Editör Notu
LGS hazırlığında öğrencinin deneme sonuçları çoğu zaman şöyle ilerlemez:
65 → 67 → 70 → 73 → 76
Gerçek tablo daha çok şuna benzer:
65 → 70 → 67 → 72 → 71 → 76
Fakat öğrenciler ve veliler çoğu zaman yalnızca son iki sonucu karşılaştırır.
“Geçen hafta 72 netti, bu hafta 68. Neden geriledi?”
Bu soru anlaşılırdır.
Ancak tek bir denemenin sonucu öğrencinin bütün akademik seviyesini göstermez.
Denemenin zorluğu, soru dağılımı, öğrencinin eksikleri, süre kullanımı, dikkat hataları ve sınav anındaki performansı sonucu değiştirebilir.
Bu nedenle gelişimi değerlendirirken doğru soru:
“Son denemede kaç net yaptı?”
değil,
“Bir süredir elde ettiği sonuçların genel yönü ne?”
olmalıdır.
Bu makalenin temel tezi şudur:
Akademik gelişim, her denemede daha yüksek net yapmak değil; zaman içerisinde öğrencinin performans düzeyini yükseltmesi ve bunu daha istikrarlı hâle getirmesidir.
Netler Neden Değişir?
Her deneme aynı değildir.
Soruların zorluk seviyesi, kazanım dağılımı ve öğrencinin güçlü olduğu alanların sınavdaki ağırlığı değişebilir.
Öğrencinin performansı da her gün tamamen aynı olmayabilir.
Bu nedenle birkaç netlik değişim tek başına olağan dışı değildir.
Önemli olan değişimin nedenini ve sürekliliğini incelemektir.
Net Düşmesi Gerileme midir?
Her zaman değil.
Öğrenci 75 netten 70 nete düştüğünde ilk tepki:
“Beş net geriledi.”
olabilir.
Fakat ikinci deneme daha zorsa veya öğrencinin eksik olduğu kazanımlardan daha fazla soru içeriyorsa bu yorum yanıltıcı olabilir.
Gerilemeden söz edebilmek için tek bir sınav yerine birden fazla sonuç birlikte değerlendirilmelidir.
Deneme Zorluğu
Farklı yayınların denemeleri aynı zorlukta değildir.
Hatta aynı yayının iki denemesi arasında bile belirgin fark olabilir.
Bu nedenle farklı denemelerde alınan ham netleri birebir karşılaştırmak her zaman sağlıklı değildir.
Öğrenci zor bir denemede 70 net yaparak, daha kolay bir denemedeki 74 netinden daha güçlü bir performans göstermiş olabilir.
Net sayı verir; bağlam ise o sayının anlamını verir.
Genel Eğilim
Örneğin öğrencinin son altı denemesi şöyle olsun:
64 → 68 → 66 → 71 → 69 → 74
Her sınavda yükseliş yoktur.
Fakat başlangıç ve sonraki sonuçlar birlikte değerlendirildiğinde genel eğilim yukarı yönlüdür.
Bu nedenle tek tek iniş ve çıkışlardan önce uzun dönemli yön değerlendirilmelidir.
Kaç Denemeye Bakılmalı?
Sabit bir sayı vermek doğru değildir.
Ancak tek deneme yerine son birkaç denemeyi birlikte değerlendirmek daha anlamlıdır.
Örneğin matematik netleri:
12 → 14 → 13 → 16 → 15 → 17
şeklinde ilerliyorsa öğrencinin her sınavda daha fazla net yapmadığını fakat genel olarak geliştiğini görebiliriz.
Böylece günlük performans değişiklikleri bizi daha az yanıltır.
En Yüksek Net
Öğrencinin bir kez ulaştığı en yüksek neti sürekli yapmasını beklemek doğru olmayabilir.
Bir öğrenci ilk kez 80 net yaptığında bu önemli bir göstergedir.
Çünkü öğrencinin o performansa ulaşabildiğini gösterir.
