LGS’de Yeni Nesil Sorular Nasıl Çözülür?
Editör Notu
LGS hazırlığında öğrencilerden ve velilerden en sık duyulan cümlelerden biri şudur:
“Konuyu biliyor ama yeni nesil soruları yapamıyor.”
Bu cümle aslında önemli bir ayrımı ortaya koyar.
Bir bilgiyi öğrenmek ile o bilgiyi daha önce karşılaşılmamış bir problem içerisinde kullanabilmek aynı beceri değildir.
Yeni nesil soruların öğrenciyi zorlamasının temel nedenlerinden biri de budur.
Bu nedenle çözüm yalnızca daha fazla yeni nesil soru çözmek değildir. Öğrencinin soruyu anlama, verilen bilgileri ilişkilendirme, uygun stratejiyi seçme ve çözümünü kontrol etme becerilerinin birlikte geliştirilmesi gerekir.
Bu makalenin temel tezi şudur:
Yeni nesil sorularda başarı, soru kalıplarını ezberlemekten değil; öğrencinin öğrendiği bilgiyi yeni durumlarda kullanabilmesinden doğar.
LGS’de Yeni Nesil Sorular Nasıl Çözülür?
Kısa cevap:
Yeni nesil soruları çözebilmek için öğrenci önce temel konu bilgisine sahip olmalı; ardından soruyu doğru okumayı, verilen bilgileri ayırmayı, bilgiler arasındaki ilişkileri görmeyi, uygun çözüm stratejisini belirlemeyi ve sonucunu kontrol etmeyi öğrenmelidir.
Bu beceriler yalnızca öğretmenin çözümünü izleyerek gelişmez.
Öğrencinin bizzat düşünmesi gerekir.
Çünkü yeni nesil sorunun asıl ölçtüğü şeylerden biri:
Öğrencinin bildiği bilgiyle ne yapabildiğidir.
Yeni Nesil Soru Nedir?
“Yeni nesil soru” eğitim programlarında başlı başına bir ders veya konu değildir.
Bu ifade genellikle öğrenciden yalnızca doğrudan bilgi hatırlamasını değil; bilgiyi yorumlamasını, ilişkilendirmesini ve bir problem durumunda kullanmasını isteyen soruları tanımlamak için kullanılır.
Bu sorularda;
uzun metinler,
tablolar,
grafikler,
şekiller,
günlük yaşam durumları
ve birden fazla bilgi
aynı soru içerisinde bulunabilir.
Fakat sorunun uzun olması tek başına onu zor yapan unsur değildir.
Asıl güçlük çoğu zaman öğrencinin hangi bilginin önemli olduğunu belirlemesidir.
Öğrenci Konuyu Bildiği Hâlde Neden Soruyu Yapamaz?
Bu durum oldukça önemlidir.
Öğrenci öğretmenin sınıfta çözdüğü standart soruları yapabiliyor olabilir.
Formülü biliyor olabilir.
Konu testlerinde başarılı olabilir.
Ancak soru farklı biçimde sorulduğunda zorlanabilir.
Bunun nedeni öğrencinin bilgiyi yalnızca öğrenildiği biçimde kullanmaya alışmış olması olabilir.
Örneğin öğrenci yüzdeler konusunu biliyor olabilir.
Ancak yüzde bilgisinin bir alışveriş problemi, tablo veya grafik içerisinde kullanılması gerektiğini fark edemeyebilir.
Burada eksik olan şey her zaman konu bilgisi değildir.
Bilginin yeni bir duruma aktarılmasıdır.
Yeni Nesil Sorularda Gerekli 7 Temel Beceri
1. Temel Konu Bilgisi
Yeni nesil sorular için önce sağlam bir akademik temel gerekir.
Öğrenci temel kavramları bilmiyorsa karmaşık bir problem içerisinde bu bilgileri kullanması beklenemez.
Bu nedenle yeni nesil sorularda zorlanan öğrencinin hemen yalnızca zor sorulara yönlendirilmesi doğru olmayabilir.
Önce şu soru sorulmalıdır:
Öğrenci sorunun gerektirdiği temel bilgiyi gerçekten biliyor mu?
