İyi Bir Özel Ders Nasıl Olmalıdır? 10 Temel Kriter
İyi Bir Özel Ders Nasıl Olmalıdır? 10 Temel Kriter
Editör Notu
Bu makale, Saruhan Kurs eğitim ekibi tarafından bireyselleştirilmiş öğretim, geri bildirim, ölçme-değerlendirme, öğrenme bilimleri ve birebir eğitim üzerine yapılan akademik çalışmalar ile uzun yıllara dayanan eğitim deneyimi dikkate alınarak hazırlanmıştır.
Amacımız belirli bir öğretmeni veya eğitim modelini üstün göstermek değil; öğrenci ve velilerin nitelikli bir özel dersi değerlendirebilmesini sağlayacak temel eğitim kriterlerini ortaya koymaktır.
Çünkü özel dersin niteliğini belirleyen şey yalnızca öğretmenin bilgisi veya dersin birebir yapılması değildir.
Asıl soru şudur:
“Bir özel ders gerçekten öğrencinin öğrenmesini değiştiriyor mu?”
İyi Bir Özel Ders Nedir?
Kısa cevap:
İyi bir özel ders; öğrencinin mevcut durumunun analiz edildiği, ihtiyaçlarına göre planlandığı, öğrencinin aktif olduğu, hataların nedenlerinin incelendiği, gelişimin ölçüldüğü ve öğretimin sonuçlara göre sürekli yeniden düzenlendiği bireyselleştirilmiş eğitim sürecidir.
Bu tanımda özellikle “süreç” kelimesi önemlidir.
Çünkü iyi özel ders yalnızca iyi anlatılmış bir ders değildir.
Öğretmen çok bilgili olabilir.
Konuyu çok güzel anlatabilir.
Öğrenci dersten memnun ayrılabilir.
Ancak bunların hiçbiri tek başına öğrenmenin gerçekleştiğini kanıtlamaz.
Nitelikli özel dersin gerçek ölçütü şudur:
Öğrencide ne değişti?
İyi Özel Ders Neden Sadece Konu Anlatımı Değildir?
Bir öğrencinin matematikte zorlandığını düşünelim.
Öğretmen konuyu baştan sona tekrar anlatabilir.
Fakat öğrencinin problemi konu anlatımında olmayabilir.
Öğrenci konuyu biliyor fakat soruya uygulayamıyor olabilir.
Geçmiş yıllardan temel bir eksik taşıyor olabilir.
Soruyu yanlış okuyabilir.
İşlem hataları yapabilir.
Nasıl çalışacağını bilmiyor olabilir.
Bu durumda daha fazla konu anlatmak, gerçek probleme cevap vermeyebilir.
Bu nedenle nitelikli özel dersin başlangıç noktası anlatmak değil, anlamaktır.
Öğretmen önce öğrencinin neden zorlandığını anlamalıdır.
İyi Bir Özel Dersin 10 Temel Kriteri
- Öğrenci Analiz Edilmelidir
İyi özel dersin ilk adımı ders anlatmak değildir.
Öğrenciyi tanımaktır.
Öğretmenin en azından şu sorulara cevap araması gerekir:
Öğrenci ne biliyor?
Nerelerde zorlanıyor?
Hangi konularda eksikleri bulunuyor?
Hatalarının kaynağı nedir?
Çalışma alışkanlığı nasıl?
Akademik hedefi nedir?
Hedefi ile mevcut seviyesi arasında nasıl bir fark vardır?
Bu analiz yapılmadan oluşturulan eğitim planının gerçekten öğrenciye özel olduğunu söylemek güçtür.
Çünkü doğru çözüm, doğru teşhisle başlar.
- Eğitim Planı Öğrenciye Özel Olmalıdır
Analizden sonra ikinci aşama planlamadır.
Burada önemli bir ayrım vardır.
“Konu sırasını takip etmek” ile “öğrenciye özel plan oluşturmak” aynı şey değildir.
İki öğrenci aynı sınıfta olabilir.
Aynı sınava hazırlanabilir.
Aynı dersten benzer notlar alabilir.
Fakat aynı programa ihtiyaç duymayabilir.
Kişiye özel plan;
öğrencinin mevcut seviyesini,
eksiklerini,
hedefini,
sınava kalan süreyi,
çalışma kapasitesini
ve gelişim hızını dikkate almalıdır.
İyi eğitimde öğrenci hazır programa uydurulmaz.
Program mümkün olduğunca öğrencinin ihtiyacına göre şekillendirilir.
