Editör Notu
Öğrenci çalışıyor.
Konular ilerliyor.
Soru sayısı artıyor.
Denemeler çözülüyor.
Fakat netler bir türlü beklenen hızda yükselmiyor.
Bu noktada öğrencinin zihninde doğal bir soru oluşuyor:
“AYT netlerim ne zaman artacak?”
Bu soruya:
“Bir ay sonra.”
“Konular bitince.”
“Şu kadar soru çözünce.”
gibi kesin bir cevap vermek mümkün değildir.
Çünkü net artışı yalnızca geçirilen zamana bağlı değildir.
Öğrencinin öğrendiği bilgiyi hatırlayabilmesi, farklı sorularda kullanabilmesi ve bunu sınav koşullarında doğru cevaba dönüştürebilmesi gerekir.
Bu nedenle asıl soru:
“Netler ne zaman artar?”
değil,
“Öğrenme ne zaman güvenilir sınav performansına dönüşür?”
olmalıdır.
AYT Netleri Neden Hemen Artmayabilir?
Öğrenci bugün yeni bir konu öğrenebilir.
Konu anlatımını anlayabilir.
Ardından çözdüğü testlerde başarılı da olabilir.
Ancak bu, aynı bilgiyi birkaç hafta sonra karma bir AYT denemesinde aynı başarıyla kullanabileceği anlamına gelmez.
Arada başka bir öğrenme süreci vardır.
Bilginin:
hatırlanması,
farklı soru biçimlerinde tanınması,
diğer bilgilerden ayrıştırılması,
doğru yönteme dönüştürülmesi,
süre içerisinde kullanılabilmesi
gerekir.
Dolayısıyla öğrenmek ile nete dönüştürmek arasında zaman farkı olabilir.
Konu Öğrenmek Neden Hemen Net Getirmez?
Örneğin öğrenci AYT matematikte türevi yeni bitirdi.
Konu testlerinde de başarılı.
Sonraki genel AYT denemesinde türevden yalnızca birkaç soru gelebilir.
Sorular öğrencinin çalıştığı biçimden farklı olabilir.
Öğrenci sorunun türev gerektirdiğini fark edemeyebilir.
Ya da bilgiyi doğru hatırladığı hâlde süre nedeniyle soruya ulaşamayabilir.
Bu durumda konu öğrenilmiştir fakat henüz sınav performansına tam olarak aktarılmamıştır.
Bu ayrım önemlidir.
Net Artışı Düz Bir Çizgi Değildir
Öğrenciler çoğu zaman şöyle bir gelişim bekler:
40 → 42 → 44 → 46 → 48 → 50
Gerçek performans ise daha çok şöyle görünebilir:
40 → 44 → 41 → 46 → 45 → 49 → 47 → 52
Yani genel yön yukarı giderken arada düşüşler yaşanabilir.
Bunun nedeni her denemenin:
zorluk düzeyinin,
konu dağılımının,
soru biçimlerinin,
öğrencinin o günkü performansının
aynı olmamasıdır.
Bu nedenle gelişim tek tek denemelerden değil, sonuçların oluşturduğu eğilimden okunmalıdır.
Bir Denemede Net Düştüyse Gelişim Durmuş mudur?
Hayır.
Tek bir sonuç böyle bir hüküm için yeterli değildir.
Öğrencinin son beş denemesi:
olabilir.
Son denemede beş netlik düşüş vardır.
Fakat genel tablo hâlâ öğrencinin önceki düzeyinin üzerinde olabilir.
Bu nedenle:
“Son denemede düştüm.”
ile
“Performansım geriliyor.”
aynı şey değildir.
Net Artışının İlk İşaretleri Nelerdir?
Gelişim her zaman önce toplam nette görünmeyebilir.
Bazen daha erken işaretler ortaya çıkar.
