyacı her zaman daha fazla konu anlatımı değildir.

Bazen bir kavramın yeniden kurulması, bazen işlem pratiği, bazen de eski bilgilerin doğru biçimde birbirine bağlanması gerekir.

 

Sık Sorulan Sorular

AYT kimya nasıl çalışılmalı?

Temel kavramlar öğrenilmeli, bilgiler arasında ilişki kurulmalı, seviyeye uygun sorular çözülmeli ve düzenli tekrar ile deneme analizi yapılmalıdır.

AYT kimya ezber mi?

Bilgi gerektiren bölümleri vardır ancak yalnızca ezber yeterli değildir. Kavramları ve kimyasal ilişkileri anlamak önemlidir.

AYT kimya için günde kaç soru çözülmeli?

Herkes için geçerli tek bir sayı yoktur. Öğrencinin seviyesi, çalışılan konu ve soruların niteliği dikkate alınmalıdır.

AYT kimya netleri neden artmıyor?

Temel bilgi eksikleri, kavram yanılgıları, işlem sorunları, tekrar yetersizliği veya yanlış analizinin yapılmaması gibi farklı nedenleri olabilir.

AYT kimya denemelerine ne zaman başlanmalı?

Bütün konuların tamamlanmasını beklemek zorunlu değildir. Öğrencinin seviyesine uygun branş denemeleri hazırlık sürecinde kullanılabilir.

Organik kimya nasıl çalışılmalı?

Bilgiler sınıflandırılmalı, fonksiyonel gruplar ve temel özellikler arasında ilişkiler kurulmalı, düzenli tekrar ve soru çözümü yapılmalıdır.

Kimyada formülleri nasıl aklımda tutabilirim?

Formülleri yalnızca ezberlemek yerine hangi ilişkiyi ifade ettiklerini anlamak ve sorular üzerinde düzenli kullanmak daha işlevseldir.

 

Kısa Özet

• Önce mevcut seviyenizi belirleyin.
• TYT kimya temelindeki eksikleri kontrol edin.
• Her bilgiyi ayrı ayrı ezberlemeyin.
• Kavramlar arasında ilişki kurun.
• Formüllerin ne anlattığını anlayın.
• Konudan hemen sonra soru çözün.
• Kolaydan seçici sorulara doğru ilerleyin.
• İşlem ve yorum hatalarını birbirinden ayırın.
• Düzenli kısa tekrarlar yapın.
• Karma sorular ve branş denemeleri kullanın.
• Yanlışları nedenlerine göre analiz edin.
• Net artmadığında önce sorunun kaynağını bulun.

 

Saruhan Hoca’nın Görüşü

Kimya dersinde öğrencinin:

“Bunu ezberlemem gerekiyor mu?”

diye sormasını çok doğal buluyorum.

Bazı bilgileri elbette bilmek gerekir.

Fakat benim için daha önemli bir soru vardır:

“Bu bilgi neden böyle?”

Öğrenci nedenini anlayabildiği anda birbirinden bağımsız görünen birçok bilgi aynı yapının parçaları hâline gelir.

İşte o noktada ezber yükü de azalmaya başlar.

Bu nedenle bir öğrencinin yüzlerce kimya sorusu çözmüş olması tek başına beni çok ilgilendirmez.

Yanlış yaptığı soruya baktığında neyi yanlış düşündüğünü görebiliyor mu?

Yeni bir soruda hangi bilgisini kullanacağını seçebiliyor mu?

Bir değişken değiştiğinde sonucu neden değiştirdiğini açıklayabiliyor mu?

Bunlar daha değerlidir.

Çünkü sınav öğrencinin ezberlediği örnekleri yeniden sormak zorunda değildir.

Ama temel ilişkileri gerçekten anlayan öğrenci, soru değiştiğinde de elindeki bilgiyi yeniden kullanabilir.

AYT kimyada kalıcı başarı, bilgilerin sayısını artırmaktan çok, o bilgiler arasındaki bağı güçlendirmekle oluşur.

 

Yararlanılan Kaynaklar

• ÖSYM – YKS/AYT sınav yapısı ve yayımlanan kimya soruları
• Millî Eğitim Bakanlığı – ortaöğretim kimya öğretim programları
• Kimya eğitimi, kavramsal öğrenme ve kavram yanılgıları üzerine eğitim araştırmaları
• Öğrenme, tekrar, geri bildirim ve problem çözme üzerine eğitim literatürü

İlgili Makaleler

• AYT’ye Nasıl Çalışılır?
• AYT Matematik Nasıl Çalışılır?
• AYT Fizik Nasıl Çalışılır?
• AYT Biyoloji Nasıl Çalışılır?
• AYT Netleri Neden Artmıyor?
• AYT Denemesi Nasıl Analiz Edilir?
• TYT ve AYT Birlikte Nasıl Çalışılır?
• TYT mi AYT mi Daha Önemli?

Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.