Editör Notu
AYT öğrencilerinin önemli bir bölümü deneme çözdükten sonra ilk olarak netini hesaplar.
Matematik kaç?
Fen kaç?
Toplam kaç?
Sonra önceki denemeyle karşılaştırır.
Net yükselmişse moral yükselir.
Düşmüşse öğrenci endişelenir.
Fakat denemenin asıl değeri çoğu zaman net hesaplandıktan sonra ortaya çıkar.
Çünkü net bize sonucu söyler.
Deneme analizi ise şu sorunun cevabını verir:
“Bu sonuç neden oluştu?”
Bu soruya cevap vermeyen bir deneme yalnızca ölçüm yapar.
Doğru analiz edilen deneme ise bir sonraki çalışmanın ne olması gerektiğini gösterir.
Deneme Analizi Nedir?
Deneme analizi yalnızca yanlış soruların çözümlerine bakmak değildir.
Öğrencinin sınav performansını oluşturan bütün unsurların incelenmesidir.
Bunların içerisinde:
yanlış sorular,
boş sorular,
emin olunmadan yapılan doğrular,
gereğinden fazla zaman harcanan sorular,
unutulan konular,
tekrarlanan hata türleri
ve sınav stratejisi
bulunabilir.
Amaç öğrencinin neden puan kaybettiğini mümkün olduğunca açık biçimde görmektir.
Net Sonuçtur, Teşhis Değildir
İki öğrenci aynı AYT denemesinde 45 net yapmış olabilir.
Fakat birinci öğrencinin kayıpları konu eksiklerinden, ikinci öğrencinin kayıpları süre probleminden kaynaklanabilir.
İkisinin neti aynıdır.
Ama ihtiyaçları aynı değildir.
Birinci öğrenciye konu çalışması gerekirken ikinci öğrenciye aynı programı uygulamak zaman kaybettirebilir.
Bu nedenle:
“Kaç net yaptın?”
sorusundan sonra mutlaka:
“Bu net neden böyle geldi?”
sorusu gelmelidir.
Analize Ne Zaman Başlanmalı?
Deneme mümkünse çok uzun süre bekletilmeden analiz edilmelidir.
Çünkü öğrenci henüz:
hangi sorularda zorlandığını,
nerede kararsız kaldığını,
hangi soruya fazla zaman harcadığını
hatırlıyor olabilir.
Aradan uzun süre geçtiğinde yalnızca cevap kâğıdı kalır.
Oysa analiz için öğrencinin sınav sırasında yaşadığı düşünme süreci de değerlidir.
Önce Denemenin Genel Fotoğrafını Çıkar
Analize başlamadan önce temel sonuçlar kaydedilebilir.
Örneğin:
AYT Matematik: doğru – yanlış – boş – net
AYT Fizik: doğru – yanlış – boş – net
AYT Kimya: doğru – yanlış – boş – net
AYT Biyoloji: doğru – yanlış – boş – net
Alanına göre diğer AYT testleri de aynı biçimde değerlendirilebilir.
Bu tablo yalnızca başlangıç noktasıdır.
Şimdi asıl analiz başlar.
Yanlış Soruları İncele
Her yanlış soru aynı nedenle oluşmaz.
Öğrencinin yanlışın yanına mümkün olduğunca nedenini yazması yararlı olabilir.
Örneğin:
K: Konu eksiği
Ö: Ön bilgi eksiği
Y: Yöntem hatası
İ: İşlem hatası
D: Dikkat
S: Süre
U: Unutma
Bu sınıflandırma zaman içerisinde öğrencinin hata profilini ortaya çıkarır.
Konu Eksiği
Öğrenci soruda kullanılan bilgiyi bilmiyorsa problem açıktır.
Konuya dönülmelidir.
Ancak burada bütün konuyu sıfırdan çalışmak her zaman gerekli değildir.
Önce eksik olan bölüm belirlenebilir.
Ardından kısa konu çalışması ve seviyeye uygun sorularla eksik kapatılabilir.
Hedef bütün konuyu yeniden tüketmek değil, eksik bilgiyi tamamlamaktır.