- Öğrenci Derste Aktif Olmalıdır
İyi bir özel derste en çok çalışan kişinin öğretmen olması gerekmez.
Öğretmen sürekli anlatıyor, öğrenci yalnızca dinliyorsa ders birebir olabilir; fakat öğrenme yeterince aktif olmayabilir.
Öğrenci;
düşünmeli,
soru sormalı,
çözüm üretmeli,
yanlış yapmalı,
nedenini açıklamalı
ve öğrendiği bilgiyi uygulamalıdır.
Bu nedenle iyi bir birebir dersin önemli göstergelerinden biri öğrencinin zihinsel olarak ne kadar aktif olduğudur.
Nitelikli özel ders, öğretmenin çok konuştuğu değil; öğrencinin çok düşündüğü derstir.
- Hatalar Sadece Düzeltilmemeli, Analiz Edilmelidir
Öğrenci soruyu yanlış yaptı.
Öğretmen doğru çözümü gösterdi.
Sonra yeni soruya geçildi.
Bu yaklaşım hatayı düzeltebilir.
Fakat öğrenme problemini çözmeyebilir.
Asıl soru şudur:
Öğrenci neden yanlış yaptı?
Bilgi eksikliği mi vardı?
Soruyu yanlış mı yorumladı?
Yanlış strateji mi kullandı?
İşlem hatası mı yaptı?
Bir önceki kazanımda mı eksik bulunuyor?
Öğretmen hatanın nedenini bulabildiğinde yanlış cevap değerli bir öğrenme verisine dönüşür.
Bu nedenle:
Yanlış cevap, yalnızca düzeltilmesi gereken bir sonuç değil; anlaşılması gereken bir bilgidir.
- Öğrenciye Nitelikli Geri Bildirim Verilmelidir
“Doğru.”
“Yanlış.”
“Bir daha çöz.”
Bunlar geri bildirimdir.
Ancak yeterli değildir.
Nitelikli geri bildirim öğrencinin üç şeyi anlamasına yardımcı olmalıdır:
Şu anda neredeyim?
Neyi doğru veya yanlış yapıyorum?
Bir sonraki adımım ne olmalı?
Geri bildirim öğrenciyi yargılamak için değil, öğrenmesini yönlendirmek için kullanılmalıdır.
Öğrenci yalnızca yanlış yaptığını değil, yanlışını nasıl düzelteceğini de anlayabilmelidir.
- Ders Öğrencinin Hızına Göre İlerlemelidir
Grup eğitiminde belirli bir ortak tempo gerekir.
Birebir eğitimin önemli avantajlarından biri ise bu temponun öğrenciye göre değiştirilebilmesidir.
Öğrenci konuyu anlamadıysa durulabilir.
Gerekirse geriye dönülebilir.
Farklı örnek kullanılabilir.
Öğrenci konuya hâkimse gereksiz tekrar yapılmadan daha ileri seviyeye geçilebilir.
Böylece eğitim ne öğrenciyi geride bırakacak kadar hızlı ne de gelişimini yavaşlatacak kadar gereksiz biçimde yavaş ilerler.
Doğru tempo, öğrencinin gerçek öğrenme hızıdır.
- Öğrenme Ders Saatinin Dışına Taşmalıdır
Haftada birkaç saat yapılan özel ders tek başına bütün öğrenme süreci değildir.
Öğrencinin ders dışında;
tekrar yapması,
soru çözmesi,
öğrendiklerini uygulaması
ve eksikleri üzerinde çalışması gerekir.
Bu nedenle ödev, özel dersin dışında kalan ayrı bir yük olarak görülmemelidir.
Doğru tasarlandığında ödev, öğrenmenin devamıdır.
Ancak burada önemli bir şart vardır:
Verilen çalışma takip edilmelidir.
Öğretmenin kontrol etmediği ve öğrencinin neden yaptığını anlamadığı ödevler zamanla yalnızca tamamlanması gereken görevler hâline gelebilir.
- Gelişim Ölçülmelidir
“Dersler güzel gidiyor.”
“Öğrenci daha iyi.”
“Konuları anlamaya başladı.”
Bunlar değerli gözlemlerdir.
Fakat tek başına yeterli değildir.
İyi özel derste gelişim mümkün olduğunca ölçülebilir olmalıdır.
Örneğin;
konu hâkimiyeti,
doğru soru oranı,
tekrarlanan hata türleri,
çözüm süresi,
deneme sonuçları,
bağımsız çözüm becerisi
zaman içinde takip edilebilir.
Çünkü ölçmediğimiz gelişimi sağlıklı biçimde değerlendirmemiz zordur.
