LGS’de Yanlış Sorular Nasıl Analiz Edilmelidir?

 

Editör Notu

LGS hazırlığında öğrencinin en çok dikkat ettiği sayılardan biri yanlış sayısıdır.

Deneme biter.

Sonuç açıklanır.

Öğrenci doğru ve yanlışlarını sayar.

Yanlış sorularına bakar, doğru cevabı öğrenir ve çoğu zaman çalışmasına devam eder.

Fakat burada önemli bir öğrenme fırsatı gözden kaçabilir.

Çünkü iki öğrencinin aynı soruyu yanlış yapması, aynı eksiğe sahip oldukları anlamına gelmez.

Bir öğrenci konuyu bilmiyor olabilir.

Diğeri konuyu bildiği hâlde soruyu yanlış yorumlamış olabilir.

Bir başkası doğru yöntemi seçmiş fakat işlem hatası yapmış olabilir.

Başka bir öğrenci ise süre baskısı nedeniyle soruyu gerektiği gibi inceleyememiş olabilir.

Sonuç hepsinde aynıdır:

Bir yanlış.

Fakat eğitim açısından dört farklı problem vardır.

Bu nedenle yanlış sorunun değeri yalnızca doğru cevabını öğrenmekte değildir.

Asıl değer, öğrencinin neden yanlış yaptığını anlayabilmektedir.

Bu makalenin temel tezi şudur:

Yanlış soru, öğrencinin başarısızlığını gösteren bir sonuç değil; öğrenme sürecinin hangi noktasına müdahale edilmesi gerektiğini gösteren bir veridir.

 

LGS’de Yanlış Sorular Nasıl Analiz Edilmelidir?

Kısa cevap:

Öncelikle öğrencinin yanlış yaptığı sorunun nedeni belirlenmelidir.

Yanlışlar genel olarak;

konu veya kazanım eksiği,

soruyu anlama problemi,

yanlış yöntem seçimi,

işlem hatası,

dikkat hatası,

süre problemi

ve kontrol eksikliği

gibi nedenlere göre sınıflandırılabilir.

Ardından aynı hata türünün tekrar edip etmediği takip edilmelidir.

Amaç öğrencinin yalnızca o sorunun doğrusunu öğrenmesi değil, benzer bir soruyla yeniden karşılaştığında farklı davranabilmesini sağlamaktır.

 

Yanlış Soru Neden Önemlidir?

Doğru yapılan soru öğrencinin neyi yapabildiğini gösterir.

Yanlış soru ise doğru incelendiğinde öğrencinin nerede gelişmesi gerektiğini gösterebilir.

Bu nedenle yanlışlar yalnızca kaybedilen netler olarak görülmemelidir.

Öğrencinin öğrenme süreci hakkında veri sağlar.

Örneğin bir öğrenci son üç denemede aynı kazanımdan sürekli yanlış yapıyorsa burada tesadüften söz etmek zorlaşır.

Programda o kazanıma yeniden dönmek gerekebilir.

Başka bir öğrenci farklı konulardaki sorularda sürekli “değildir”, “ulaşılamaz”, “en az” gibi ifadeleri kaçırıyorsa sorun konu bilgisi olmayabilir.

Bu öğrencilerin çalışma planları aynı olmamalıdır.

 

Her Yanlış Konu Eksiği midir?

Hayır.

LGS hazırlığında yapılan önemli hatalardan biri budur.

Öğrenci bir soruyu yanlış yaptığında hemen ilgili konu yeniden çalıştırılabilir.

Fakat öğrenci konuyu zaten biliyorsa tekrar konu anlatımı gerçek probleme müdahale etmez.

Örneğin öğrenci Pisagor bağıntısını biliyor olabilir.

Soruda gerekli uzunlukları doğru belirlemiş olabilir.

İşlemi kurmuş fakat basit bir aritmetik hata yapmış olabilir.

Bu öğrenciye yeniden Pisagor bağıntısı anlatmak yanlışın nedenini çözmez.

Bu nedenle ilk ayrım şudur:

Öğrenci bilmiyor muydu, yoksa bildiğini doğru kullanamadı mı?

Bu soru yanlış analizinin başlangıç noktasıdır.