Örneğin:
bilgi kaynaklı yanlışlar azalır,
boş bırakılan kolay sorular azalır,
aynı net daha kısa sürede yapılır,
kararsız doğrular azalır,
eski konular daha kolay hatırlanır,
aynı hata tekrar etmez.
Toplam net henüz büyük ölçüde değişmemiş olabilir.
Ancak performansın altyapısı güçlenmektedir.
Bu nedenle yalnızca toplam nete bakmak bazı gelişmeleri görünmez kılabilir.
Net Artışı İçin Önce Bilgi Birikimi Gerekir mi?
Çoğu durumda evet.
Öğrencinin karşılaşacağı soruların önemli bölümünde gerekli bilgiye sahip olması gerekir.
Konuların büyük kısmı henüz çalışılmamışsa deneme netinin düşük olması yalnızca performans problemi değildir.
Müfredat henüz tamamlanmamıştır.
Bu nedenle özellikle hazırlığın erken dönemlerinde net artış hızını tek başarı ölçütü yapmak yanıltıcı olabilir.
Öğrenci önce çözebileceği soru alanını genişletmektedir.
Konular Bitince Netler Birden Artar mı?
Her zaman değil.
Bu çok önemli bir beklenti hatasıdır.
Öğrenci:
“Konular bitsin, netlerim hemen yükselir.”
diye düşünebilir.
Oysa konuların tamamlanması yalnızca gerekli bilgilerin çalışıldığı anlamına gelir.
Bu bilgilerin:
korunması,
karma sorularda kullanılması,
deneme koşullarına aktarılması
ayrı bir süreçtir.
Bu nedenle konu bitişinden sonra öğrencinin bir performans geliştirme dönemine ihtiyacı olabilir.
Soru Sayısı Arttıkça Net Artar mı?
Belirli ölçüde soru deneyimi elbette önemlidir.
Fakat matematiksel bir ilişki yoktur.
5.000 soru = şu kadar net
şeklinde bir denklem kurulamaz.
Çünkü aynı sayıda soru çözen iki öğrenci:
soruları farklı seviyelerde analiz edebilir,
farklı eksiklere sahip olabilir,
yanlışlarından farklı ölçüde öğrenebilir.
Önemli olan yalnızca soru miktarı değil, soruların öğrencide oluşturduğu değişimdir.
Çok Çalışıyorum Ama Netim Artmıyor
Burada çalışma süresinden önce çalışma içeriğine bakılmalıdır.
Öğrenci günde altı saat çalışıyor olabilir.
Fakat bu sürenin büyük bölümünü zaten bildiği konulara ayırıyorsa gelişim sınırlı kalabilir.
Ya da sürekli yeni soru çözüyor fakat yanlışlarını analiz etmiyorsa aynı problemler devam edebilir.
Bu nedenle:
“Ne kadar çalışıyorum?”
sorusunun yanına mutlaka:
“Neye ve neden çalışıyorum?”
sorusu eklenmelidir.
Net Artışını Engelleyen Dört Temel Alan
Her öğrencide aynı neden bulunmaz ancak performans genellikle birkaç temel alanda incelenebilir.
1. Bilgi
Öğrenci gerekli konuyu bilmiyor veya unutmuş olabilir.
2. Uygulama
Bilgiyi biliyor fakat farklı soru biçimlerinde kullanamıyor olabilir.
3. Sınav yönetimi
Süre, soru sırası veya zor soruda gereğinden fazla kalma problemi olabilir.
4. Performans güvenilirliği
Öğrenci bazı soruları doğru yapıyor fakat emin olmadan veya çok uzun sürede çözüyor olabilir.
Net artışı için önce hangi alanın sınır oluşturduğu belirlenmelidir.
Net Artmıyorsa Daha Fazla Deneme mi Çözülmeli?
Her zaman değil.
Deneme problemi gösterebilir.
Ancak problem bilgi eksikliyse yeni bir deneme aynı eksikliği yeniden ölçebilir.
Örneğin öğrenci üç denemedir aynı fizik konusunda hata yapıyor.