Bilmiyorsa başlangıç noktası yeni nesil soru değil, temel kazanımdır.
2. Okuduğunu Anlama
Yeni nesil sorularda matematik bilgisi kadar metni doğru anlamak da önem kazanabilir.
Öğrenci uzun bir soruyu okurken;
verilenleri,
isteneni,
koşulları
ve bilgiler arasındaki ilişkileri
ayırt edebilmelidir.
Bu nedenle bazı matematik yanlışlarının kaynağı aslında işlem değildir.
Öğrenci sorunun ne istediğini yanlış anlamış olabilir.
Bu noktada “matematiği bilmiyor” demeden önce öğrencinin soruyu nasıl okuduğuna bakmak gerekir.
3. Önemli Bilgiyi Ayırt Etme
Yeni nesil sorularda verilen her bilgi aynı öneme sahip olmayabilir.
Öğrencinin:
“Bana hangi bilgiler verilmiş?”
“Hangilerini kullanmam gerekiyor?”
“Benden tam olarak ne isteniyor?”
sorularını zihninde oluşturabilmesi gerekir.
Bu beceri gelişmediğinde öğrenci uzun sorularda bilgi kalabalığının içinde kaybolabilir.
4. Bilgiler Arasında İlişki Kurma
Bazı sorular tek bir bilgiyi doğrudan kullanarak çözülemez.
Öğrencinin birkaç veriyi bir araya getirmesi gerekebilir.
Örneğin önce tablodaki bilgiyi yorumlaması, ardından matematiksel bir ilişki kurması ve son olarak işlem yapması gerekebilir.
Bu nedenle öğrenci yalnızca işlem becerisine değil, ilişki kurma becerisine de ihtiyaç duyar.
5. Çözüm Stratejisi Geliştirme
Öğrenci soruyu anladıktan sonra:
“Buradan nasıl ilerleyebilirim?”
sorusuna cevap vermelidir.
Bazen denklem kurmak gerekir.
Bazen tablo oluşturmak.
Bazen şekil çizmek.
Bazen seçeneklerden hareket etmek.
Bazen problemi daha küçük parçalara ayırmak.
Yeni nesil sorularda güçlü öğrenci her soruya aynı yöntemi uygulayan öğrenci değildir.
Elindeki probleme uygun yöntemi seçebilen öğrencidir.
6. Sabır ve Problem Üzerinde Kalabilme
Bazı öğrenciler sorunun çözümünü ilk birkaç saniyede göremediğinde hemen:
“Yapamıyorum.”
diyebilir.
Oysa problem çözme sürecinin doğal bir parçası, cevabın hemen görünmemesidir.
Öğrencinin bir süre düşünmeye, farklı yollar denemeye ve gerektiğinde başa dönmeye alışması gerekir.
Burada öğretmenin sürekli yardım etmesi kısa vadede sorunun çözülmesini sağlayabilir.
Ancak uzun vadede öğrencinin problem üzerinde kalma becerisinin gelişmesini engelleyebilir.
7. Çözümü Kontrol Etme
Yeni nesil sorularda doğru stratejiyi bulmak kadar yapılan çözümü kontrol etmek de önemlidir.
Öğrenci kendisine şu soruları sorabilmelidir:
Sonuç soruda istenen şey mi?
Birimi doğru kullandım mı?
Sorudaki bütün koşulları dikkate aldım mı?
İşlem hatası yaptım mı?
Bulduğum sonuç mantıklı mı?
Bu kontrol alışkanlığı özellikle basit hata nedeniyle kaybedilen soruların azalmasına yardımcı olabilir.
Yeni Nesil Soru Çözerken Hangi Sıra İzlenebilir?
Her soru aynı yöntemle çözülmez.
Ancak öğrenciye düşünmesini düzenleyen genel bir yapı kazandırılabilir.
1. Soruyu Anla
Önce soru okunmalıdır.
Ama amaç yalnızca kelimeleri okumak değildir.
Öğrenci ne anlatıldığını anlamaya çalışmalıdır.