 

1. Konu ve Kazanım Eksikliği

Öğrenci sorunun çözümü için gerekli bilgiyi bilmiyorsa akademik eksikten söz edilebilir.

Örneğin öğrenci;

kavramı bilmiyor,

formülü hatırlamıyor,

kuralı yanlış biliyor

veya konunun temel mantığını kuramıyorsa

öncelikle öğrenme eksikliği giderilmelidir.

Bu durumda yalnızca sorunun çözümünü göstermek yeterli olmayabilir.

İlgili kazanıma dönmek gerekebilir.

 

2. Soruyu Anlama Hatası

Öğrenci gerekli konu bilgisine sahip olabilir ancak sorunun ne istediğini doğru anlamamış olabilir.

Özellikle yeni nesil sorularda;

uzun metin,

grafik,

tablo,

görsel,

birden fazla koşul

ve günlük yaşam bağlamları

birlikte kullanılabilir.

Öğrenci bilgiyi biliyor fakat sorudaki ilişkileri kuramıyorsa problem konu bilgisinden farklıdır.

Burada okuduğunu anlama ve problem çözme becerisi değerlendirilmelidir.

 

3. Yanlış Yöntem Seçimi

Öğrenci soruyu anlamış ve gerekli bilgiye sahip olabilir.

Fakat çözüm için verimsiz veya yanlış bir yöntem seçebilir.

Bu durum özellikle matematik ve fen sorularında görülebilir.

Öğrenci uzun işlemler yaparken başka bir çözüm yolu soruyu çok daha kısa hâle getirebilir.

Burada yalnızca:

“Yanlış yaptın.”

demek yerine:

“Bu soruda neden bu yöntemi seçtin?”

sorusu önem kazanır.

Çünkü öğretmen öğrencinin sonucundan önce düşünme yolunu görmelidir.

 

4. İşlem Hatası

Öğrenci bütün çözüm yolunu doğru oluşturmuş fakat işlem sırasında hata yapmış olabilir.

Toplama,

çıkarma,

çarpma,

bölme,

işaret,

ondalık sayı

veya işlem önceliği hataları buna örnek olabilir.

Tek bir işlem hatası her zaman önemli bir problem göstermeyebilir.

Ancak aynı hata türü tekrar ediyorsa öğrencinin işlem alışkanlığı incelenmelidir.

Örneğin sürekli zihinden işlem yapması veya işlemleri düzensiz yazması hata ihtimalini artırıyor olabilir.

 

5. Dikkat Hatası

Dikkat hatası oldukça geniş kullanılan bir ifadedir.

Öğrenciler bazen anlamadıkları sorular için bile:

“Dikkatsizlikten gitti.”

diyebilir.

Bu nedenle dikkat hatasının gerçekten ne olduğu belirlenmelidir.

Örneğin:

Soru kökündeki olumsuz ifadeyi mi kaçırdı?

Bir veriyi mi atladı?

Doğru cevabı bulup yanlış seçeneği mi işaretledi?

Soruda verilen birimi mi görmedi?

Her biri farklı bir davranıştır.

“Dikkatsizlik” etiketi davranışı açıklamadığı sürece eğitimsel olarak yeterli değildir.

 

6. Süre Kaynaklı Yanlışlar

Öğrenci normal çalışma sırasında soruyu çözebildiği hâlde denemede yapamıyorsa süre faktörü incelenmelidir.

Sınavın son bölümünde acele etmiş olabilir.

Bir önceki soruda fazla zaman kaybetmiş olabilir.

Soruyu yetiştirmek için kontrol yapmadan işaretlemiş olabilir.

Bu durumda problem doğrudan konu bilgisi değildir.

Süre yönetimi ve sınav stratejisi üzerinde çalışmak gerekebilir.

 

7. Kontrol Eksikliği

Bazı yanlışlar öğrencinin çözüm sonunda kısa bir kontrol yapmasıyla fark edilebilir.

Öğrenci doğru işlemi yaptığı hâlde soru kökünde istenenden farklı bir sonucu işaretlemiş olabilir.

