LGS’de Motivasyon Nasıl Korunur? Öğrencinin Çalışma İsteği Neden Azalı

Editör Notu

LGS hazırlığı birkaç haftalık değil, uzun bir süreçtir.

Bu nedenle öğrencinin yıl boyunca her gün aynı istekle ders çalışmasını beklemek gerçekçi değildir.

Bazı dönemlerde öğrenci oldukça istekli çalışabilir.

Bazı dönemlerde yorulabilir.

Deneme sonucu düştüğünde morali bozulabilir.

Çalıştığı hâlde beklediği gelişimi göremediğinde:

“Bu kadar çalışıyorum ama olmuyor.”

diye düşünebilir.

Aileler böyle dönemlerde öğrencinin motivasyonunu yeniden yükseltmeye çalışır.

Ödüller verilir.

Hedef okul hatırlatılır.

Motivasyon konuşmaları yapılır.

Bazen bunlar kısa süreli etki gösterebilir.

Fakat LGS gibi uzun bir hazırlık sürecini yalnızca öğrencinin çalışma isteğine bağlamak önemli bir risk taşır.

Çünkü motivasyon değişkendir.

Bu makalenin temel tezi şudur:

LGS başarısını sürdürülebilir hâle getiren şey öğrencinin her gün yüksek motivasyona sahip olması değil, motivasyonu düştüğünde de devam edebileceği bir çalışma düzenine sahip olmasıdır.

 

LGS Motivasyonu Nasıl Korunur?

Kısa cevap:

LGS motivasyonunu koruyabilmek için öğrencinin ulaşılabilir hedeflere, seviyesine uygun bir çalışma programına, gelişimini görebileceği ölçütlere ve düzenli çalışma alışkanlıklarına ihtiyacı vardır.

Öğrencinin yalnızca sonuçları değil, ilerlemesi de görünür hâle getirilmelidir.

Çalışma programı öğrenciyi sürekli zorlayan değil, çaba ile ilerleme arasındaki ilişkiyi görebileceği şekilde planlanan bir yapı olmalıdır.

 

Motivasyon Nedir?

Motivasyon en basit anlamıyla insanı bir davranışa yönelten ve davranışın sürdürülmesine katkıda bulunan süreçleri ifade eder.

Eğitim açısından düşündüğümüzde öğrenci:

iyi bir liseye gitmek,

netlerini yükseltmek,

bir konuyu öğrenmek,

ailesini mutlu etmek,

başarılı olduğunu hissetmek

veya kendi hedeflerine ulaşmak

gibi farklı nedenlerle çalışabilir.

Ancak öğrencinin çalışma isteği her zaman aynı düzeyde kalmaz.

Bu normaldir.

Sorun motivasyonun zaman zaman düşmesi değildir.

Öğrencinin çalışabilmek için sürekli motive olmayı beklemesidir.

 

LGS Sürecinde Motivasyon Neden Düşer?

Tek bir nedeni yoktur.

Öğrenci;

uzun süre çalışmasına rağmen gelişimini göremiyor olabilir,

programı seviyesinin üzerinde olabilir,

sürekli yapamadığı sorularla karşılaşıyor olabilir,

hedefi kendisine ait hissetmiyor olabilir,

yalnızca netleri üzerinden değerlendiriliyor olabilir,

çalışma programı aşırı yoğun olabilir,

sürekli başkalarıyla karşılaştırılıyor olabilir,

ne yapacağını bilmediği için çalışmaya başlamakta zorlanıyor olabilir.

Bu nedenle:

“Çocuğun motivasyonu yok.”

demek yeterli bir açıklama değildir.

Asıl soru şudur:

Çalışma isteğini azaltan şey nedir?

 

Motivasyon Düşüklüğü mü, Ne Yapacağını Bilememe mi?

Bu iki durum sıklıkla birbirine karışır.

Öğrenci masaya oturur.

Önünde matematik, Türkçe, fen, denemeler, soru bankaları ve eksik konular vardır.

Nereden başlayacağını bilemez.