Fakat henüz 80 net seviyesini istikrarlı biçimde koruyabildiğini göstermez.
Bu nedenle öğrencinin zirve performansı ile yerleşmiş performans düzeyi birbirinden ayrılmalıdır.
En Düşük Net
Aynı durum düşük sonuç için de geçerlidir.
Öğrencinin kötü geçen tek bir denemesi gerçek seviyesini belirlemez.
Örneğin son sonuçlar:
74 → 76 → 75 → 67 → 77
şeklindeyse yalnızca 67 nete bakarak öğrencinin gerilediğini söylemek doğru olmaz.
Ancak düşük sonuçların tekrarlanmaya başlaması ayrıca incelenmelidir.
Gerçek Gelişim
LGS hazırlığında gelişim yalnızca toplam netten anlaşılmaz.
Öğrencinin;
aynı hata türlerini daha az yapması,
süreyi daha iyi kullanması,
boş bıraktığı soru sayısını azaltması,
zor sorularda daha uzun düşünebilmesi,
dikkat hatalarını azaltması
ve yanlışlarını daha doğru analiz edebilmesi de gelişim göstergesidir.
Bazen net henüz belirgin biçimde yükselmemiş olsa bile öğrencinin sınav davranışında önemli ilerlemeler başlamış olabilir.
Ders Bazında Bakmak
Toplam net bazen önemli bilgileri gizleyebilir.
Örneğin öğrencinin toplam neti değişmemiş olabilir.
Fakat matematikte +4 net yaparken Türkçede -4 net kaybetmiş olabilir.
Toplam sonuç aynıdır.
Ancak öğrencinin akademik profili değişmiştir.
Bu nedenle yalnızca toplam net değil, ders bazındaki değişim de incelenmelidir.
Hata Türleri
İki öğrencinin de neti beş düşmüş olabilir.
Fakat nedenleri tamamen farklı olabilir.
Bir öğrencinin konu eksikleri ortaya çıkmıştır.
Diğer öğrenci beş dikkat hatası yapmıştır.
İlk öğrencinin konu çalışmasına, ikinci öğrencinin ise sınav davranışına yönelik bir müdahaleye ihtiyacı olabilir.
Aynı sonuç her zaman aynı probleme işaret etmez.
Süre Etkisi
Öğrencinin netleri düşerken süre problemi artıyorsa sınav yönetimi incelenmelidir.
Örneğin öğrenci matematikte çok fazla zaman harcadığı için son bölümdeki sorulara yetişemiyor olabilir.
Bu durumda konu bilgisi iyi olsa bile toplam performans düşebilir.
Deneme analizi yalnızca:
“Hangi soruları yanlış yaptı?”
sorusunu değil,
“Sınavı nasıl yönetti?”
sorusunu da cevaplamalıdır.
Dikkat Etkisi
Öğrencinin netlerindeki dalgalanmanın önemli bölümü dikkat hatalarından kaynaklanıyorsa akademik bilgi tek başına sorun olmayabilir.
Bu durumda tekrar eden hatalar belirlenmelidir.
Soru kökü mü kaçırılıyor?
İşlem mi yanlış aktarılıyor?
Cevap mı kaydırılıyor?
Acele mi ediliyor?
“Dikkatsizlik” demek yerine hatanın biçimini tanımlamak gerekir.
Kaygı Etkisi
Bazı öğrenciler özellikle önemli gördükleri denemelerde normal performanslarının altında kalabilir.
Denemeye yüklenen anlam arttıkça:
“Bu sınavda mutlaka yüksek yapmalıyım.”
düşüncesi performansı etkileyebilir.
Bu nedenle denemeler yalnızca başarı ölçümü olarak değil, öğrencinin sınav ortamına alışmasını sağlayan öğrenme araçları olarak da kullanılmalıdır.
Net Düşünce Ne Yapılmalı?
İlk yapılması gereken çalışma süresini artırmak değildir.
Önce sonuç analiz edilmelidir.