Örneğin soru:

“İki sayı arasındaki fark kaçtır?”

derken öğrenci bulduğu büyük sayıyı cevap olarak işaretleyebilir.

Bu durumda öğrencinin çözüm sonunda:

“Ben ne buldum, soru benden ne istiyordu?”

kontrolünü geliştirmesi yararlı olabilir.

 

Boş Sorular da Analiz Edilmeli midir?

Evet.

Hatta bazı durumlarda boş soru yanlış sorudan daha fazla bilgi verebilir.

Öğrenci neden soruyu boş bıraktı?

Konuyu bilmiyor muydu?

Soruyu anlamadı mı?

Çözüm yolunu göremedi mi?

Süresi mi yetmedi?

İki seçenek arasında kalıp risk almak istemedi mi?

Bu nedenlerin her biri farklıdır.

Bu nedenle deneme analizinde yalnızca yanlışlar değil, boşlar da veri olarak değerlendirilmelidir.

 

Doğru Sorular Analiz Edilir mi?

Bazen evet.

Bu nokta özellikle önemlidir.

Bir öğrencinin soruyu doğru yapması her zaman soruyu doğru öğrendiği anlamına gelmez.

Öğrenci iki seçenek arasında kalıp şans eseri doğru işaretlemiş olabilir.

Yanlış yöntemle ilerleyip tesadüfen doğru sonuca ulaşmış olabilir.

Çok uzun sürede çözmüş olabilir.

Bu nedenle özellikle öğrencinin emin olmadığı veya olağan dışı uzun süre harcadığı doğru sorular da incelenebilir.

Deneme analizinin amacı yalnızca kırmızı görünen soruları düzeltmek değildir.

Öğrencinin sınav davranışını anlamaktır.

 

Yanlış Defteri Tutmak Faydalı mıdır?

Doğru kullanıldığında yararlı olabilir.

Ancak yanlış defterinin amacı yüzlerce soruyu yeniden deftere geçirmek olmamalıdır.

Bu yöntem zamanla öğrencinin önemli miktarda zamanını alabilir.

Daha işlevsel bir yanlış kaydı şu bilgileri içerebilir:

Ders: Matematik
Konu: Kareköklü ifadeler
Hata türü: Soru yorumlama
Neden: Verilen iki koşuldan birini kullanmadım.
Yeni davranış: Çözüme başlamadan önce koşulları belirleyeceğim.

Böyle bir kayıt öğrencinin yalnızca yanlış soruyu değil, yanlışın nedenini hatırlamasını sağlar.

 

Yanlış Sorunun Çözümüne Hemen Bakılmalı mı?

Her zaman doğrudan çözüme bakmak yerine öğrencinin soruyu yeniden denemesi yararlı olabilir.

Önce:

“Bu soruda nerede hata yaptım?”

diye düşünmesi sağlanabilir.

Öğrenci hatasını kendisi fark edebiliyorsa bu önemli bir öğrenme fırsatıdır.

Fark edemiyorsa öğretmen aşamalı ipuçlarıyla öğrencinin çözüm yoluna yeniden ulaşmasına yardımcı olabilir.

Doğru cevabı görmek hızlıdır.

Hatanın nedenini keşfetmek ise daha öğreticidir.

 

Çözüm Videosu İzlemek Yeterli midir?

Çözüm videoları yararlı olabilir.

Ancak öğrencinin videoyu izlerken:

“Evet, anladım.”

demesi öğrenmenin tamamlandığını göstermez.

Asıl test öğrencinin videoyu kapattıktan sonra soruyu kendi başına çözebilmesidir.

Daha da önemlisi birkaç gün sonra benzer bir soruda doğru yöntemi kullanabilmesidir.

Bu nedenle çözüm videosu öğrenmenin sonu değil, gerektiğinde kullanılan bir destek aracıdır.

 

Yanlış Soru Ne Zaman Tekrar Çözülmelidir?

Yanlış soru çözümü görüldükten hemen sonra tekrar çözülebilir.

Fakat yalnızca hemen tekrar çözmek yanıltıcı olabilir.

Çünkü öğrenci çözüm yolunu kısa süreli belleğinde tutuyor olabilir.

Bu nedenle belirli bir süre sonra aynı soru veya benzer bir soru yeniden denenebilir.