Bir süre oyalanır ve sonunda çalışmaz.

Dışarıdan bakıldığında bu öğrenci:

“Ders çalışmak istemiyor.”

gibi görünebilir.

Oysa problem motivasyon değil, plansızlık olabilir.

İyi hazırlanmış bir çalışma planının önemli faydalarından biri öğrencinin her gün:

“Bugün ne çalışacağım?”

kararını yeniden vermek zorunda kalmamasıdır.

 

Hedef Belirlemek Motivasyonu Artırır mı?

Doğru kullanıldığında yardımcı olabilir.

Ancak:

“LGS’de 480 puan yapacağım.”

veya

“Şu liseyi kazanacağım.”

tek başına çalışma planı değildir.

Bunlar sonuç hedefleridir.

Öğrencinin günlük davranışını yönlendirebilmek için daha yakın hedeflere ihtiyaç vardır.

Örneğin:

Bu hafta belirlenen matematik eksiklerini tamamlamak.

Üç branş denemesini analiz etmek.

Yanlış yapılan soruları tekrar çözmek.

Paragraf çalışmalarını düzenli sürdürmek.

Büyük hedef yönü gösterir.

Küçük hedefler ise öğrencinin bugün ne yapacağını gösterir.

 

Hedef Öğrencinin Kendi Hedefi Olmalı mı?

Mümkün olduğunca öğrenci hedefin oluşturulmasına dahil edilmelidir.

Ailenin istediği okul ile öğrencinin istediği okul her zaman aynı olmayabilir.

Çocuk yalnızca yetişkinlerin belirlediği bir hedef için çalışıyorsa zamanla süreci kendisine ait hissetmeyebilir.

Bu nedenle hedef konuşmalarında yalnızca:

“Hangi liseyi istiyorsun?”

değil,

“Neden istiyorsun?”

sorusu da önemlidir.

Çünkü hedefin anlamı, hedefin isminden daha güçlü bir motivasyon kaynağı olabilir.

 

Deneme Netleri Motivasyonu Neden Bu Kadar Etkiler?

Çünkü net öğrencinin gelişimini görebildiği en somut göstergelerden biridir.

Öğrenci çalışır.

Denemeye girer.

Neti yükselirse:

“Çalışmam işe yarıyor.”

diye düşünür.

Ancak net düşerse aynı öğrenci:

“Boşuna çalışıyorum.”

sonucuna ulaşabilir.

Oysa tek bir deneme öğrencinin bütün gelişimini göstermez.

Sınavın zorluğu,

konu dağılımı,

dikkat hataları,

süre kullanımı

ve öğrencinin o günkü performansı

sonucu etkileyebilir.

Bu nedenle motivasyonu tek denemenin sonucuna bağlamak sağlıklı değildir.

 

Netler Yükselmiyorsa Öğrenci Nasıl Motive Edilir?

İlk yapılması gereken motivasyon konuşması değildir.

Analizdir.

Çünkü öğrenci gerçekten çalışıyor fakat sonuç alamıyorsa sistemde bir problem olabilir.

Yanlış yöntem kullanıyor olabilir.

Konu eksikleri yanlış sırayla çalışılıyor olabilir.

Çok soru çözüyor fakat yanlışlarını analiz etmiyor olabilir.

Öğrencinin ihtiyacından daha zor kaynak kullanılıyor olabilir.

Böyle bir durumda:

“Biraz daha gayret et.”

demek öğrenciden aynı yöntemi daha fazla uygulamasını istemektir.

Oysa bazen daha fazla çabaya değil, daha doğru yönteme ihtiyaç vardır.

 

Başarı Hissi Motivasyonu Nasıl Etkiler?

Öğrencinin kendi çabasıyla ilerlediğini görmesi önemlidir.

Sürekli seviyesinin üzerinde sorular çözen öğrenci zamanla:

“Ben yapamıyorum.”

düşüncesine yaklaşabilir.

Sürekli çok kolay sorular çözen öğrenci ise yeterince gelişmeyebilir.