Şu üç soru yeterli bir başlangıç sağlayabilir:
Nereden net kaybettim?
Neden kaybettim?
Bir sonraki denemeye kadar neyi değiştirmeliyim?
Böylece düşük sonuç duygusal bir değerlendirmeden çıkar ve çalışma planına dönüşür.
Veli Yaklaşımı
Deneme sonrası ilk soru sürekli:
“Kaç net yaptın?”
olduğunda öğrenci de denemenin yalnızca sonucuna odaklanabilir.
Bunun yerine:
“Bu deneme sana ne gösterdi?”
sorusu daha farklı bir düşünme süreci başlatır.
Öğrencinin sonuçtan kaçması değil, sonucu doğru okumayı öğrenmesi gerekir.
Veli açısından da tek denemeye aşırı sevinmek veya aşırı üzülmek yerine genel gelişimi takip etmek daha sağlıklı bir ölçüttür.
Ne Zaman Endişelenmeli?
Tek bir düşüş genellikle yeterli veri değildir.
Ancak birkaç deneme boyunca;
toplam netler düşüyor,
aynı derslerde kayıplar devam ediyor,
aynı hata türleri tekrarlanıyor
ve öğrencinin performansında genel bir gerileme görülüyorsa neden araştırılmalıdır.
Burada önemli olan düşüşün varlığından çok bir örüntü oluşturup oluşturmadığıdır.
Hedef Net Doğru mu?
Hedef belirlemek faydalıdır.
Ancak öğrencinin her denemede aynı hedefi geçmesini beklemek gereksiz baskı oluşturabilir.
Örneğin hedefi 80 net olan öğrencinin 76 net yaptığı bir sınav otomatik olarak başarısız değildir.
Eğer önceki ortalaması 68 ise 76 net güçlü bir gelişim göstergesi olabilir.
Hedefler yalnızca varılacak noktayı değil, öğrencinin geldiği mesafeyi de değerlendirmelidir.
Net Ortalaması
Belirli dönemlerde öğrencinin son birkaç denemedeki ortalama performansı takip edilebilir.
Örneğin ilk dönemde ortalama 63 net yapan öğrenci daha sonraki dönemde ortalama 71 net seviyesine geldiyse gerçek bir gelişimden söz edebiliriz.
Aradaki bazı denemelerin düşük olması bu genel tabloyu ortadan kaldırmaz.
Bu yaklaşım öğrencinin performans tabanının yükselip yükselmediğini anlamamıza yardımcı olur.
İstikrar Nedir?
LGS hazırlığında önemli hedeflerden biri yalnızca yüksek net yapmak değil, yüksek performansı tekrar edebilmektir.
Bir kez 85 net yapmak öğrencinin potansiyelini gösterebilir.
Sonraki denemelerde sürekli 70 civarına dönüyorsa 85 henüz yerleşmiş performans değildir.
Öğrenci zamanla yüksek sonuçları daha sık üretmeye başladığında performans istikrarı oluşur.
Başarı yalnızca zirveyi yükseltmek değil, tabanı da yukarı taşımaktır.
Saruhan Kurs’ta Nasıl İzliyoruz?
Saruhan Kurs’ta tek bir deneme sonucuna göre öğrenci hakkında kesin yargıya varmayı doğru bulmuyoruz.
Saruhan Gelişim Modeli doğrultusunda sonuçları süreç içerisinde değerlendiriyoruz.
Analiz Et: Net değişiminin hangi derslerden ve hangi hata türlerinden kaynaklandığı belirlenir.
Planla: Ortaya çıkan ihtiyaca göre sonraki çalışma planı oluşturulur.
%100 Birebir Uygula: Öğretmen öğrencinin eksiklerini ve soru çözme davranışını doğrudan gözlemleyebilir.
Ödev ve Takip: Belirlenen eksiklerin sonraki çalışmalarda ve denemelerde nasıl değiştiği takip edilir.