- Plan Sonuçlara Göre Değişebilmelidir
Eğitim planı bir kez hazırlanıp aylar boyunca hiç değiştirilmeden uygulanacak bir belge değildir.
Öğrenci değişir.
Eksikler kapanır.
Yeni problemler ortaya çıkar.
Hedefler değişebilir.
Bazı yöntemler beklenen sonucu vermeyebilir.
Bu nedenle nitelikli özel derste öğretmen yalnızca öğrenciyi değerlendirmez.
Kendi eğitim planını da değerlendirir.
Beklenen gelişim gerçekleşmiyorsa ilk tepki:
“Öğrenci daha fazla çalışmalı.”
olmamalıdır.
Şu soru da sorulmalıdır:
“Uyguladığımız yöntem gerçekten bu öğrenci için doğru mu?”
İyi eğitim gerektiğinde kendi yöntemini değiştirebilen eğitimdir.
- Öğrenci Zamanla Daha Bağımsız Hâle Gelmelidir
Bu kriter, diğer dokuz kriterin ulaştığı noktadır.
Öğrenci başlangıçta öğretmenin yoğun desteğine ihtiyaç duyabilir.
Bu doğaldır.
Ancak zaman içinde;
kendi hatalarını fark etmeye,
çalışmasını planlamaya,
hangi konuda eksik olduğunu anlamaya,
soru çözerken strateji geliştirmeye,
öğrenme sorumluluğunu üstlenmeye
başlamalıdır.
İyi özel dersin amacı öğrencinin yıllarca öğretmene bağımlı kalması değildir.
Tam tersine:
Öğretmen desteği azalırken öğrencinin öğrenme bağımsızlığı artmalıdır.
Bilim Ne Diyor?
Birebir öğretim ve geri bildirim üzerine yapılan araştırmalar, öğrencinin ihtiyacına göre hedeflenen desteğin ve nitelikli geri bildirimin öğrenme üzerinde önemli rol oynayabileceğini göstermektedir.
Education Endowment Foundation, birebir öğretime ilişkin kanıt değerlendirmesinde yaklaşımın ortalamada olumlu akademik etki gösterebildiğini; ancak uygulama kalitesi, öğrencinin ihtiyacına yönelik hedefleme ve normal öğrenme süreciyle bağlantının önemli olduğunu vurgulamaktadır.
EEF’nin geri bildirim değerlendirmesi de geri bildirimin öğrenme üzerindeki etkisinin, yalnızca geri bildirim verilmesine değil; niteliğine ve öğrencinin bu bilgiyi nasıl kullanabildiğine bağlı olduğunu ortaya koymaktadır.
Bilimsel çalışmaların bize gösterdiği temel nokta şudur:
Bir eğitim yönteminin adı tek başına başarı üretmez.
Sonucu uygulamanın niteliği belirler.
Özel Dersin İyi Olduğunu Veli Nasıl Anlayabilir?
Veliler çoğu zaman dersin teknik içeriğini doğrudan değerlendiremeyebilir.
Ancak bazı göstergeleri takip edebilirler.
Kendinize şu soruları sorun:
Öğretmen çocuğumun mevcut seviyesini biliyor mu?
Neden zorlandığını açıklayabiliyor mu?
Belirli bir çalışma planı var mı?
Her öğrenciye aynı program mı uygulanıyor?
Çocuğum derste aktif mi?
Yanlışlarının nedenleri inceleniyor mu?
Ders dışında ne yapacağı belli mi?
Gelişimi ölçülüyor mu?
Sonuçlara göre program değişiyor mu?
Çocuğum zamanla daha bağımsız çalışmaya başladı mı?
Bu sorular özel dersin niteliği hakkında yalnızca öğretmenin popülerliğinden veya öğrencinin “hocayı seviyorum” demesinden daha fazla bilgi verebilir.
İyi Öğretmen Kimdir?
İyi özel ders öğretmeni yalnızca alanını çok iyi bilen kişi değildir.
Alan bilgisi vazgeçilmezdir.
Fakat özel ders için tek başına yeterli değildir.
İyi öğretmen;
öğrenciyi gözlemleyebilen,
doğru soruları sorabilen,
hataların kaynağını anlayabilen,
gerektiğinde farklı yöntem kullanabilen,
öğrenciyi aktif tutabilen,
geri bildirim verebilen
ve kendi öğretimini sonuçlara göre değiştirebilen kişidir.
Bu nedenle iyi özel ders öğretmenini şöyle tanımlayabiliriz:
İyi öğretmen yalnızca ne öğreteceğini bilen değil, karşısındaki öğrencinin nasıl öğrendiğini anlayabilen öğretmendir.