Ön Bilgi Eksiği
Bazen öğrenci sorunun geldiği konuyu bilir fakat çözüm için gereken daha temel bir bilgi eksiktir.
Örneğin AYT matematik sorusundaki sorun ileri konu değil, daha önce öğrenilmiş cebirsel bir beceri olabilir.
Fizikte matematik,
kimyada temel hesaplama,
biyolojide önceki bir kavram
sorunun çözümünü engelleyebilir.
Bu durumda deneme bize yalnızca yanlış yapılan konuyu değil, geriye dönülmesi gereken noktayı da gösterebilir.
Yöntem Hatası
Öğrenci konuyu biliyor olabilir.
Fakat soruya yanlış yerden başlamıştır.
Bu durumda konu anlatımını yeniden izlemek yerine çözüm yaklaşımı üzerinde çalışmak gerekir.
Şu soru sorulabilir:
“Sorudaki hangi bilgi doğru yöntemi düşündürmeliydi?”
Bu tür analizler özellikle AYT matematik ve fizikte çok değerlidir.
İşlem Hatası
İşlem hataları bazen:
“Aslında biliyordum.”
denilerek geçilir.
Ancak aynı tür hata tekrar ediyorsa artık analiz edilmesi gerekir.
İşaret mi karışıyor?
Ara işlemler mi dağınık?
Denklem yanlış mı aktarılıyor?
Sonuç kontrol edilmiyor mu?
İşlem hatası küçük görülebilir fakat sınav sonucunda diğer yanlışlarla aynı puan kaybına yol açar.
Dikkat Hatası
Dikkat hatası da kendi içinde incelenmelidir.
Öğrenci:
“değildir” ifadesini mi kaçırdı?
Sorunun istediğini yanlış mı okudu?
Verilen bir bilgiyi görmedi mi?
Doğru bulduğu cevabı yanlış mı işaretledi?
Bu hataların tamamına yalnızca:
“Dikkat et.”
demek yeterli değildir.
Tekrarlanan davranış bulunmalıdır.
Unutma Kaynaklı Yanlış
Öğrenci konuyu daha önce öğrenmiş ve sorularını yapmış olabilir.
Ancak denemede bilgiyi hatırlayamıyorsa problem öğrenmenin devamlılığıdır.
Bu durumda çözüm her zaman baştan konu anlatımı değildir.
Kısa tekrar,
eski sorular,
aktif hatırlama,
karma testler
ve yeni denemeler
daha uygun olabilir.
Boş Sorular En Az Yanlışlar Kadar Önemlidir
Öğrenciler yanlışlarını incelerken boşları bazen gözden kaçırır.
Oysa boş soru çok değerli veri taşır.
Öğrenci soruyu neden boş bıraktı?
Konuyu bilmiyor muydu?
Yöntemi bulamadı mı?
Süresi mi kalmadı?
İki seçenek arasında mı kaldı?
Soruyu hiç görmedi mi?
Bu nedenlerin her biri farklı bir çalışma ihtiyacına işaret eder.
Emin Olmadan Yapılan Doğrular
Deneme analizinin en fazla ihmal edilen bölümlerinden biridir.
Öğrenci doğru yaptığı için soruya tekrar bakmaz.
Fakat soruyu tahmin ederek veya iki seçenek arasında kalarak doğru yapmış olabilir.
Bu soru sonuçta doğru görünür.
Ama öğrenme açısından riskli sorudur.
Çünkü benzer soru bir sonraki denemede yanlış gelebilir.
Bu nedenle öğrenci deneme sırasında emin olmadığı soruları küçük bir işaretle belirleyebilir.
Uzun Süren Doğrular
Bir soru doğru yapılmış olabilir.
Fakat öğrenci o soruya 8 dakika harcadıysa yine analiz edilmelidir.
Çünkü sınav performansında yalnızca doğruluk değil, zaman da önemlidir.
Soru neden uzun sürdü?
Yöntem mi uzundu?
Kararsızlık mı yaşandı?
Daha kısa çözüm var mıydı?
Bu sorular zaman yönetimini geliştirir.
