LGS’de Sınav Anında Dikkat Dağılırsa Ne Yapılmalı?

LGS’de Sınav Anında Dikkat Dağılırsa Ne Yapılmalı?

Editör Notu

LGS sırasında öğrencinin dikkatinin baştan sona aynı düzeyde kalmasını beklemek gerçekçi değildir.

Bir ses duyabilir.

Bir soruda uzun süre kalabilir.

Önceki soruyu düşünmeye devam edebilir.

Süreyi fark edip kaygılanabilir.

Aklına sınav sonucuyla ilgili bir düşünce gelebilir.

Hatta bazen öğrenci bir paragrafı okur ve sonunda şunu fark eder:

“Okudum ama hiçbir şey anlamadım.”

Böyle bir an yaşandığında asıl problem dikkatin kısa süreli dağılması olmayabilir.

Asıl problem öğrencinin:

“Dikkatim dağıldı, artık toparlayamayacağım.”

diye düşünerek bu kısa kopuşu sınavın geri kalanına taşımasıdır.

Çünkü dikkat yalnızca korunan bir beceri değildir.

Gerektiğinde yeniden yönlendirilebilen bir beceridir.

Dikkat Neden Dağılır?

Sınav sırasında dikkatin dağılmasının tek bir nedeni yoktur.

Öğrenci;

yorulabilir,

zor bir soruda takılabilir,

çevredeki bir sesten etkilenebilir,

süreyi düşünmeye başlayabilir,

önceki sorudan emin olamayabilir

veya sınav sonucunu zihninde hesaplamaya başlayabilir.

Bu nedenle dikkat dağınıklığı yaşandığında önce bunun hangi durumda ortaya çıktığını anlamak gerekir.

İlk İşaret

Dikkatin dağıldığını fark etmek aslında önemli bir beceridir.

Öğrenci bazen birkaç dakika boyunca verimsiz çalışır fakat bunun farkına varmaz.

Örneğin aynı cümleyi üç kez okuyabilir.

İşlem yaparken nerede kaldığını unutabilir.

Sorunun sonuna geldiğinde başını hatırlamayabilir.

Bu belirtiler öğrencinin kısa süreli olarak sorudan koptuğunu gösterebilir.

Fark etmek, dikkati yeniden toplamanın ilk adımıdır.

Aynı Yeri Okumak

Bir öğrenci aynı paragrafı tekrar tekrar okuyorsa çözüm her zaman bir kez daha okumak değildir.

Kısa bir an durup:

“Bu soru benden ne istiyor?”

diye düşünmek daha işlevsel olabilir.

Ardından soru köküne veya temel verilere yeniden dönülebilir.

Amaç metni daha fazla görmek değil, yeniden anlamlandırmaktır.

Önceki Soruyu Bırakmak

Öğrenci bir sorudan emin olmadan geçtiğinde zihni bazen o soruda kalır.

Yeni soruyu okurken:

“Acaba önceki cevap B miydi?”

diye düşünmeye devam eder.

Bu durumda öğrenci fiziksel olarak yeni soruya geçmiş fakat zihinsel olarak geçememiştir.

Soruyu işaretleyip daha sonra dönmeye karar vermek bu belirsizliği azaltabilir.

Karar verilmiş olur:

Şimdi değil, sonra.

Zor Sorudan Sonra

Zor bir soru dikkatin dağılmasına neden olabilir.

Özellikle öğrenci uzun süre uğraştığı hâlde çözememişse hayal kırıklığı yaşayabilir.

Burada önemli olan bir sorunun etkisini diğerine taşımamaktır.

Sonraki soru yeni bir görevdir.

Önceki sorunun zorluğu, yeni sorunun zorluğu hakkında bilgi vermez.

Çevresel Sesler

Sınav salonunda tamamen sessiz bir ortam her zaman mümkün olmayabilir.

Kalem sesi.

Öksürük.

Sandalye hareketi.

Gözetmenin yürüyüşü.

Dışarıdan gelen bir ses.

Öğrencinin amacı bütün sesleri ortadan kaldırmak değildir.

Çünkü bunu kontrol edemez.

Ama dikkatini yeniden kitapçığa yönlendirmeyi öğrenebilir.

Kontrol edemediğimiz uyaranı değil, dönebileceğimiz görevi yönetiriz.

Diğer Öğrenciler

Bir öğrencinin sayfa çevirdiğini görmek bile bazı öğrencileri etkileyebilir.

“Benden ileride.”

“Çok hızlı çözüyor.”

gibi düşünceler başlayabilir.

