LGS’de Yüzdelik Dilim Nedir?
LGS’de Yüzdelik Dilim Nedir?
Editör Notu
LGS sonuçları açıklandığında ailelerin gözü önce puana gider.
“Kaç puan aldı?”
Fakat lise araştırması başladığında karşılarına başka bir kavram çıkar:
Yüzdelik dilim.
Sonra kafa karışıklığı başlar.
“%3 iyi mi?”
“%3 mü daha iyi, %5 mi?”
“Geçen yıl bu okul 460 puanla almış ama yüzdelik dilimi farklı. Hangisine bakacağız?”
“Çocuğumun puanı okulun geçen yılki puanından yüksek. Neden yine de kesin gireceğini söyleyemiyoruz?”
Bu soruların temelinde puan ile sıralamadaki konumun birbirine karıştırılması vardır.
Oysa yüzdelik dilimin mantığı oldukça basittir.
Puan öğrencinin sınav performansından üretilen bir sonuçtur; yüzdelik dilim ise bu performansın sınava giren öğrenciler arasındaki göreli konumunu anlamamıza yardımcı olur.
Tercih döneminde önemli olan da tam olarak bu ayrımı doğru yapabilmektir.
Yüzdelik Dilim Nedir?
Yüzdelik dilim, öğrencinin sınava katılan öğrenciler arasındaki göreli konumunu yüzde olarak ifade eder.
Basit bir örnek düşünelim.
Bir öğrencinin yüzdelik dilimi:
%4
olsun.
Bu değer öğrencinin kabaca sınava katılan öğrencilerin üst %4’lük bölümü içerisinde bulunduğunu ifade eder.
Burada önemli bir ayrıntı vardır:
Yüzdelik dilim küçüldükçe öğrencinin göreli konumu yükselir.
Bu nedenle %2’lik dilimde bulunan öğrenci, %8’lik dilimde bulunan öğrenciden daha üst bir konumdadır.
Neden Puan Yetmez?
Çünkü her yıl yapılan LGS aynı sorulardan oluşmaz.
Bir yıl sınav öğrenciler için daha zorlayıcı olabilir.
Başka bir yıl genel başarı düzeyi farklılaşabilir.
Dolayısıyla aynı puan iki farklı yılda aynı göreli konumu temsil etmek zorunda değildir.
Örneğin tamamen açıklama amacıyla düşünelim:
Bir öğrenci bir yıl 450 puanla %4’lük dilimde olabilir.
Başka bir yıl 450 puanın karşılığı farklı bir yüzdelik dilim olabilir.
Bu nedenle farklı yılları karşılaştırırken yalnızca:
“Geçen yıl kaç puanla aldı?”
sorusuna bakmak yeterli değildir.
Küçük Olan mı İyi?
Yüzdelik dilimde sayı küçüldükçe öğrencinin sıralamadaki göreli konumu yükselir.
Örneğin:
%1
%3
%7
şeklinde üç öğrenci düşünelim.
%1’lik dilimdeki öğrenci bu üç öğrenci içerisinde daha üst konumdadır.
Bu durum ilk kez LGS sonucu inceleyen ailelerin bazen kafasını karıştırabilir.
Çünkü günlük hayatta büyük sayı çoğu zaman daha iyi gibi algılanır.
Yüzdelik dilimde ise mantık tersidir.
Daha küçük yüzdelik, daha üst göreli konum anlamına gelir.
Okulların Yüzdelik Dilimi
Merkezî sınavla öğrenci alan liseler için geçmiş yerleştirme verileri incelenebilir.
Bir okulun önceki yıl oluşan taban yüzdelik dilimi, o okula yerleşen öğrenciler açısından önemli bir referans sağlar.
Örneğin öğrencinin yüzdelik dilimi %4 civarındaysa geçmiş yıllarda benzer aralıklarda öğrenci alan okullar araştırılabilir.
Ancak burada çok önemli bir kelime vardır:
Referans.
Geçmiş yılın yüzdelik dilimi bu yılın garantisi değildir.
Neden Garanti Değil?
Çünkü okulun bu yıl hangi yüzdelik dilimde kapanacağı önceden kesin olarak bilinemez.
Bunu etkileyebilecek birçok unsur vardır.
Kontenjan değişebilir.
Okula yönelik talep değişebilir.
Öğrencilerin tercih davranışları değişebilir.
Yeni okullar açılabilir veya mevcut seçeneklerde değişiklik olabilir.
Bu nedenle:
“Geçen yıl %4,2 ile kapattı. Ben %4,1’im. Kesin girerim.”
şeklinde düşünmek doğru değildir.
Geçmiş veri olasılık hakkında fikir verir.
Kesin sonuç vermez.
Tek Yıl Yeterli mi?
Mümkün olduğunda okulun birkaç yıllık yüzdelik dilim hareketine bakmak daha değerlidir.
Örneğin bir okul:
%5,2
%4,8
%4,5
şeklinde ilerliyorsa belirli bir eğilim görülebilir.