2. İsteneni Belirle
“Bu soru benden ne istiyor?”
sorusu açık biçimde cevaplanmalıdır.
3. Verileri Ayır
Hangi bilgiler verilmiş?
Hangileri önemli?
Aralarında nasıl bir ilişki var?
4. Bildiklerinle Bağlantı Kur
Bu problem hangi konu veya kavramlarla ilişkili?
Daha önce öğrendiğim hangi bilgi burada kullanılabilir?
5. Strateji Seç
İşlem mi yapacağım?
Şekil mi çizeceğim?
Tablo mu oluşturacağım?
Seçeneklerden mi ilerleyeceğim?
6. Çöz
Belirlenen yöntem uygulanır.
7. Kontrol Et
Sonuç sorunun koşullarını karşılıyor mu?
Bu yedi aşama zamanla öğrencinin zihninde daha hızlı gerçekleşmeye başlayabilir.
Ama amaç bir formül ezberletmek değildir.
Öğrencinin düşünmesini düzenlemektir.
Uzun Sorular Nasıl Okunmalıdır?
Uzun soru görmek bazı öğrencilerde daha çözmeye başlamadan kaygı oluşturabilir.
Oysa uzunluk her zaman zorluk anlamına gelmez.
Öğrenci soruyu parçalara ayırmayı öğrenebilir.
Önce olayın ne olduğunu anlamak,
ardından verilenleri belirlemek,
sonra istenene odaklanmak
işi kolaylaştırabilir.
Bazı öğrenciler için önemli ifadelerin altını çizmek veya küçük notlar almak yararlı olabilir.
Ancak amaç sorunun tamamını işaretlemek değildir.
Bilgi kalabalığının içinden çözüm için gerekli olanı ayırabilmektir.
Yeni Nesil Matematik Soruları Nasıl Çalışılmalıdır?
Matematikte yeni nesil soru çalışması yalnızca zor kaynak satın almak anlamına gelmemelidir.
Çalışma kademeli ilerlemelidir.
Önce temel kavram öğrenilmelidir.
Ardından doğrudan uygulama soruları çözülmelidir.
Sonra birden fazla adım gerektiren problemlere geçilebilir.
En sonunda öğrenci bilgiyi farklı bağlamlarda kullanmayı gerektiren sorularla karşılaştırılabilir.
Bu yapı önemlidir.
Çünkü öğrenciyi temel hazır olmadan sürekli zor sorularla karşılaştırmak gelişim yerine başarısızlık hissi oluşturabilir.
Yeni Nesil Sorularda Çok Soru Çözmek Gerekir mi?
Soru çözmek gereklidir.
Fakat burada da yalnızca sayı önemli değildir.
Öğrenci 100 yeni nesil soru çözüp yanlışlarının nedenlerini hiç incelemeyebilir.
Başka bir öğrenci 30 soruyu dikkatli çözer, zorlandığı noktaları belirler ve yanlışlarını yeniden çalışır.
İkinci çalışma bazı durumlarda daha öğretici olabilir.
Bu nedenle:
“Bugün kaç soru çözdün?”
sorusunun yanına şu soruyu da eklemek gerekir:
“Bugün çözdüğün sorulardan ne öğrendin?”
Çözülemeyen Soruda Hemen Çözüme Bakılmalı mı?
Her zaman değil.
Öğrencinin bir soruda belirli süre düşünmesi değerlidir.
Çünkü problem çözme becerisi tam olarak bu sırada gelişir.
Öğrenci;
farklı yollar deneyebilir,
şekil çizebilir,
verileri yeniden düzenleyebilir,
daha önce çözdüğü benzer soruları hatırlayabilir.
Ancak uzun süre hiçbir ilerleme sağlayamıyorsa uygun bir ipucu verilebilir.
Öğretmenin görevi cevabı mümkün olduğunca hızlı göstermek değil, öğrencinin cevaba ulaşabilecek düşünceyi geliştirmesine yardım etmektir.
Öğretmen Yeni Nesil Soruyu Nasıl Anlatmalıdır?
Öğretmen yalnızca çözüm adımlarını göstermemelidir.