Fakat öğrencinin hangi soruda olduğu, doğru yapıp yapmadığını göstermez.

Başkasının sınav temposu öğrencinin kendi stratejisini değiştirmesi için güvenilir bir veri değildir.

Öğrencinin yönetebileceği tek kitapçık kendi önündekidir.

Süreyi Görünce

Öğrenci saate baktığında beklediğinden daha az zaman kaldığını fark edebilir.

Bu anda acele etmeye başlamak dikkat hatalarını artırabilir.

Önce mevcut durum değerlendirilmelidir.

Kaç soru kaldı?

Hangi bölümdeyim?

İşaretlediğim sorular var mı?

Ardından kalan süreye göre karar verilmelidir.

Zaman baskısına verilecek doğru cevap panik değil, yeniden planlamadır.

Kısa Bir Duraklama

Dikkat ciddi biçimde dağıldığında birkaç saniyelik bilinçli bir duraklama bazen yararlı olabilir.

Kalem bırakılabilir.

Nefes düzenlenebilir.

Ardından öğrenci önündeki tek görevi belirleyebilir:

“Şimdi bu soruyu okuyacağım.”

Bu kısa geçiş zaman kaybı gibi görünebilir.

Fakat odaklanmadan geçirilen birkaç dakikadan daha değerlidir.

Nefes ve Odak

Öğrenci daha önce denemelerde kullandığı basit bir nefes düzenleme yöntemi varsa bundan yararlanabilir.

Ancak sınav sırasında ilk kez karmaşık bir teknik uygulamaya çalışmak gerekli değildir.

Amaç özel bir ritüel gerçekleştirmek değil, öğrencinin dikkatini yeniden bulunduğu ana getirmektir.

Küçük Hedef

Dikkati dağılan öğrenci sınavın tamamını düşünmeye başlayabilir.

“Daha çok soru var.”

“Yetişmeyecek.”

“İkinci bölüm ne olacak?”

Bu düşünceler mevcut soruya ayrılması gereken zihinsel alanı tüketebilir.

Bunun yerine hedef küçültülebilir:

Önce bu soru.

Sonra bir sonraki.

Sınavın tamamı tek anda çözülmez.

Hızlanmak Çözüm mü?

Dikkat dağıldığında öğrencinin kaybettiği zamanı telafi etmek için aniden hızlanması sık görülen bir davranıştır.

Fakat kontrolsüz hız yeni dikkat hataları oluşturabilir.

Böylece birkaç dakikalık dikkat kaybı daha fazla net kaybına dönüşebilir.

Kaybedilen zamanı geri almak yerine kalan zamanı doğru kullanmak daha önemlidir.

Dikkat Hatası

Her yanlış cevap dikkat problemi değildir.

Öğrenci konuyu bilmiyorsa bunu:

“Dikkatsizlik yaptım.”

diye açıklamak gerçek problemi gizleyebilir.

Bu nedenle deneme sonrasında dikkat hataları ayrıca incelenmelidir.

Soru kökünü yanlış mı okudu?

İşareti mi karıştırdı?

İşlem aktarırken mi hata yaptı?

Doğru seçeneği bulup farklı seçeneği mi kodladı?

Dikkat problemi somutlaştırıldığında geliştirilebilir hâle gelir.

Denemelerde Çalışmak

Dikkati yeniden toplama becerisi gerçek sınava bırakılmamalıdır.

Denemeler bunun için önemli fırsatlardır.

Öğrenci deneme sonrasında yalnızca yanlışlarını değil:

“Sınavın hangi bölümünde dikkatim azaldı?”

sorusunu da değerlendirebilir.

Böylece dikkat kaybının belirli bir zaman, ders veya soru türünde tekrar edip etmediği görülebilir.

Zihinsel Dayanıklılık

LGS uzun süre dikkat gerektiren bir sınav deneyimidir.

Bu nedenle hazırlık yalnızca tek tek soru çözmekten oluşmamalıdır.

Öğrencinin belirli süre boyunca kesintisiz çalışabilmesi de zaman içerisinde gelişmelidir.

Genel denemelerin önemli işlevlerinden biri öğrencinin bu zihinsel dayanıklılığı deneyimlemesini sağlamaktır.

Uyku Etkisi

Dikkat yalnızca sınav tekniği değildir.

Yetersiz uyku ve yoğun yorgunluk da öğrencinin odaklanmasını etkileyebilir.

Bu nedenle özellikle sınava yakın dönemde öğrencinin uyku düzeni ve çalışma yükü önemlidir.