Başka bir okulun değerleri ise yıldan yıla daha fazla değişebilir.
Bu nedenle tek bir yılın sonucuna bakmak yerine birkaç yıllık hareketi incelemek okul hakkında daha güçlü bir değerlendirme sağlayabilir.
Tek yıl sonucu gösterir; birkaç yıl eğilimi gösterir.
Genel ve İl Yüzdeliği
LGS sonuçlarında karşılaşılabilen yüzdelik bilgiler değerlendirilirken hangi yüzdelik verinin kullanıldığına dikkat edilmelidir.
Farklı verileri birbirleriyle karıştırmak yanlış karşılaştırmalara neden olabilir.
Özellikle lise tercihinde kullanılan geçmiş okul verileri ile öğrencinin karşılaştırılan yüzdelik bilgisinin aynı türden veri olması gerekir.
Bu nedenle tercih döneminde MEB’in ilgili yıl yayımladığı resmî tercih ve yerleştirme bilgileri esas alınmalıdır.
Puan Gereksiz mi?
Hayır.
Bu noktada sık yapılan başka bir hata ortaya çıkar.
Yüzdelik dilimin tercih karşılaştırmalarında güçlü bir veri olması:
“LGS puanı önemsizdir.”
anlamına gelmez.
Puan öğrencinin resmî sınav sonucunun önemli bir parçasıdır.
Fakat farklı yıllardaki okul sonuçlarını karşılaştırırken yüzdelik dilim çoğu durumda daha anlamlı bir referans sağlayabilir.
Yani mesele bir veriyi diğerine karşı üstün ilan etmek değildir.
Hangi soruda hangi verinin daha anlamlı olduğunu bilmektir.
Örnek
Bir öğrencinin LGS sonucunun:
%6,2
olduğunu düşünelim.
Aile üç okul araştırıyor.
Geçmiş yerleştirme verilerinde bu okulların yaklaşık olarak:
A Okulu: %4,8
B Okulu: %6,1
C Okulu: %7,4
civarlarında öğrenci aldığını varsayalım.
Buradan:
“B kesin olur.”
sonucunu çıkarmak doğru değildir.
Fakat bu veriler bize tercih listesini oluştururken okulların öğrencinin mevcut konumuna göre farklı olasılık alanlarında bulunduğunu gösterir.
A daha iddialı,
B öğrencinin mevcut dilimine daha yakın,
C ise geçmiş veriye göre daha geniş bir yerleşme alanı oluşturabilir.
Tercih stratejisinin mantığı da burada başlar.
Tercih Aralığı
Tercih listesini yalnızca öğrencinin yüzdelik dilimiyle neredeyse aynı olan okullardan oluşturmak zorunlu değildir.
Liste içerisinde farklı olasılık seviyelerindeki seçenekler değerlendirilebilir.
Ancak bunun matematiksel olarak sabit bir formülü yoktur.
Her yılın;
kontenjanları,
okul verileri,
öğrencinin tercihleri
ve güncel MEB kuralları
birlikte değerlendirilmelidir.
Okul Seçmek
Yüzdelik dilim bize öğrencinin hangi okulları değerlendirebileceği konusunda önemli bilgi sağlar.
Fakat hangi okulun öğrenci için doğru olduğunu tek başına söylemez.
İki okul birbirine yakın yüzdeliklerle öğrenci alabilir.
Fakat;
ulaşım,
yabancı dil,
okul kültürü,
akademik ortam,
sosyal imkânlar,
öğrencinin hedefleri
açısından birbirinden oldukça farklı olabilir.
Yüzdelik dilim seçenekleri daraltır.
Kararı tek başına vermez.
En Yüksek Okul
Bazı ailelerde doğal olarak şu düşünce oluşabilir:
“Yüzdeliğinin yettiği en yüksek okulu yazalım.”
Fakat tercih sürecinin amacı yalnızca öğrencinin girebildiği en yüksek tabanlı okulu bulmak değildir.
Dört yıllık lise hayatı seçilmektedir.
Bu nedenle akademik veriler ile öğrencinin ihtiyaçları birlikte değerlendirilmelidir.
Daha yüksek yüzdelikle öğrenci alan okulun her öğrenci için otomatik olarak daha doğru okul olduğunu söylemek mümkün değildir.
Öğrencinin Rolü
Öğrencinin yüzdelik dilimini anlaması da önemlidir.
Çünkü tercih sürecinde yalnızca ailelerin konuştuğu sayıların arasında kalmamalıdır.
Öğrenci:
“Bu okul neden listemde?”
“Bu okul daha iddialı mı?”
“Hangisini gerçekten daha çok istiyorum?”
sorularının cevabını bilmelidir.
Tercih süreci aynı zamanda öğrencinin kendi geleceğine ilişkin karar vermeyi öğrenebileceği önemli bir deneyimdir.
İnternetteki Listeler
LGS sonuç döneminde çok sayıda okul listesi yayımlanır.
Bunlar araştırma için başlangıç noktası olabilir.
Ancak tercih kararı verilmeden önce kritik bilgilerin resmî kaynaklardan doğrulanması gerekir.