Dördüncü denemeyi hemen çözmek yerine o fizik konusuna dönmek daha anlamlı olabilir.
Bu nedenle doğru döngü:
Ölç → analiz et → çalış → yeniden ölç
şeklindedir.
Net Artmıyorsa Daha Fazla Soru Bankası mı Çözülmeli?
Bu da probleme bağlıdır.
Öğrencinin belirli soru türünde deneyim eksikliği varsa evet.
Fakat sorun süre yönetimiyse yalnızca konu testleri çözmek yeterli olmayabilir.
Sorun unutma ise tekrar gerekir.
Sorun deneme stratejisiyse sınav koşullarında çalışma gerekir.
Çalışma aracı, problemin nedenine göre seçilmelidir.
Netler Ne Kadar Sürede Artar?
Bunun herkes için geçerli tek bir cevabı yoktur.
Çünkü öğrenciler:
başlangıç düzeyi,
konu eksikleri,
çalışma düzeni,
öğrenme hızı,
soru deneyimi,
sınava kalan süre
açısından birbirinden farklıdır.
Bu nedenle “AYT netleri üç haftada artar” gibi kesin süreler eğitimsel açıdan güvenilir değildir.
Daha anlamlı olan öğrencinin kendi gelişim eğrisini takip etmektir.
Net Artışını Nasıl Takip Etmeliyim?
Tek deneme yerine birkaç göstergenin birlikte izlenmesi daha anlamlıdır.
Örneğin:
|
Takip Alanı |
Ne Gösterir? |
|
Son denemelerin net ortalaması |
Genel performans düzeyi |
|
Net aralığı |
İstikrar |
|
Branş netleri |
Değişimin kaynağı |
|
Yanlış türleri |
Akademik sorun |
|
Boş sorular |
Bilgi/süre/yöntem problemi |
|
Kararsız doğrular |
Performans güvenilirliği |
|
Süre |
Sınav yönetimi |
Bu tablo netin neden değiştiğini anlamayı kolaylaştırır.
Ortalama Net Yükseliyorsa Gelişim Var mıdır?
Genellikle olumlu bir göstergedir.
Örneğin önceki beş deneme ortalaması 45, sonraki beş deneme ortalaması 51 olmuşsa anlamlı bir yükseliş olabilir.
Ancak denemelerin zorluk düzeyi ve koşulları da dikkate alınmalıdır.
Tek başına ham ortalama üzerinden kesin hüküm verilmemelidir.
Net Aynı Ama Yanlış Sayısı Azalıyorsa?
Bu da gelişim göstergesi olabilir.
Örneğin öğrenci eskiden çok sayıda soruyu yanlış yaparken artık emin olmadığı soruları boş bırakıyor olabilir.
Toplam net benzer görünse de sınav davranışı daha kontrollü hâle gelmiştir.
Daha sonra bilgi ve yöntem eksikleri kapandığında bu boşların bir bölümü doğruya dönüşebilir.
Net Aynı Ama Sürem İyileşiyorsa?
Bu da önemlidir.
Öğrenci 60 neti önce bütün süreyi kullanarak yaparken artık aynı neti 15 dakika daha erken tamamlıyor olabilir.
Bu, öğrencinin işlem ve karar süreçlerinin hızlandığını gösterebilir.
Kazanılan süre daha sonra zor sorulara aktarılabilir.
Yani net artışından önce performans kapasitesi artmış olabilir.
Net Artışı Bazen Neden Birden Gelir?
Öğrenme her zaman dışarıdan doğrusal görünmez.
Öğrenci bir süre:
konu öğrenir,
soru deneyimi kazanır,
eski bilgileri tekrar eder,
hatalarını azaltır.
Netler ise çok az değişebilir.
Bir noktada bu beceriler birlikte çalışmaya başladığında daha belirgin bir sıçrama görülebilir.
Bu yüzden kısa süreli durağanlık her zaman çalışmanın sonuç vermediği anlamına gelmez.