Bu nedenle çalışma düzeyi öğrencinin mevcut seviyesinin biraz üzerinde fakat ulaşılabilir olmalıdır.

Öğrenci çaba göstererek başarıya ulaştığında önemli bir bağlantı kurar:

“Çalıştığımda ilerleyebiliyorum.”

Bu düşünce dışarıdan yapılan birçok motivasyon konuşmasından daha değerlidir.

 

Özgüven ile Motivasyon Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır?

Öğrenci bir işi yapabileceğine inanmıyorsa o işe başlama isteği azalabilir.

Özellikle matematikte uzun süre başarısızlık yaşayan bir öğrenci:

“Ben matematik yapamıyorum.”

şeklinde genelleyebilir.

Bu durumda öğrencinin önüne sürekli daha zor sorular koymak özgüveni daha da azaltabilir.

Öğrencinin mevcut seviyesinden başlayarak ilerlemesini görmesi gerekir.

Gerçek özgüven:

“Ben her şeyi yaparım.”

düşüncesi değildir.

“Zorlanabilirim ama çalışarak ilerleyebilirim.”

düşüncesidir.

 

Öğrenciyi Övmek Motivasyonu Artırır mı?

Nasıl övüldüğü önemlidir.

Yalnızca:

“Çok zekisin.”

“Sen zaten çok başarılısın.”

gibi kişilik ve yetenek odaklı ifadeler yerine öğrencinin davranışı görünür hâle getirilebilir.

Örneğin:

“Bu hafta yanlışlarını tekrar çözmen işe yaramış.”

“Eskiden bıraktığın soruda bu kez farklı bir yöntem denedin.”

“Programını üç haftadır düzenli sürdürebiliyorsun.”

Bu tür geri bildirim öğrencinin başarı ile kendi davranışı arasındaki ilişkiyi görmesine yardımcı olur.

 

Ödül Kullanmak Doğru mu?

Ödüller bazı durumlarda kısa süreli davranış değişikliği sağlayabilir.

Ancak bütün çalışma sistemi:

“Şu kadar soru çözersen bunu alırsın.”

üzerine kurulursa öğrencinin ders çalışma nedeni giderek dışsal ödüle bağlanabilir.

LGS uzun bir süreçtir.

Öğrencinin zamanla:

çalışmasını yönetebilmesi,

ilerlediğini fark etmesi,

bir problemi çözmenin tatminini yaşaması

ve kendi hedefinin sorumluluğunu üstlenmesi

daha sürdürülebilir bir yapı oluşturur.

 

Öğrenciyi Korkutmak Motive Eder mi?

Kısa vadede çalıştırabilir.

“Çalışmazsan kazanamazsın.”

“Böyle devam edersen istediğin liseye gidemezsin.”

“Sonra pişman olursun.”

gibi ifadeler öğrenciyi masaya oturtabilir.

Ancak korku ile başlayan çalışma her zaman sürdürülebilir değildir.

Ayrıca sınavın öğrenci zihnindeki tehdidini büyütebilir.

Eğitimin amacı öğrenciyi korkutarak harekete geçirmek değil, sorumluluk geliştirebilecek hâle getirmektir.

 

Çalışma Alışkanlığı Motivasyondan Neden Daha Önemlidir?

Motivasyon:

“Bugün çalışmak istiyorum.”

diyebilir.

Alışkanlık ise:

“Bugünkü programım bu.”

der.

Bu fark LGS gibi uzun süreçlerde çok önemlidir.

Öğrenci her gün kendisiyle:

“Çalışsam mı?”

“Bugün biraz dinlensem mi?”

“Yarın daha fazla yaparım.”

şeklinde pazarlık yapıyorsa çalışma düzeni motivasyona bağımlıdır.

Belirli saat ve görevlerin tekrar edilmesi zamanla başlamayı kolaylaştırabilir.

Amaç öğrenciyi mekanik hâle getirmek değildir.

Çalışmaya başlamak için her gün yeni bir motivasyon kaynağına ihtiyaç duymamasını sağlamaktır.