Pahalı Özel Ders Daha İyi Özel Ders midir?
Hayır.
Ders ücretinin yüksek olması tek başına eğitim kalitesinin göstergesi değildir.
Benzer şekilde düşük ücret de eğitimin kötü olduğunu kanıtlamaz.
Bir özel dersin gerçek değeri;
öğretmenin niteliği,
öğrenciyle uyumu,
analiz,
planlama,
uygulama,
takip
ve elde edilen gelişim
üzerinden değerlendirilmelidir.
Velinin satın aldığı şey yalnızca 60 dakikalık zaman olmamalıdır.
Asıl değer, o zamanın öğrencinin öğrenmesini nasıl değiştirdiğidir.
İyi Özel Ders Başarı Garantisi Verir mi?
Hayır.
Nitelikli bir öğretmen ve doğru eğitim modeli öğrencinin başarı ihtimalini destekleyebilir.
Ancak öğrencinin yerine öğrenemez.
Öğrencinin;
derse katılması,
düzenli çalışması,
verilen uygulamaları yapması,
sorumluluk alması
gerekir.
Bu nedenle başarı;
öğretmen,
öğrenci,
doğru yöntem
ve sürekliliğin
birlikte oluşturduğu sonuçtur.
Özel Ders Ne Zaman Başarısız Olur?
Özel ders bazı durumlarda beklenen sonucu vermeyebilir.
Örneğin;
öğrencinin gerçek problemi belirlenmeden ders başlatılmışsa,
her öğrenciye aynı yöntem uygulanıyorsa,
öğrenci sürekli pasif dinleyiciyse,
ödevler takip edilmiyorsa,
gelişim ölçülmüyorsa,
öğrenci sürece katılmıyorsa,
yalnızca ders saati artırılarak çözüm aranıyorsa
birebir eğitimin potansiyeli yeterince kullanılamayabilir.
Bu durumda çözüm her zaman daha fazla ders değildir.
Bazen daha doğru eğitim gerekir.
Sık Sorulan Sorular
İyi bir özel ders nasıl anlaşılır?
İyi özel ders analizle başlar, öğrenciye özel planlanır, öğrenciyi aktif tutar, hataları analiz eder, düzenli geri bildirim verir ve gelişimi ölçer.
Özel ders sadece konu anlatımı mıdır?
Hayır. Konu anlatımı sürecin yalnızca bir parçasıdır. Uygulama, hata analizi, geri bildirim, tekrar ve ölçme de önemlidir.
İyi özel ders öğretmeni nasıl seçilir?
Alan bilgisi yanında öğrenciyi analiz edebilmesi, farklı yöntemler kullanabilmesi, iletişim kurabilmesi ve gelişimi takip edebilmesi değerlendirilmelidir.
Özel derste ödev gerekli midir?
Uygun şekilde planlanan ders dışı uygulamalar öğrenmenin kalıcılığını destekleyebilir. Önemli olan ödevin amaçlı ve takip edilen bir çalışma olmasıdır.
Özel derste veli bilgilendirilmeli midir?
Özellikle okul çağındaki öğrencilerde velinin öğrencinin sorumluluğunu üstlenmeden sürecin genel gelişimi hakkında düzenli bilgi sahibi olması yararlıdır.
Özel ders başarı garantisi verir mi?
Hayır. Hiçbir eğitim modeli tek başına başarı garantisi vermez.
Özel ders ne kadar sürmelidir?
Öğrencinin ihtiyacına göre değişir. Her öğrenci için geçerli standart bir süre bulunmaz.
Özel dersin başarılı olduğunu nasıl anlarız?
Yalnızca sınav notundan değil; konu hâkimiyeti, hata türleri, bağımsız soru çözme, çalışma düzeni ve akademik performanstaki değişim birlikte değerlendirilmelidir.
Saruhan Kurs’ta Nitelikli Birebir Eğitim Yaklaşımı
Saruhan Kurs’taki birebir eğitim modelimizi beş temel aşama üzerine kuruyoruz:
- Analiz Et
Öğrencinin mevcut durumunu ve eğitim ihtiyacını anlamaya çalışırız.
- Planla
Öğrencinin seviyesine, eksiklerine ve hedeflerine göre kişiye özel çalışma planı oluştururuz.
- %100 Birebir Uygula
Öğretimi tek öğrenci üzerinden gerçekleştirir ve dersin temposunu öğrencinin öğrenme sürecine göre düzenleriz.