Amaç öğrencinin çözümü hatırlayıp hatırlamadığını değil, öğrenmeyi yeni bir durumda kullanıp kullanamadığını görmektir.

 

Aynı Hata Tekrar Ediyorsa Ne Anlama Gelir?

Bu önemli bir sinyaldir.

Öğrenci aynı hata türünü tekrar tekrar yapıyorsa yalnızca soruları düzeltmek yeterli olmamış olabilir.

Örneğin son dört denemede öğrenci sürekli soru kökündeki olumsuz ifadeleri kaçırıyorsa:

“Bir dahaki sefere dikkat et.”

demek yerine yeni bir davranış geliştirilmelidir.

Benzer şekilde aynı matematik kazanımında sürekli yanlış varsa ilgili konuya dönülmelidir.

Tekrarlayan hata:

Çalışma planının yeniden düzenlenmesi gerektiğini gösteren veri olabilir.

 

Yanlış Analizi Ne Kadar Sürmelidir?

Burada da herkes için geçerli sabit bir süre yoktur.

Bir denemedeki bütün soruları saatlerce incelemek her öğrenci için gerekli olmayabilir.

Önemli olan öğretici yanlışlara odaklanmaktır.

Özellikle;

tekrar eden hatalar,

temel kazanım eksikleri,

yüksek potansiyelli fakat kaçırılan sorular,

süre nedeniyle yapılamayan sorular

ve öğrencinin düşünme biçimini gösteren yanlışlar

öncelikli olabilir.

Analizin amacı uzun olması değil, sonraki çalışmayı değiştirecek bilgi üretmesidir.

 

LGS Matematik Yanlışları Nasıl Analiz Edilmelidir?

Matematikte yalnızca doğru çözüme bakılmamalıdır.

Öğrencinin çözüm yolu incelenmelidir.

Şunlara bakılabilir:

Soruyu doğru modelledi mi?

Hangi bilgiyi kullanacağını fark etti mi?

Doğru yöntemi seçti mi?

İşlemleri düzenli yaptı mı?

Sonucu kontrol etti mi?

Soruyu gereğinden uzun bir yöntemle mi çözdü?

Özellikle yeni nesil matematik sorularında yanlışın nedeni çoğu zaman yalnızca formül eksikliği değildir.

 

Türkçe Yanlışları Nasıl Analiz Edilmelidir?

Türkçede öğrencinin yanlışları;

soru kökünü anlamama,

metnin ana düşüncesini kaçırma,

çıkarım yapamama,

seçenekler arasındaki anlam farklarını ayıramama,

dil bilgisi eksikliği

gibi farklı nedenlerden kaynaklanabilir.

Özellikle paragraf sorularında:

“Daha fazla paragraf çöz.”

önerisi tek başına yeterli olmayabilir.

Önce öğrencinin hangi okuma davranışında zorlandığı anlaşılmalıdır.

 

Fen Bilimleri Yanlışları Nasıl Analiz Edilmelidir?

Fen sorularında;

kavram bilgisi,

grafik ve tablo okuma,

deney düzeneklerini yorumlama,

değişkenleri ayırt etme,

neden-sonuç ilişkisi kurma

ve bilimsel çıkarım

ayrı ayrı değerlendirilebilir.

Öğrenci konuyu biliyor fakat deney sorularında sürekli hata yapıyorsa daha fazla konu anlatımı yerine deney yorumlama becerisine odaklanmak daha anlamlı olabilir.

 

Yanlış Analizi Çalışma Programını Nasıl Değiştirir?

İyi bir analiz sonunda mutlaka şu soruya cevap verilmelidir:

“Şimdi ne değişecek?”

Eğer hiçbir şey değişmiyorsa analiz eksik kalmıştır.

Örneğin analiz sonucunda;

bir konu yeniden çalışılabilir,

kaynak seviyesi değiştirilebilir,

belirli soru türlerine ağırlık verilebilir,

süre çalışması eklenebilir,

okuma davranışı geliştirilebilir,

dikkat kontrol rutini oluşturulabilir.

Böylece deneme sonucu geçmişte kalan bir puan olmaktan çıkar.