Denemede Süre Analizi
Deneme sonrasında yalnızca:
“Süre yetmedi.”
demek yeterli değildir.
Sürenin nerede kaybedildiği bulunmalıdır.
Matematikte birkaç soruda mı takılındı?
Fen bölümüne geç mi kalındı?
Zor sorular bırakılamadı mı?
Kontrol için gereğinden fazla süre mi ayrıldı?
Süre problemi somutlaştırıldığında çözülebilir hâle gelir.
Ders Bazında Analiz
Toplam AYT neti bazen önemli değişimleri gizleyebilir.
Örneğin toplam net aynı kalırken:
Matematik +5
Fizik +2
Kimya -3
Biyoloji -4
olmuş olabilir.
Bu öğrenci:
“Hiç ilerlemiyorum.”
diye düşünebilir.
Oysa matematik ve fizikte belirgin gelişim vardır; kimya ve biyolojide ise yeni bir problem oluşmuştur.
Bu nedenle toplam netin yanında ders bazında gelişim takip edilmelidir.
Konu Bazında Analiz
Bir sonraki aşamada yanlışların hangi konularda yoğunlaştığına bakılabilir.
Örneğin son üç AYT matematik denemesinde aynı konudan sürekli soru kaybediliyorsa bu durum rastlantı olmayabilir.
Aynı şekilde biyolojide belirli sistemler, kimyada belirli kavramlar veya fizikte belirli soru türleri tekrar tekrar hata veriyorsa program buna göre değiştirilmelidir.
Tek Denemeye Göre Program Değiştirme
Bir denemede belirli konudan üç yanlış yapılması o konunun tamamen bilinmediği anlamına gelmeyebilir.
Denemenin soru dağılımı veya güçlük seviyesi etkili olabilir.
Bu nedenle büyük program değişiklikleri için birkaç denemenin birlikte değerlendirilmesi daha sağlıklıdır.
Tek deneme sinyal verir; tekrar eden denemeler örüntüyü gösterir.
3 Deneme Kuralı
Pratik bir yöntem olarak son üç deneme yan yana incelenebilir.
Örneğin:
|
Alan |
1. Deneme |
2. Deneme |
3. Deneme |
|
Matematik |
24 |
27 |
29 |
|
Fizik |
8 |
8 |
9 |
|
Kimya |
9 |
7 |
7 |
|
Biyoloji |
10 |
9 |
7 |
Burada yalnızca toplam nete bakmak yerine eğilim görülür.
Matematik gelişiyor.
Fizik sınırlı ilerliyor.
Kimya ve biyoloji incelenmeli.
Artık çalışma programını değiştirmek için elimizde daha anlamlı veri vardır.
Yanlış Defteri Nasıl Kullanılmalı?
Her yanlış soruyu uzun uzun deftere geçirmek şart değildir.
Bu yöntem zaman içerisinde öğrenciyi yorabilir.
Daha kullanışlı olan, özellikle:
tekrar eden hataları,
öğretici soruları,
unutulan bilgileri,
kritik çözüm fikirlerini
kaydetmektir.
Bazen tek cümle yeterlidir:
“Fonksiyon sorularında tanım kümesini kontrol et.”
veya:
“Biyolojide bu iki kavramı karıştırıyorum.”
Bu not öğrencinin kendi hata haritasını oluşturur.
Çözümü İzlemek Analiz Değildir
Denemeden sonra yanlış sorunun video çözümünü izlemek yararlıdır.
Ancak yalnızca izlemek yeterli değildir.
Öğrenci şu soruya cevap verebilmelidir:
“Ben nerede yanlış düşündüm?”
Daha sonra çözüm kapatılmalı ve soru yeniden çözülmelidir.
Mümkünse birkaç gün sonra aynı veya benzer soru tekrar denenmelidir.
Böylece düzeltmenin kalıcı olup olmadığı görülür.
Analiz Sonunda Ne Olmalı?
İyi bir deneme analizinin sonunda öğrenci yalnızca yanlışlarını öğrenmiş olmamalıdır.
Elinde yeni bir çalışma planı bulunmalıdır.