- Ödev ve Takip
Öğrenmenin ders saatinin dışında da devam etmesini sağlar ve verilen çalışmaları takip ederiz.
- Veli Bilgilendirme
Velinin evde öğretmen rolünü üstlenmesine gerek kalmadan öğrencinin genel gelişimi hakkında düzenli bilgi sahibi olmasını önemseriz.
Bu yaklaşımın temelindeki düşünce basittir:
Her öğrenciye aynı eğitimi vermek değil, her öğrencinin gerçekten ihtiyaç duyduğu eğitimi belirlemek.
Kısa Özet
• İyi özel ders yalnızca birebir yapılan ders değildir.
• Eğitim öğrencinin mevcut durumunun analiziyle başlamalıdır.
• Program öğrenciye göre oluşturulmalıdır.
• Öğrenci derste aktif olmalıdır.
• Yanlış cevapların nedenleri araştırılmalıdır.
• Nitelikli geri bildirim verilmelidir.
• Ders dışındaki öğrenme süreci takip edilmelidir.
• Gelişim mümkün olduğunca ölçülmelidir.
• Sonuçlara göre eğitim planı değiştirilebilmelidir.
• Nihai hedef öğrencinin giderek daha bağımsız öğrenebilmesidir.
???????? Saruhan Hoca’nın Görüşü
Özel dersin kalitesi konuşulurken çoğu zaman öğretmenin ne kadar iyi anlattığına bakıyoruz.
Oysa bana göre daha temel bir soru vardır:
Öğrenci gerçekten öğreniyor mu?
Çünkü öğretmek ile anlatmak aynı şey değildir.
Bir öğretmen konuyu kusursuz biçimde anlatabilir. Fakat öğrenci aynı hatayı yapmaya devam ediyorsa, bilgiyi kullanamıyorsa veya öğretmeni yanında olmadığında ne yapacağını bilmiyorsa eğitim henüz amacına ulaşmamış demektir.
Bu nedenle nitelikli özel dersin merkezinde öğretmenin performansı değil, öğrencide meydana gelen değişim bulunmalıdır.
Önce öğrencinin nerede olduğunu anlamalıyız.
Sonra neden orada olduğunu.
Ancak bundan sonra onu nereye götüreceğimizi ve hangi yolu kullanacağımızı sağlıklı biçimde belirleyebiliriz.
Analiz bunun için vardır.
Plan bunun için vardır.
Geri bildirim, ölçme ve takip de bunun için vardır.
Hepsi aynı soruya cevap verir:
“Bu öğrenci gerçekten gelişiyor mu?”
Fakat bana göre gelişimin daha derin bir ölçüsü vardır.
Öğrenci zamanla kendi yanlışını görebiliyor mu?
Nerede eksik olduğunu anlayabiliyor mu?
Nasıl çalışması gerektiğine karar verebiliyor mu?
Öğretmeni yanında olmadığında da öğrenmeye devam edebiliyor mu?
Eğer bunlar gerçekleşiyorsa yalnızca öğrencinin notlarını değil, öğrenme biçimini değiştirmeye başlamışız demektir.
İyi özel dersin amacı öğrencinin karşılaştığı her soruyu çözmek değildir.
Ona, henüz karşılaşmadığı soruları da çözebilecek düşünme gücünü kazandırmaktır.
Bu nedenle iyi özel dersi kaç saat sürdüğüyle, kaç sayfa işlendiğiyle veya kaç soru çözüldüğüyle tanımlamak eksik kalır.
Asıl ölçüt öğrencide bıraktığı değişimdir.
İyi eğitim öğretmenin ne kadar anlattığıyla değil, öğrencinin öğretmene ihtiyaç duymadan ne kadar yapabildiğiyle anlaşılır.
İşte gerçek eğitim de tam olarak budur.
Yararlanılan Kaynaklar
• Education Endowment Foundation – One to One Tuition
• Education Endowment Foundation – Feedback
• John Hattie – Visible Learning
• OECD – The Nature of Learning
• Dunlosky ve arkadaşları – Improving Students’ Learning with Effective Learning Techniques
• Millî Eğitim Bakanlığı – öğretim programları ve ölçme-değerlendirme yaklaşımı
İlgili Makaleler
• Özel Ders Nedir? Kimler İçin Gereklidir? Kapsamlı Rehber
• Birebir Eğitim Nedir? Nasıl Uygulanır ve Neden Etkilidir?
• Özel Ders Öğretmeni Nasıl Seçilir?
• Bir Öğrencinin Akademik Eksikleri Nasıl Tespit Edilir?
• Özel Ders Kaç Saat Olmalı?
Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.