Kendi düşünme sürecini de görünür hâle getirebilir.
Örneğin:
“Burada neden bu bilgiyi seçtim?”
“Bu veriyi neden kullanmadım?”
“Bu yöntemi neden tercih ettim?”
“Sonucun mantıklı olduğunu nasıl kontrol ettim?”
gibi noktalar açıklanabilir.
Ardından benzer bir problem öğrencinin kendisi tarafından çözülmelidir.
Çünkü öğretmenin düşünmesini izlemek başlangıçtır.
Öğrencinin kendi düşünmesini üretmesi ise öğrenmenin hedefidir.
Yeni Nesil Sorularda Yapılan En Büyük Hata Nedir?
En önemli hatalardan biri öğrencinin yapamadığı her sorunun çözümünü öğretmenden beklemesidir.
Bu durum zamanla şöyle bir alışkanlık oluşturabilir:
Öğrenci soruya bakar.
Bir süre düşünür.
Çözemez.
Öğretmen anlatır.
Öğrenci:
“Anladım.”
der.
Fakat birkaç gün sonra benzer fakat farklı bir soruda yeniden zorlanır.
Çünkü öğrenci çözümü anlamıştır fakat çözümü üretme sürecini yaşamamıştır.
Bu nedenle birebir eğitimde öğretmenin varlığı öğrencinin düşünmesini azaltmamalıdır.
Tam tersine artırmalıdır.
Yeni Nesil Sorularda Hız Nasıl Artar?
Hız yalnızca hızlı işlem yapmak değildir.
Öğrenci soruyu daha hızlı anlamaya, gerekli bilgiyi daha hızlı ayırmaya ve uygun stratejiyi daha hızlı seçmeye başladıkça doğal olarak süre kazanır.
Bu nedenle başlangıçta öğrenciyi sürekli kronometreyle sıkıştırmak doğru olmayabilir.
Önce doğru düşünme süreci yerleşmelidir.
Ardından süre çalışmaları yapılabilir.
Doğruluk oluşmadan yalnızca hızı artırmaya çalışmak hataları da hızlandırabilir.
Yeni Nesil Sorularda Dikkat Hataları Nasıl Azaltılır?
Öncelikle gerçekten dikkat hatası olup olmadığı belirlenmelidir.
Öğrenci soru kökünü mü atladı?
Veriyi yanlış mı aktardı?
İşlem sonucunu mu yanlış işaretledi?
Süre baskısıyla mı acele etti?
Aynı hata sürekli tekrar ediyor mu?
Hatanın kaynağı belirlendikten sonra öğrenciye uygun kontrol alışkanlığı geliştirilebilir.
Yalnızca:
“Dikkatli ol.”
demek çoğu zaman yeterli değildir.
Çünkü eğitimde davranış değişikliği uyarıdan çok doğru alışkanlık geliştirmeyi gerektirir.
Yeni Nesil Sorulardan Korkmak Nasıl Önlenir?
Öğrencinin sürekli seviyesinin çok üzerindeki sorularla karşılaşması zamanla:
“Ben bunları yapamıyorum.”
düşüncesini güçlendirebilir.
Bu nedenle soru zorluğu kademeli artırılmalıdır.
Öğrenci önce yapabileceği problemler üzerinde doğru düşünme sürecini öğrenmeli, ardından daha karmaşık sorulara geçmelidir.
Gerçek özgüven kolay soru çözmekten oluşmaz.
Ancak sürekli başarısızlık yaşayarak da gelişmez.
Özgüven, öğrencinin giderek zorlaşan problemleri kendi çabasıyla çözebildiğini görmesiyle oluşur.
Yeni Nesil Sorular İçin Paragraf Çözmek Faydalı mı?
Okuduğunu anlama becerisini geliştiren çalışmalar yararlı olabilir.
Ancak matematikte yeni nesil soruları çözebilmek yalnızca paragraf sorusu çözmeye indirgenmemelidir.
Öğrencinin aynı zamanda;
matematiksel ilişki kurması,
verileri yorumlaması,
strateji geliştirmesi
ve matematiksel bilgisini problem içerisinde kullanması gerekir.