Ancak uzun süre değişim yoksa çalışma sistemi mutlaka incelenmelidir.
AYT Matematik Netleri Neden Daha Geç Artabilir?
AYT matematikte konular birbirleriyle ilişkilidir ve bazı sorular birden fazla beceriyi aynı anda gerektirebilir.
Öğrencinin:
konu bilgisi,
işlem becerisi,
soru tanıma,
yöntem seçimi,
süre kullanımı
birlikte gelişmelidir.
Bu nedenle yalnızca konu bitirmek her zaman hemen matematik netine dönüşmeyebilir.
AYT Fen Netlerinde Artış Nasıl Görülür?
Fizik, kimya ve biyolojide gelişim aynı hızda gerçekleşmek zorunda değildir.
Bir öğrenci biyolojide hızlı ilerlerken fizikte daha uzun bir kavramsal çalışma sürecine ihtiyaç duyabilir.
Bu nedenle toplam fen neti kadar derslerin ayrı ayrı gelişimi de izlenmelidir.
Bazen bir branştaki yükseliş başka branştaki düşüşü gizleyebilir.
Net Artışı İçin Yanlış Analizi Neden Önemli?
Çünkü iki öğrencinin aynı 50 neti aynı anlama gelmeyebilir.
Birinci öğrencinin yanlışlarının çoğu bilgi eksikliğinden kaynaklanabilir.
İkinci öğrencinin ise bilgi düzeyi iyi fakat süre ve dikkat problemi olabilir.
İkisinin de hedefi 60 net olabilir.
Ancak aynı çalışma programını uygulamaları gerekmez.
Aynı sonuç, aynı neden anlamına gelmez.
Boş Sorular Net Artışının Anahtarı Olabilir mi?
Bazen evet.
Özellikle öğrenci çok sayıda soruyu süre nedeniyle boş bırakıyorsa yeni konu öğrenmeden de performans artışı mümkün olabilir.
Ya da boşların çoğu unutulan bilgilerden kaynaklanıyorsa hedefli tekrar etkili olabilir.
Bu nedenle net artırma çalışmasında yalnızca yanlışlara değil, boşların nedenlerine de bakılmalıdır.
Doğru Sorular Neden İncelenmeli?
Çünkü her doğru aynı güvenilirlikte değildir.
Öğrenci soruyu:
emin olarak,
doğru yöntemle,
makul sürede
çözmüşse performans güçlüdür.
Ancak tahminle veya iki seçenek arasında kalarak yapılan doğru, sonraki denemede yanlışa dönüşebilir.
Net artışından önce mevcut doğruların güvenilirliğini artırmak önemli olabilir.
Hedef Net Belirlemek Faydalı mı?
Hedef yön verir.
Fakat:
“Bu hafta 60 net yapacağım.”
şeklindeki sonuç hedefi öğrencinin doğrudan kontrolünde değildir.
Buna karşılık:
“Matematikte süre nedeniyle kalan dört soruyu ikiye indireceğim.”
veya
“Fizikte tekrar eden elektrik hatalarını azaltacağım.”
gibi performans hedefleri daha somuttur.
Net artışı çoğu zaman bu küçük gelişmelerin sonucunda ortaya çıkar.
Arkadaşımın Netleri Arttı, Benimki Neden Artmadı?
Çünkü öğrencilerin başlangıç noktaları aynı değildir.
Bir öğrenci çok sayıda küçük bilgi eksiğini kısa sürede kapatarak hızlı artış yaşayabilir.
Başka bir öğrenci temel matematik becerileri üzerinde daha uzun süre çalışmak zorunda olabilir.
Bu nedenle öğrencinin gelişimini başka öğrencinin takvimiyle karşılaştırmak doğru değildir.
Anlamlı karşılaştırma:
öğrencinin bugünkü performansı ile önceki performansı
arasındadır.
Net Artışı Durduysa Ne Yapılmalı?