 

Program Çok Yoğun Olursa Ne Olur?

İyi çalışma programı öğrencinin boş olan her dakikasını dolduran program değildir.

Okul,

ödev,

özel ders,

deneme,

soru çözümü,

tekrar

ve sosyal yaşam birlikte düşünülmelidir.

Gerçekçi olmayan programlar birkaç gün uygulanabilir.

Sonra aksar.

Program aksadıkça öğrenci kendisini başarısız hisseder.

Bu nedenle iyi programın önemli özelliklerinden biri:

uygulanabilir olmasıdır.

Kâğıt üzerinde mükemmel görünen fakat öğrencinin sürdüremediği bir program iyi program değildir.

 

Mola Vermek Motivasyonu Bozar mı?

Hayır.

Dinlenme öğrenmenin karşıtı değildir.

Öğrencinin gün boyunca kesintisiz çalışması beklenmemelidir.

Yaşına, çalışma yoğunluğuna ve bireysel özelliklerine uygun molalar verilmelidir.

Ayrıca öğrencinin hayatında:

arkadaşlık,

spor,

müzik,

aile zamanı

ve dinlenme

gibi alanların tamamen ortadan kaldırılması LGS sürecini gereksiz biçimde ağırlaştırabilir.

Öğrenci bir sınava hazırlanırken çocuk olmaktan çıkmaz.

 

Telefon ve Ekran Motivasyonu Bozar mı?

Ekran kullanımının etkisi öğrencinin kullanım biçimine göre değişebilir.

Problem yalnızca telefonun varlığı değildir.

Çalışma sırasında sürekli bildirim kontrol etmek, kısa aralıklarla sosyal medyaya geçmek ve dikkatin sürekli bölünmesi çalışma kalitesini azaltabilir.

Bu nedenle ekran konusunda yalnızca yasak koymak yerine öğrencinin çalışma sırasında dikkatini koruyabileceği düzen oluşturulmalıdır.

 

Motivasyonu Düşen Öğrenciye Ara Vermek Doğru mu?

Bazen kısa bir dinlenme yararlı olabilir.

Ancak motivasyon düştüğü her durumda çalışma tamamen bırakılırsa öğrenci:

“İstemediğim zaman çalışmam.”

alışkanlığı geliştirebilir.

Daha sağlıklı yaklaşım bazı günlerde programın yoğunluğunu azaltmak olabilir.

Örneğin zor bir gün yaşayan öğrenciden üç saat yerine daha kısa fakat anlamlı bir çalışma beklenebilir.

Burada önemli olan mükemmel performans değil, sürekliliği tamamen kaybetmemektir.

 

Veliler LGS Motivasyonunda Nasıl Davranmalıdır?

Ailelerin en zorlandığı alanlardan biri budur.

Çocuk çalışmadığında veli doğal olarak müdahale etmek ister.

“Dersine otur.”

“Ödevini yaptın mı?”

“Bugün kaç soru çözdün?”

“Telefonu bırak.”

Bu cümleler zamanla evdeki iletişimin önemli bölümünü oluşturabilir.

Bunun sonucunda öğrenci kendi çalışma sorumluluğunu geliştirmek yerine yetişkin tarafından çalıştırılan bir yapıya dönüşebilir.

Bu nedenle amaç veliyi tamamen sürecin dışına çıkarmak değildir.

Velinin rolünü değiştirmektir.

Veli takip eden tek kişi olmak yerine öğrencinin eğitim süreci hakkında düzenli bilgi alan ve gerektiğinde destek sağlayan kişi olabilir.

 

LGS Öğrencisi Kendi Programını Yapmalı mı?

Öğrencinin yaşına ve becerisine göre programa katılımı önemlidir.

Program tamamen yetişkin tarafından hazırlanıp öğrenciye verildiğinde öğrenci yalnızca uygulayıcı olabilir.

Buna karşılık bütün sorumluluğu öğrenciye bırakmak da özellikle başlangıçta gerçekçi olmayabilir.