Gelecek haftanın çalışma planına dönüşür.

 

Veliler Yanlış Sorulara Nasıl Yaklaşmalıdır?

Bir öğrencinin deneme kâğıdında ilk bakılan yer genellikle yanlışlardır.

Bu anlaşılabilir.

Ancak:

“Bunu nasıl yanlış yaptın?”

“Bu çok kolaymış.”

“Bunu bilmen gerekiyordu.”

gibi ifadeler yanlışın eğitimsel değerini azaltabilir.

Çünkü öğrenci hatasını incelemek yerine kendisini savunmaya başlayabilir.

Daha anlamlı soru şudur:

“Bu yanlış bize ne gösteriyor?”

Bu yaklaşım yanlışın kişisel bir başarısızlık değil, üzerinde çalışılabilecek bir veri olarak görülmesini sağlar.

 

Öğretmenin Yanlış Analizindeki Rolü Nedir?

Öğretmenin görevi yalnızca doğru çözümü göstermek değildir.

Öğrencinin yanlış cevaba nasıl ulaştığını anlamaktır.

Özellikle birebir eğitimde öğretmen;

öğrencinin soruyu nasıl okuduğunu,

hangi bilgiyi seçtiğini,

nasıl düşündüğünü,

hangi yöntemi kullandığını

ve nerede hata yaptığını

doğrudan gözlemleyebilir.

Bu nedenle aynı yanlış için iki öğrenciye farklı müdahaleler yapılabilir.

Çünkü eğitimde önemli olan yanlışın kendisinden çok yanlışı üreten süreçtir.

 

Saruhan Kurs’ta Yanlış Soruları Nasıl Değerlendiriyoruz?

Saruhan Kurs’ta yanlışları yalnızca net kaybı olarak değerlendirmiyoruz.

Saruhan Gelişim Modeli doğrultusunda yanlışlar öğrencinin öğrenme süreci hakkında veri üretir.

Analiz Et

Yanlışın konu eksikliği, yorumlama, yöntem, işlem, dikkat veya süre gibi hangi nedenden kaynaklandığı değerlendirilir.

Planla

Tekrar eden hata örüntülerine göre öğrencinin çalışma öncelikleri belirlenir.

%100 Birebir Uygula

Öğrencinin çözüm süreci gözlemlenir. Öğretmen yalnızca sonucu değil, öğrencinin nasıl düşündüğünü görebilir.

Ödev ve Takip

Benzer sorularla öğrencinin aynı hatayı tekrar edip etmediği takip edilir.

Veli Bilgilendirme

Velinin yalnızca kaç yanlış yapıldığını değil, yanlışların nedenlerinin ve öğrencinin gelişiminin nasıl değiştiğini görebilmesi amaçlanır.

Burada hedef bütün yanlışları öğrencinin önünden kaldırmak değildir.

Öğrencinin yanlışlarından giderek daha fazla şey öğrenebilmesini sağlamaktır.

 

Sık Sorulan Sorular

LGS’de yanlış soru analizi nasıl yapılır?

Yanlışın nedeni belirlenmeli; konu eksiği, yorumlama, yöntem, işlem, dikkat ve süre gibi hata türlerine göre sınıflandırılmalıdır.

Her yanlış soru tekrar çözülmeli mi?

Özellikle öğretici ve tekrar eden yanlışların yeniden çözülmesi yararlı olabilir. Her yanlışın aynı önemde değerlendirilmesi gerekmez.

Yanlış defteri tutmak gerekli mi?

Zorunlu değildir. Ancak hata nedenlerinin kısa ve düzenli biçimde kaydedilmesi öğrencinin tekrar eden hata örüntülerini görmesine yardımcı olabilir.

Çözüm videosu izlemek yanlış analizi sayılır mı?

Tek başına yeterli değildir. Öğrencinin neden hata yaptığını anlaması ve daha sonra benzer soruyu bağımsız çözebilmesi önemlidir.

Doğru yapılan sorular analiz edilir mi?

Öğrencinin emin olmadığı, şansla yaptığı veya çok uzun sürede çözdüğü doğru sorular gerektiğinde incelenebilir.