Önce gerçekten durup durmadığı belirlenmelidir.
Tek birkaç deneme yeterli olmayabilir.
Eğer uzun süreli bir plato varsa:
çalışma programı,
yanlış türleri,
konu eksikleri,
soru seviyesi,
deneme analizi,
tekrar düzeni,
süre yönetimi
yeniden incelenebilir.
Amaç daha fazla çalışmak değil, gelişimi sınırlayan faktörü bulmaktır.
Son Aylarda Net Artışı Devam Eder mi?
Edebilir.
Özellikle konuların büyük bölümü tamamlandıktan sonra öğrencinin çalışması daha hedefli hâle gelebilir.
Deneme analizleri arttıkça tekrar eden problemler görünür olur.
Süre yönetimi gelişebilir.
Unutulan bilgiler geri kazanılabilir.
Bu nedenle sınava yaklaşıldığında gelişim tamamen sona ermiş değildir.
Ancak kalan zaman azaldıkça müdahalelerin daha seçici yapılması gerekir.
Son Haftalarda Büyük Net Artışı Beklenmeli mi?
Mümkündür fakat garanti değildir.
Son haftalarda öğrencinin bütün eğitim sistemini değiştirmeye çalışmak yerine mevcut performansı daha güvenilir hâle getirmek çoğu zaman daha anlamlıdır.
Özellikle:
tekrar eden hataları azaltmak,
unutulan temel bilgileri geri getirmek,
süre kullanımını düzenlemek,
deneme analizlerini tamamlamak
öncelikli olabilir.
Veli Net Artışını Nasıl Değerlendirmeli?
Veli doğal olarak sonucu görmek ister.
Fakat her denemeden sonra:
“Kaç net arttı?”
sorusu öğrencide gelişimin yalnızca sonuçla ölçüldüğü hissini oluşturabilir.
Bunun yerine:
Hangi hatalar azaldı?
Hangi konu düzeldi?
Süre nasıl?
Boşların nedeni değişti mi?
Son birkaç denemenin genel yönü ne?
gibi sorular daha anlamlı bir tablo verir.
Net sonuçtur.
Eğitim ise o sonucu oluşturan süreçtir.
Saruhan Kurs’ta Net Artışını Nasıl Takip Ediyoruz?
Saruhan Kurs’ta öğrencinin gelişimini yalnızca son deneme netine bakarak değerlendirmiyoruz.
Sonuçları zaman içerisinde karşılaştırıyoruz.
Branş netlerini ayrı inceliyoruz.
Yanlışların nedenlerini belirliyoruz.
Boş soruları sınıflandırıyoruz.
Kararsız doğruları takip ediyoruz.
Süre problemlerini değerlendiriyoruz.
Denemeden çıkan bilgiyi birebir ders planına aktarıyoruz.
Sonra aynı alanı yeniden ölçüyoruz.
Böylece amaç:
“Daha çok çalış.”
demek değil,
“Gelişimi şu anda ne sınırlıyor?”
sorusuna cevap bulmak oluyor.
Çünkü doğru müdahale ancak doğru problem belirlendiğinde yapılabilir.
Sık Sorulan Sorular
AYT netleri ne zaman yükselmeye başlar?
Herkes için geçerli sabit bir süre yoktur. Konu bilgisi, soru deneyimi, tekrar ve sınav performansının gelişme hızı öğrenciden öğrenciye değişir.
Konular bitince netler hemen artar mı?
Her zaman değil. Öğrenilen bilgilerin karma sorulara ve sınav koşullarına aktarılması için ek çalışma gerekebilir.
Çok soru çözersem netim kesin artar mı?
Hayır. Soru miktarı önemlidir ancak soruların niteliği, analizi ve öğrencinin ihtiyaçlarına uygunluğu da belirleyicidir.
Netim bir denemede düştü. Geriliyor muyum?
Tek deneme böyle bir sonuç çıkarmak için yeterli değildir. Birden fazla denemenin oluşturduğu eğilim değerlendirilmelidir.