Daha sağlıklı yapı:

Önce rehberlikle planlamak, zamanla sorumluluğu öğrenciye devretmektir.

Amaç sonunda programını tamamen başkalarının kontrol ettiği değil, kendi öğrenmesini yönetebilen bir öğrenci oluşturmaktır.

 

Motivasyon Düştüğünde Ne Yapılmalı?

Önce neden aranmalıdır.

Şu sorular sorulabilir:

Öğrenci çok mu yoruldu?

Program gerçekçi mi?

Uzun süredir gelişim göremiyor mu?

Hedefi anlamlı buluyor mu?

Çalışma yöntemi sonuç veriyor mu?

Sürekli başarısızlık mı yaşıyor?

Ne yapacağını biliyor mu?

Motivasyon düşüklüğünü doğrudan tembellik olarak yorumlamak bu soruların görülmesini engelleyebilir.

 

Saruhan Kurs’ta LGS Motivasyonunu Nasıl Değerlendiriyoruz?

Saruhan Kurs’ta öğrencinin çalışma isteğini tek başına bir karakter özelliği olarak değerlendirmiyoruz.

Saruhan Gelişim Modeli doğrultusunda öğrencinin çalışma davranışını oluşturan nedenleri anlamaya çalışıyoruz.

Analiz Et

Akademik durum, çalışma alışkanlıkları, deneme sonuçları ve öğrencinin zorlandığı noktalar değerlendirilir.

Planla

Öğrencinin seviyesine ve ihtiyacına uygun, uygulanabilir çalışma hedefleri oluşturulur.

%100 Birebir Uygula

Öğrencinin başarı ve zorlanma deneyimleri birebir gözlemlenir; eğitim buna göre şekillendirilir.

Ödev ve Takip

Amaç yalnızca ödev vermek değil, öğrencinin giderek daha bağımsız bir çalışma düzeni geliştirmesini sağlamaktır.

Veli Bilgilendirme

Velinin sürekli günlük ders kontrolü yapmak zorunda kalmadan öğrencinin akademik gelişimi hakkında bilgi sahibi olması amaçlanır.

Buradaki hedef öğrenciyi sürekli motive etmek değildir.

Motivasyonunun düşük olduğu günlerde bile ne yapması gerektiğini bilen bir öğrenci hâline getirmektir.

 

Sık Sorulan Sorular

LGS motivasyonu nasıl artırılır?

Önce motivasyon düşüklüğünün nedeni belirlenmeli; ulaşılabilir hedefler, uygun çalışma düzeyi, ilerleme takibi ve düzenli çalışma alışkanlıkları oluşturulmalıdır.

LGS öğrencisinin motivasyonu neden düşer?

Yorgunluk, gerçekçi olmayan programlar, sonuç alamama, sürekli başarısızlık, karşılaştırılma, plansızlık veya hedefin öğrenci için anlamlı olmaması etkili olabilir.

Motivasyonu olmayan öğrenci ders çalışmalı mı?

Her gün aynı çalışma isteğini beklemek gerçekçi değildir. Öğrencinin motivasyondan bağımsız sürdürebileceği bir çalışma alışkanlığı geliştirmesi önemlidir.

Öğrenciyi ödüllendirmek doğru mu?

Ödüller kısa süreli olarak kullanılabilir ancak çalışma düzeninin tamamen dışsal ödüllere bağlanmaması önemlidir.

Deneme neti düşünce öğrenciye ne söylenmeli?

Önce sonucun neden düştüğü analiz edilmelidir. Tek bir deneme öğrencinin bütün gelişimini göstermez.

LGS öğrencisi günde kaç saat çalışmalı?

Herkes için geçerli tek bir süre yoktur. Öğrencinin seviyesi, okul programı, eksikleri ve çalışma verimliliğine göre planlanmalıdır.

LGS öğrencisinin dinlenmesi gerekir mi?

Evet. Dinlenme, uyku ve sosyal yaşam sürdürülebilir çalışma düzeninin parçalarıdır.

 

Kısa Özet

• Motivasyon yıl boyunca sabit kalmaz.