Boş sorular analiz edilmeli mi?

Evet. Öğrencinin soruyu neden boş bıraktığı çalışma planı açısından önemli bilgi sağlayabilir.

Aynı yanlış sürekli tekrarlanıyorsa ne yapılmalıdır?

Tekrarlayan hatanın nedeni yeniden değerlendirilerek çalışma yöntemi veya program buna göre değiştirilmelidir.

Deneme analizi ne zaman yapılmalıdır?

Denemenin ardından, öğrenci çözüm sürecini ve yaptığı hataları hâlâ hatırlarken analiz yapılması genellikle daha işlevseldir.

 

Kısa Özet

• Her yanlış konu eksikliği değildir.

• Yanlışlar nedenlerine göre sınıflandırılmalıdır.

• Boş ve bazı doğru sorular da analiz edilebilir.

• “Dikkatsizlik” tek başına yeterli bir hata açıklaması değildir.

• Yanlış defterinde sorudan çok hata nedeni önemlidir.

• Çözümü görmek ile öğrenmek aynı şey değildir.

• Tekrarlayan yanlışlar çalışma planını değiştirmelidir.

• Deneme analizi sonraki çalışmaya yön vermelidir.

• Öğretmen öğrencinin sonucundan önce düşünme sürecini anlamaya çalışmalıdır.

• Yanlış analizinin gerçek ölçütü, öğrencinin bir sonraki benzer soruda davranışını değiştirip değiştirmediğidir.

 

Saruhan Hoca’nın Görüşü

Bir yanlış soruya bakmanın iki yolu vardır.

İlki sonuca bakmaktır.

Öğrenci yanlış yapmıştır ve bir net kaybetmiştir.

İkincisi ise sürece bakmaktır.

Öğrenci neden yanlış yapmıştır?

Eğitim açısından asıl bilgi burada bulunur.

Çünkü aynı yanlışın arkasında bilgi eksikliği de olabilir, yanlış bir düşünme yolu da, acelecilik de.

Bu nedenle yanlışların sayısını azaltmaya çalışmadan önce onların ne söylediğini anlamak gerekir.

Burada önemli olan öğrencinin hiç yanlış yapmaması değildir.

Öğrenirken yanlış yapmak kaçınılmazdır.

Asıl ölçüt, aynı yanlışın öğrenciye ikinci kez aynı şeyi yaptırıp yaptıramadığıdır.

Bir yanlış incelendikten sonra öğrenci benzer durumda farklı düşünmeye başlıyorsa, o yanlış artık yalnızca kaybedilmiş bir soru değildir.

Öğrenmenin parçası hâline gelmiştir.

Bu yüzden iyi eğitim yanlışları saklamaz, öğrenciyi yanlışlarından dolayı tanımlamaz ve her yanlışa aynı müdahaleyi yapmaz.

Yanlışı, öğrencinin düşünme biçimini anlamak için kullanır.

Bir öğrencinin gelişimini yalnızca kaç doğru yaptığına bakarak değil, yanlışlarından ne kadar öğrenebildiğine bakarak da anlayabiliriz.

 

Yararlanılan Kaynaklar

• Education Endowment Foundation – Feedback
• Education Endowment Foundation – Metacognition and Self-Regulated Learning
• Dunlosky ve arkadaşları – Improving Students’ Learning with Effective Learning Techniques
• John Hattie – Visible Learning
• Zimmerman – Self-Regulated Learning üzerine çalışmalar
• Sweller ve arkadaşları – Cognitive Load Theory
• Millî Eğitim Bakanlığı – LGS kapsamındaki merkezi sınav uygulamaları ve örnek sorular

İlgili Makaleler

• LGS’de Deneme Sınavı Analizi Nasıl Yapılmalıdır?
• LGS’de Dikkat Hataları Nasıl Azaltılır?
• LGS’de Çalışma Programı Nasıl Hazırlanmalıdır?
• LGS’de Süre Yönetimi Nasıl Yapılmalıdır?
• LGS’de Yeni Nesil Sorular Nasıl Çözülür?
• LGS’de Matematik Netleri Nasıl Artırılır?
• LGS’de Motivasyon Nasıl Korunur?

Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.