Netlerim uzun süredir aynı. Ne yapmalıyım?
Önce gelişimi sınırlayan neden belirlenmelidir. Bilgi, soru becerisi, tekrar, süre ve deneme davranışları ayrı ayrı incelenebilir.
Net artmadan gelişim olabilir mi?
Evet. Yanlışların azalması, sürenin iyileşmesi, kararsız doğruların azalması ve eski bilgilerin daha kolay hatırlanması net artışından önce görülebilir.
Son ayda AYT neti artar mı?
Artabilir. Ancak ne kadar artacağı öğrencinin mevcut durumuna ve giderilebilir eksiklerine bağlıdır.
Arkadaşlarımın netleri daha hızlı artıyor. Bu normal mi?
Evet. Öğrencilerin başlangıç düzeyleri ve öğrenme ihtiyaçları farklıdır. Gelişim hızlarının aynı olması beklenmemelidir.
Kısa Özet
• AYT net artışı için herkese uyan sabit bir süre yoktur.
• Konu öğrenmek ile bilgiyi sınav performansına dönüştürmek aynı şey değildir.
• Konuların bitmesi netlerin hemen sıçrayacağı anlamına gelmez.
• Tek deneme yerine genel eğilimi takip edin.
• Net artışından önce başka gelişim göstergeleri görülebilir.
• Soru sayısını tek başarı ölçütü yapmayın.
• Net artmıyorsa önce nedeni belirleyin.
• Deneme, analiz ve hedefli çalışmayı birbirine bağlayın.
• Branşlardaki gelişimi ayrı ayrı takip edin.
• Öğrencinin gelişimini başka öğrencilerin takvimiyle karşılaştırmayın.
Saruhan Hoca’nın Görüşü
Öğrenci çalışmaya başladığında doğal olarak emeğinin karşılığını net tablosunda görmek ister.
Fakat öğrenme ile ölçme sonucu aynı hızda ilerlemek zorunda değildir.
Bilgi önce edinilir. Sonra kullanılmaya, farklı bilgiler arasından seçilmeye ve zaman geçtikten sonra yeniden hatırlanmaya başlanır. Ancak bunların birlikte ve güvenilir biçimde çalışmasıyla sınav performansı oluşur.
Bu nedenle netin bir süre değişmemesi tek başına öğrenmenin durduğu anlamına gelmediği gibi, kısa süreli bir yükseliş de bütün sorunların çözüldüğünü göstermez.
Asıl ölçüt öğrencinin kaç haftada kaç net artırdığı değil, performansını sınırlayan nedenlerin zaman içerisinde azalıp azalmadığıdır.
Net artışı hedeflenebilir; fakat eğitim açısından daha temel soru hep aynı kalır:
Öğrenci dün yapamadığı neyi bugün daha güvenilir biçimde yapabiliyor?
Çünkü kalıcı gelişim, net tablosunda görünmeden önce öğrenmenin niteliğinde başlar.
Yararlanılan Kaynaklar
• ÖSYM – YKS/AYT sınav yapısı ve yayımlanan sorular
• Millî Eğitim Bakanlığı – ölçme ve değerlendirme yaklaşımı
• Öğrenme transferi ve geri getirme uygulaması araştırmaları
• Biçimlendirici değerlendirme literatürü
• Öz düzenlemeli öğrenme ve performans takibi çalışmaları
İlgili Makaleler
• AYT Netleri Neden Artmıyor?
• AYT Netleri Neden Dalgalanır?
• AYT Deneme Netleri Gerçek Sınav Sonucunu Gösterir mi?
• AYT’de Konular Bitti, Şimdi Ne Yapmalıyım?
• AYT Denemesi Sonrası Çalışma Programı Nasıl Değiştirilmeli?
• AYT’de Deneme Çözmek mi Soru Bankası Çözmek mi?
• AYT Denemesi Nasıl Analiz Edilir?
Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.