Özellikle kontenjanlar, tercih kuralları ve güncel yerleştirme bilgileri için ilgili yılın MEB kılavuzu esas alınmalıdır.
Veli Ne Yapmalı?
Veli önce yüzdelik dilimin ne anlama geldiğini doğru anlamalıdır.
Ardından öğrencinin sonucunu geçmiş okul verileriyle karşılaştırabilir.
Ancak:
“Bu kesin gelir.”
veya
“Buraya kesin giremez.”
gibi hükümler konusunda dikkatli olunmalıdır.
Tercih dönemi kesinlik üretme değil, belirsizlik içerisinde olasılıkları doğru yönetme sürecidir.
Saruhan Kurs’ta Yüzdelik Analizi
Saruhan Kurs’ta LGS sonucunu yalnızca öğrencinin puanını okuyarak değerlendirmiyoruz.
Önce öğrencinin yüzdelik konumu incelenir.
Ardından geçmiş okul verileri değerlendirilir.
Birden fazla yıl mümkün olduğunca karşılaştırılır.
Okullar farklı olasılık gruplarında ele alınır.
Öğrencinin hedefleri ve okul özellikleri değerlendirmeye eklenir.
Son olarak aileye seçeneklerin nedenleri açıklanır.
Çünkü tercih danışmanlığında amaç aileye bir okul adı söylemek değildir.
Kararın hangi verilere dayanması gerektiğini görünür hâle getirmektir.
Sık Sorulan Sorular
LGS yüzdelik dilim nedir?
Öğrencinin sınava katılan öğrenciler arasındaki göreli konumunu yüzde olarak ifade eden göstergedir.
Yüzdelik dilimde küçük sayı mı daha iyi?
Evet. Daha küçük yüzdelik dilim daha üst göreli konumu ifade eder.
%5 yüzdelik dilim ne demek?
Kabaca öğrencinin sınava katılanların üst %5’lik bölümünde bulunduğunu gösterir.
Puan mı yüzdelik dilim mi önemli?
İkisi farklı bilgiler verir. Geçmiş yıllardaki okul yerleşimleriyle karşılaştırmada yüzdelik dilim genellikle daha işlevseldir.
Okulun geçen yılki yüzdeliği bu yıl kesin tutar mı?
Hayır. Geçmiş değerler referanstır, garanti değildir.
Kaç yıllık okul verisine bakılmalı?
Mümkün olduğunda birkaç yıllık değişimi birlikte incelemek daha sağlıklı bir değerlendirme sağlar.
Kısa Özet
• Yüzdelik dilim öğrencinin göreli konumunu gösterir.
• Daha küçük yüzdelik daha üst konum anlamına gelir.
• Farklı yılların puanları doğrudan karşılaştırılmamalıdır.
• Geçmiş okul yüzdelikleri önemli bir referanstır.
• Geçmiş veri yerleşme garantisi değildir.
• Mümkünse birkaç yıllık değişim incelenmelidir.
• Yüzdelik dilim okul seçeneklerini belirlemeye yardımcı olur.
• Okul tercihini tek başına yüzdelik dilim belirlememelidir.
Saruhan Hoca’nın Görüşü
Eğitimde sayıların en büyük tehlikesi yanlış olmaları değildir.
Doğru bir sayıya yanlış anlam yüklemektir.
Puan doğrudur.
Yüzdelik dilim de doğrudur.
Bir okulun geçmiş yerleştirme verisi de doğrudur.
Fakat bunların hepsi farklı sorulara cevap verir.
Bu nedenle tercih dönemindeki temel soru:
“Hangi sayı daha önemli?”
olmamalıdır.
Asıl soru şudur:
“Vermeye çalıştığımız karar için hangi veri daha anlamlı?”
Yüzdelik dilim öğrencinin seçeneklerini anlamamıza yardım eder.
Ama öğrencinin hangi okulu seçmesi gerektiğini tek başına söylemez.
Çünkü ölçmek başka, yorumlamak başka, karar vermek başka bir beceridir.
Doğru karar, en fazla veriye sahip olmakla değil; doğru veriye doğru anlamı vermekle başlar.
Yararlanılan Kaynaklar
• Millî Eğitim Bakanlığı – LGS sonuç açıklamaları
• Millî Eğitim Bakanlığı – Ortaöğretime Geçiş Tercih ve Yerleştirme Kılavuzları
• Millî Eğitim Bakanlığı – geçmiş yerleştirme ve okul kontenjan verileri
• Ölçme ve değerlendirme alanındaki temel eğitim araştırmaları
İlgili Makaleler
• LGS Sonuçları Nasıl Değerlendirilmeli?
• LGS Puanı mı Yüzdelik Dilim mi Önemli?
• LGS Tercihleri Nasıl Yapılmalı?
• LGS Tercihinde Okul Nasıl Seçilmeli?
• LGS’de Tercih Listesi Nasıl Hazırlanmalı?
• LGS Sonrası Ne Yapılmalı?
Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.