Dolayısıyla okuma becerisi önemlidir fakat tek başına yeterli değildir.
Veliler Yeni Nesil Sorularda Nasıl Destek Olmalıdır?
Özellikle küçük yaşlardan itibaren bazı veliler çocuklarıyla birlikte soru çözerken farkında olmadan sürekli ipucu verebilir.
“Bir daha oku.”
“Şuraya dikkat et.”
“Önce bunu yap.”
“Bak burada ne diyor?”
Bu destek kısa vadede öğrencinin doğru cevaba ulaşmasını sağlar.
Ancak öğrenci her soruda bu yönlendirmeyi beklemeye başlayabilir.
Bu nedenle zamanla yardımın azaltılması önemlidir.
Çünkü sınavda öğrencinin yanında:
“Bir daha oku.”
diyecek biri olmayacaktır.
Ama öğrenci bu cümleyi kendi kendine söylemeyi öğrenebilir.
İşte bağımsız öğrenmenin önemli göstergelerinden biri budur.
Yeni Nesil Sorularda Gelişim Nasıl Ölçülür?
Yalnızca doğru sayısına bakılmamalıdır.
Şunlar da değerlendirilmelidir:
Öğrenci uzun sorular karşısında daha sakin kalabiliyor mu?
Soruda isteneni daha doğru belirliyor mu?
Gereksiz bilgiyi ayırabiliyor mu?
Çözüm stratejisi geliştirebiliyor mu?
Yanlış yaptığında nedenini bulabiliyor mu?
Öğretmen yardımı olmadan daha uzun süre problem üzerinde çalışabiliyor mu?
Aynı hata türleri azalıyor mu?
Bunlar gelişimin önemli göstergeleridir.
Saruhan Kurs’ta Yeni Nesil Sorulara Nasıl Yaklaşıyoruz?
Saruhan Kurs’ta yeni nesil soru çalışmasını yalnızca daha fazla soru çözmek olarak değerlendirmiyoruz.
Saruhan Gelişim Modeli doğrultusunda önce öğrencinin neden zorlandığını anlamaya çalışıyoruz.
Analiz Et
Öğrencinin konu bilgisi, soru okuma biçimi, hata türleri ve problem çözme davranışı değerlendirilir.
Planla
Eksikliğin kaynağına göre çalışma planı oluşturulur.
%100 Birebir Uygula
Öğrencinin düşünme süreci birebir gözlemlenir ve ihtiyaç duyduğu noktada yönlendirme yapılır.
Ödev ve Takip
Öğrencinin benzer becerileri bağımsız çalışmada kullanıp kullanamadığı takip edilir.
Veli Bilgilendirme
Velinin yalnızca doğru-yanlış sayılarını değil, öğrencinin problem çözme gelişimini de görebilmesini amaçlarız.
Buradaki hedef öğrencinin mümkün olduğunca fazla soru çeşidi görmesi değildir.
Daha önce görmediği bir soruyla karşılaştığında ne yapacağını öğrenmesidir.
Sık Sorulan Sorular
Yeni nesil sorular neden zor?
Çünkü öğrenciden yalnızca bilgiyi hatırlaması değil; anlaması, ilişkilendirmesi ve yeni bir problem içerisinde kullanması beklenebilir.
Yeni nesil soru çözmeye ne zaman başlanmalı?
Temel kazanımlar yeterli düzeye geldikçe kademeli biçimde başlanabilir. Öğrencinin seviyesine uygun sorular seçilmelidir.
Yeni nesil matematik için çok soru çözmek gerekir mi?
Soru çözümü önemlidir ancak sayı tek başına yeterli değildir. Yanlışların nedenleri incelenmeli ve farklı problem türleri üzerinde düşünülmelidir.
Uzun sorular her zaman zor mudur?
Hayır. Soru uzunluğu ile bilişsel zorluk aynı şey değildir.
Çözemediğim sorunun çözümüne hemen bakmalı mıyım?
Önce belirli bir süre kendi çözümünüzü üretmeye çalışmak daha öğretici olabilir.
Yeni nesil sorular için paragraf çözmek yeterli mi?