Örneğin:
Matematik: Fonksiyon tekrar + 20 karma soru
Fizik: Elektrik alan kısa konu tekrarı
Kimya: Denge yanlışlarının yeniden çözümü
Biyoloji: Sistemler aktif hatırlama çalışması
Genel: Zor soruda maksimum bekleme stratejisi
İşte denemenin gerçek çıktısı budur.
Denemeden Programa
Deneme analizi ile çalışma programı arasında doğrudan bağlantı kurulmalıdır.
Deneme → Analiz → Müdahale → Çalışma → Yeni Deneme
Bu döngü tekrarlandığında öğrenci her denemeden sonra aynı şekilde çalışmaya devam etmez.
Program öğrenciyle birlikte değişir.
Bu, kişiye özel çalışma sisteminin temelidir.
Net Düştüğünde Ne Yapılmalı?
Tek bir denemede net düştüğünde hemen çalışma sistemi tamamen değiştirilmemelidir.
Önce neden incelenmelidir.
Deneme daha mı zordu?
Belirli konular yoğun muydu?
Süre problemi mi yaşandı?
Normalden fazla dikkat hatası mı oldu?
Yoksa gerçekten belirli konularda gerileme mi var?
Düşen net bir alarm olabilir; ama teşhis değildir.
Net Yükseldiğinde de Analiz Yapılmalı mı?
Evet.
Öğrenci yüksek net yaptığında analiz yapmayı bırakma eğiliminde olabilir.
Oysa yüksek netli denemelerde de:
emin olunmadan yapılan doğrular,
uzun süren sorular,
tesadüfi doğrular
ve küçük hata örüntüleri
bulunabilir.
İyi sonuç analizin gereksiz olduğu anlamına gelmez.
Deneme Sıklığı
Herkes için geçerli tek bir deneme sayısı yoktur.
Sınava kalan süre,
konuların tamamlanma durumu,
öğrencinin seviyesi
ve analiz için ayırabileceği zaman
dikkate alınmalıdır.
Çok sayıda deneme çözüp hiçbirini analiz etmemek yerine daha az denemeyi nitelikli biçimde değerlendirmek bazı öğrenciler için daha verimli olabilir.
Veli Deneme Sonucuna Nasıl Bakmalı?
Deneme sonrasında velinin ilk sorusu sürekli:
“Kaç net yaptın?”
olduğunda öğrencinin dikkati yalnızca sonuca yönelir.
Daha işlevsel sorular şunlar olabilir:
“Denemeden ne öğrendin?”
“Tekrar eden bir hata çıktı mı?”
“Programında ne değişecek?”
Böylece deneme bir başarı-başarısızlık yargısı olmaktan çıkar ve gelişim aracına dönüşür.
Saruhan Kurs’ta Deneme Analizi
Saruhan Kurs’ta deneme sonuçlarını yalnızca net tablosu olarak değerlendirmiyoruz.
Öğrencinin:
yanlışlarını,
boşlarını,
kararsız kaldığı soruları,
konu dağılımını,
tekrar eden hatalarını
ve çalışma düzenini birlikte ele alıyoruz.
Birebir eğitim sayesinde öğretmen denemede görülen problemi sonraki derste doğrudan test edebiliyor.
Örneğin öğrencinin matematikte belirli bir konudan sürekli soru kaybettiğini gördüğümüzde yalnızca konuyu tekrar anlatmakla yetinmiyoruz.
Öğrenciye benzer bir soru veriyoruz.
Nasıl düşündüğünü izliyoruz.
Problemin bilgi mi, yöntem mi, işlem mi olduğunu ayırıyoruz.
Ardından çalışma planını buna göre düzenliyoruz.
Çünkü deneme sonucunun değeri, kaç net yazdığından çok sonraki çalışmayı ne kadar doğru yönlendirdiğiyle ortaya çıkar.
Sık Sorulan Sorular
AYT denemesi nasıl analiz edilir?
Yanlış, boş, emin olunmadan yapılan doğru ve uzun süren sorular incelenmeli; hatalar nedenlerine göre sınıflandırılmalı ve çıkan sonuçlar çalışma programına aktarılmalıdır.
Deneme analizinde sadece yanlışlara mı bakılır?