Veli Bilgilendirme: Tek bir sınav sonucu yerine öğrencinin genel gelişim eğiliminin görülmesi amaçlanır.
Böylece deneme sonucu yalnızca bir puan olmaktan çıkar.
Öğrencinin bir sonraki çalışma dönemini planlamak için kullanılan veriye dönüşür.
Sık Sorulan Sorular
LGS netleri neden sürekli değişiyor?
Deneme zorluğu, soru dağılımı, konu eksikleri, dikkat, süre yönetimi ve öğrencinin o günkü performansı netleri etkileyebilir.
Net düşmesi gerileme midir?
Tek bir denemedeki düşüş tek başına gerileme anlamına gelmez. Birden fazla sonuç birlikte değerlendirilmelidir.
Her denemede net artmalı mı?
Hayır. Akademik gelişim genellikle dalgalı ilerler. Önemli olan uzun dönemli eğilimdir.
En yüksek net gerçek seviyeyi gösterir mi?
Öğrencinin ulaşabildiği performansı gösterir ancak bunu sürekli yapabildiğini tek başına göstermez.
Netler düşüyorsa ne yapılmalı?
Önce hangi derslerden ve hangi nedenlerle net kaybedildiği analiz edilmelidir.
Toplam net yeterli mi?
Hayır. Ders bazındaki netler, hata türleri, süre ve sınav davranışı da değerlendirilmelidir.
Kısa Özet
• Netler her denemede yükselmek zorunda değildir.
• Tek deneme gerçek seviyeyi göstermez.
• Deneme zorluğu sonuçları etkileyebilir.
• Genel eğilim takip edilmelidir.
• Ders bazındaki değişim incelenmelidir.
• Hata nedenleri sınıflandırılmalıdır.
• Zirve net kadar istikrar da önemlidir.
• Düşük sonuç çalışma planı için veridir.
Saruhan Hoca’nın Görüşü
Bir öğrencinin gelişimini düz bir çizgi gibi düşünmek kolaydır.
Çalışıyorsa neti artmalı.
Daha çok çalışıyorsa daha çok artmalı.
Bir gün düşüyorsa bir sorun olmalı.
Fakat öğrenme böyle işlemez.
Yeni bilgiler öğrenilir, bazı eksikler kapanır, daha zor sorularla karşılaşılır ve öğrencinin sınav becerileri zaman içerisinde gelişir.
Bu nedenle tek bir denemenin sonucuna bakarak:
“Başarılı.”
veya
“Geriliyor.”
demek eğitim açısından zayıf bir değerlendirmedir.
Doğru soru:
“Bugün kaç net yaptı?”
değil,
“Bir süre önceki öğrenciyle karşılaştırıldığında bugün neleri daha iyi yapabiliyor?”
sorusudur.
Netler bu sorunun cevaplarından yalnızca biridir.
Asıl gelişim; öğrencinin bilgi düzeyi, hata biçimi, sınav davranışı ve performans istikrarı birlikte değiştiğinde görülür.
Eğitimde önemli olan her sınavda yükselmek değil, zaman içerisinde daha yüksek bir seviyeye yerleşmektir.
Yararlanılan Kaynaklar
• Education Endowment Foundation – Metacognition and Self-Regulated Learning
• Zimmerman – Self-Regulated Learning çalışmaları
• John Hattie – Visible Learning
• Dunlosky ve arkadaşları – öğrenme teknikleri üzerine çalışmalar
• Millî Eğitim Bakanlığı – LGS merkezi sınav ve örnek soru kaynakları
İlgili Makaleler
• LGS’de Deneme Analizi Nasıl Yapılır?
• LGS’de Dikkat Hataları Nasıl Azaltılır?
• LGS’de Netler Nasıl Artırılır?
• LGS’de Çalışma Süresi Ne Kadar Olmalı?
• LGS’de Yanlışlar Nasıl Analiz Edilir?
• LGS’de Süre Yönetimi Nasıl Yapılır?
Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.