Hayır. Okuduğunu anlama önemlidir ancak konu bilgisi, ilişki kurma ve problem çözme becerileri de gereklidir.
Yeni nesil sorularda hız nasıl kazanılır?
Önce doğru düşünme ve çözüm süreci geliştirilmelidir. Bu süreç otomatikleştikçe hız da zamanla artabilir.
Kısa Özet
• Yeni nesil soru yalnızca uzun soru değildir.
• Temel konu bilgisi ön koşuldur.
• Okuduğunu anlama önemli bir beceridir.
• Öğrenci gerekli bilgiyi gereksiz bilgiden ayırabilmelidir.
• Bilgiler arasında ilişki kurmalıdır.
• Probleme uygun çözüm stratejisi geliştirmelidir.
• Çözemediği soruda hemen yardıma yönelmemelidir.
• Yanlışların nedenleri analiz edilmelidir.
• Soru zorluğu kademeli artırılmalıdır.
• Amaç soru kalıplarını ezberlemek değil, bilgiyi yeni durumlarda kullanmayı öğrenmektir.
Saruhan Hoca’nın Görüşü
Yeni nesil sorularla ilgili konuşurken çoğu zaman sorunun kendisine odaklanıyoruz.
Uzun mu?
Zor mu?
Kaç işlemli?
Hangi yayın daha iyi?
Oysa asıl bakmamız gereken yer soru değil, öğrencinin soruyla karşılaştığında ne yaptığıdır.
Bir öğrenci daha önce gördüğü bütün soru çeşitlerini çözebilir.
Fakat eğitim hayatı boyunca karşısına yalnızca daha önce gördüğü problemler çıkmayacaktır.
LGS de bunun küçük bir örneğidir.
Bu nedenle öğrenciye yüzlerce soru kalıbı öğretmeye çalışmak yerine, yeni bir problem karşısında nasıl düşüneceğini öğretmek daha değerlidir.
Önce anlamalıdır.
Sonra bildikleriyle bağlantı kurmalıdır.
Bir yol denemelidir.
Olmazsa başka bir yol aramalıdır.
Yanlış yaptığında nedenini görebilmelidir.
Ve bütün bunları zamanla yanında bir yetişkin olmadan yapabilmelidir.
Bana göre yeni nesil soruların eğitim açısından en önemli tarafı da budur.
Bize öğrencinin ne kadar bilgi ezberlediğinden çok, öğrendiği bilgiyle ne yapabildiğini gösterir.
Bu nedenle bir öğrencinin çözemediği yeni nesil soru yalnızca bir eksik değildir.
Doğru incelendiğinde öğrencinin düşünme biçimini görebileceğimiz bir fırsattır.
Öğretmenin görevi o soruyu öğrenci adına çözerek engeli ortadan kaldırmak değildir.
Öğrencinin bir sonraki engeli kendi başına aşabilecek düşünme gücünü geliştirmektir.
Çünkü iyi eğitim öğrenciyi daha önce gördüğü sorulara hazırlamaz.
Daha önce görmediği bir problemle karşılaştığında düşünebilecek hâle getirir..
Yararlanılan Kaynaklar
• Millî Eğitim Bakanlığı – Ortaokul öğretim programları ve LGS kapsamındaki merkezi sınav uygulamaları
• OECD – PISA Matematik ve Problem Çözme Çerçeveleri
• National Council of Teachers of Mathematics – Principles to Actions
• Education Endowment Foundation – Metacognition and Self-Regulated Learning
• Education Endowment Foundation – Improving Mathematics
• John Hattie – Visible Learning
• Dunlosky ve arkadaşları – Improving Students’ Learning with Effective Learning Techniques
İlgili Makaleler
• LGS Hazırlığında Özel Ders Nasıl Planlanmalıdır?
• LGS’de Deneme Sınavı Analizi Nasıl Yapılmalıdır?
• Matematik Özel Dersinde Başarı Nasıl Sağlanır?
• Bir Öğrencinin Akademik Eksikleri Nasıl Tespit Edilir?
• İyi Bir Özel Ders Nasıl Olmalıdır?
Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.