Hayır. Boşlar, kararsız doğrular, uzun süren sorular ve süre kullanımı da değerlendirilmelidir.
Yanlış yaptığım her konuda tekrar konu çalışmalı mıyım?
Hayır. Yanlışın nedeni önce belirlenmelidir. İşlem veya dikkat hatası için baştan konu çalışmak gerekli olmayabilir.
Deneme analizi ne zaman yapılmalı?
Mümkünse denemeden çok uzun süre sonra bırakılmamalıdır. Öğrencinin sınav sırasında yaşadığı kararsızlıkları hatırlaması analizi güçlendirir.
Deneme netim düştüyse ne yapmalıyım?
Tek denemeden büyük sonuç çıkarmak yerine hataların nedenleri ve son birkaç denemenin eğilimi birlikte incelenmelidir.
Doğru yaptığım soruları da incelemeli miyim?
Emin olunmadan yapılan veya gereğinden fazla zaman harcanan doğrular incelenmelidir.
Kaç denemeyi birlikte değerlendirmeliyim?
Sabit bir sayı olmamakla birlikte son birkaç denemeyi, örneğin üç denemeyi yan yana değerlendirmek tekrar eden hata ve eğilimleri görmeyi kolaylaştırabilir.
Kısa Özet
• Neti kaydedin ama analizde orada kalmayın.
• Yanlışların nedenlerini sınıflandırın.
• Boş soruları mutlaka inceleyin.
• Emin olunmadan yapılan doğruları işaretleyin.
• Uzun süren doğru soruları değerlendirin.
• Sürenin nerede kaybedildiğini bulun.
• Ders ve konu bazında gelişimi takip edin.
• Tek denemeye göre büyük karar vermeyin.
• Son birkaç denemeyi birlikte inceleyin.
• Yanlış çözümünü izledikten sonra soruyu yeniden çözün.
• Analiz sonucunu çalışma programına aktarın.
Saruhan Hoca’nın Görüşü
Bir deneme kâğıdına baktığımda ilk dikkatimi çeken sayı her zaman net değildir.
Bazen öğrencinin yanlış yaptığı beş soru, doğru yaptığı otuz sorudan daha fazla şey anlatır.
Çünkü o beş sorunun içinde öğrencinin çalışma sisteminin izi vardır.
Aynı konu mu tekrar ediyor?
Bilgiyi mi unutuyor?
Soruyu mu yanlış okuyor?
Yöntemi mi bulamıyor?
Yoksa aslında yapabileceği soruları süre nedeniyle mi kaybediyor?
Bunları görmeden yalnızca nete bakarsak öğrencinin sonucunu ölçmüş oluruz; öğrenciyi anlamış olmayız.
Denemenin amacı öğrenciye iyi veya kötü olduğunu söylemek değildir.
Bir sonraki çalışmada neyi değiştirmesi gerektiğini göstermektir.
Bu nedenle benim için iyi analiz edilmiş bir denemenin sonunda öğrencinin elinde yalnızca düzeltilmiş sorular bulunmaz.
Yeni bir çalışma planı bulunur.
Deneme gerçek değerini sonucu açıkladığında değil, öğrencinin bir sonraki adımını değiştirdiğinde kazanır.
Yararlanılan Kaynaklar
• ÖSYM – YKS/AYT sınav yapısı ve yayımlanan sorular
• Millî Eğitim Bakanlığı – ortaöğretim öğretim programları
• Ölçme-değerlendirme, geri bildirim ve hata analizi üzerine eğitim araştırmaları
• Öz düzenlemeli öğrenme ve geri çağırma uygulamaları üzerine eğitim literatürü
İlgili Makaleler
• AYT Netleri Neden Artmıyor?
• AYT’ye Nasıl Çalışılır?
• AYT Matematik Nasıl Çalışılır?
• AYT Fizik Nasıl Çalışılır?
• AYT Kimya Nasıl Çalışılır?
• AYT Biyoloji Nasıl Çalışılır?
• TYT ve AYT Birlikte Nasıl Çalışılır?
• TYT mi AYT mi Daha Önemli?
Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.