• Motivasyon düşüklüğünün nedeni belirlenmelidir.

• Büyük hedefler günlük ve haftalık hedeflere dönüştürülmelidir.

• Öğrencinin gelişimi yalnızca deneme netiyle değerlendirilmemelidir.

• Ulaşılabilir başarı deneyimleri önemlidir.

• Çaba ve stratejiye yönelik geri bildirim verilmelidir.

• Korku ve sürekli ödül sürdürülebilir motivasyon oluşturmayabilir.

• Çalışma alışkanlığı motivasyondan daha güvenilir bir sistemdir.

• Program uygulanabilir olmalıdır.

• Nihai hedef öğrencinin kendi öğrenme sorumluluğunu giderek daha fazla üstlenmesidir.

 

????‍???? Saruhan Hoca’nın Görüşü

Bir öğrencinin çalışmadığını gördüğümüzde yetişkinler olarak kolayca:

“İstemiyor.”

sonucuna varabiliyoruz.

Oysa yıllar içinde aynı görüntünün arkasında çok farklı öğrenciler gördüm.

Biri nereden başlayacağını bilmiyordu.

Biri çok çalışıyor fakat sonuç alamıyordu.

Biri sürekli yapamadığı sorularla karşılaştığı için kendine olan güvenini kaybetmişti.

Bir başkasının ise hedefi kendisine değil, ailesine aitti.

Hepsi dışarıdan bakıldığında motivasyonsuz görünüyordu.

Bu nedenle öğrencinin çalışma isteğinin azalmasını gördüğümüzde ilk işimiz onu yeniden heyecanlandırmak olmamalıdır.

Önce neden devam etmek istemediğini anlamalıyız.

Sonra öğrenciye yalnızca büyük hedefler göstermemeliyiz.

İlerlediğini de göstermeliyiz.

Dün yapamadığı soruyu bugün yapabildiğini,

eskiden öğretmen yardımıyla çözdüğü problemi artık kendi başına çözebildiğini,

bir ay önceki eksiklerinin azaldığını

öğrencinin kendisi görebilmelidir.

Çünkü insan yalnızca varacağı yere bakarak uzun bir yolu yürümez.

Yol aldığını da görmek ister.

LGS hazırlığında da sürdürülebilir motivasyonun en güçlü kaynaklarından biri budur.

Öğrenci zamanla şunu öğrenmelidir:

Her gün çalışmak istemeyebilirim.

Her denemem iyi geçmeyebilir.

Bazen yorulabilirim.

Bazen zorlanabilirim.

Ama bunların hiçbiri yolun bittiği anlamına gelmez.

Bu nedenle iyi bir eğitim sistemi öğrenciyi her gün yeniden motive etmeye çalışmaz.

Öğrencinin motivasyona ihtiyaç duymadan da devam edebileceği bir düzen kurmasına yardım eder.

 

Yararlanılan Kaynaklar

• Education Endowment Foundation – Metacognition and Self-Regulated Learning
• OECD – Öğrenci motivasyonu, öz yeterlik ve öğrenme üzerine PISA çalışmaları
• Deci & Ryan – Self-Determination Theory
• Carol Dweck – motivasyon, öğrenme ve zihniyet üzerine çalışmalar
• Albert Bandura – Self-Efficacy Theory
• John Hattie – Visible Learning
• Millî Eğitim Bakanlığı – Ortaöğretime Geçiş ve LGS bilgilendirmeleri

İlgili Makaleler

• LGS’de Sınav Kaygısı Nasıl Yönetilir?
• LGS’de Süre Yönetimi Nasıl Yapılmalıdır?
• LGS’de Dikkat Hataları Nasıl Azaltılır?
• LGS’de Matematik Netleri Nasıl Artırılır?
• LGS’de Yeni Nesil Sorular Nasıl Çözülür?
• LGS’de Deneme Sınavı Analizi Nasıl Yapılmalıdır?
• LGS Hazırlığında Özel Ders Nasıl Planlanmalıdır?

Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.