Sınav sabahında dikkat problemi yaşamamak için hazırlık yalnızca sınav salonunda başlamaz.

Dikkat Dağılınca Ne Yapmalı?

Basit bir sıra kullanılabilir:

Fark et.

Dikkatinin sorudan ayrıldığını kabul et.

Dur.

Acele ederek devam etme.

Görevi belirle.

Şu anda çözmen gereken tek soruya dön.

Devam et.

Önceki birkaç dakikayı telafi etmeye çalışma.

Bu süreç birkaç saniye sürebilir.

Ama öğrencinin yeniden sınava dönmesini sağlar.

Veli Ne Yapmalı?

Dikkat problemi yaşayan öğrenciye sürekli:

“Dikkatli ol.”

demek çoğu zaman yeterli değildir.

Çünkü öğrenci zaten dikkatli olmak istemektedir.

Daha anlamlı olan, hangi koşullarda dikkatinin dağıldığını belirlemektir.

Özellikle deneme sonuçlarında tekrar eden dikkat hataları varsa bunlar sınıflandırılmalı ve takip edilmelidir.

Saruhan Kurs’ta Dikkat

Saruhan Kurs’ta “dikkatsizlik” ifadesini tek başına açıklama olarak kabul etmiyoruz.

Saruhan Gelişim Modeli doğrultusunda hatanın kaynağını anlamaya çalışıyoruz.

Analiz Et: Dikkat kaybının hangi derslerde ve hangi koşullarda ortaya çıktığı belirlenir.

Planla: Tekrar eden hata türlerine göre çalışma yöntemi oluşturulur.

%100 Birebir Uygula: Öğretmen öğrencinin soru çözerken yaptığı küçük davranışları doğrudan gözlemleyebilir.

Ödev ve Takip: Aynı hata türünün sonraki çalışmalarda azalıp azalmadığı izlenir.

Veli Bilgilendirme: “Dikkatsiz” gibi genel bir etiket yerine gözlenen problem ve gelişim paylaşılır.

Çünkü öğrenciyi tanımlamak başka, öğrencinin davranışını anlamak başkadır.

Eğitim ikincisiyle ilgilenmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Sınavda dikkatim dağılırsa ne yapmalıyım?

Önce bunu fark edin, kısa bir duraklama yapın ve dikkatinizi önünüzdeki tek soruya yeniden yönlendirin.

Aynı soruyu tekrar tekrar okuyorsam ne yapmalıyım?

Aynı biçimde okumaya devam etmek yerine soru köküne ve temel verilere yeniden odaklanabilirsiniz.

Çevredeki sesler dikkatimi dağıtırsa?

Sesi ortadan kaldırmaya çalışmak yerine dikkati yeniden kitapçığa yönlendirmek daha işlevseldir.

Önceki soruyu düşünmeye devam ediyorsam?

Soruyu işaretleyip daha sonra dönmeye karar vermek zihinsel olarak sonraki soruya geçmeyi kolaylaştırabilir.

Dikkatim dağıldığında hızlanmalı mıyım?

Kontrolsüz biçimde hızlanmak yeni hatalara yol açabilir. Kalan süre yeniden değerlendirilmelidir.

Dikkat geliştirilebilir mi?

Dikkati sürdürme ve dağıldığında yeniden yönlendirme becerileri denemeler ve düzenli çalışma sırasında geliştirilebilir.

Kısa Özet

• Dikkatin kısa süreli dağılması olağandır.
• Önemli olan dikkati yeniden yönlendirebilmektir.
• Önceki soru sonraki soruya taşınmamalıdır.
• Çevresel uyaranların tamamı kontrol edilemez.
• Süre baskısında panik yerine yeniden planlama gerekir.
• Kontrolsüz hızlanmak yeni hatalar oluşturabilir.
• Dikkat hataları somut olarak sınıflandırılmalıdır.
• Denemeler dikkat yönetiminin de provasıdır.

Saruhan Hoca’nın Görüşü

Dikkat konusunda öğrencilerden çoğu zaman kusursuzluk bekliyoruz.

Sınav boyunca hiç kopmamasını, hiçbir sese takılmamasını, hiçbir sorunun etkisinde kalmamasını istiyoruz.

Fakat insan dikkati böyle çalışmaz.

Bu nedenle doğru soru:

“Öğrencinin dikkati hiç dağılıyor mu?”

değildir.

Asıl soru şudur:

“Dikkati dağıldığını fark ettiğinde ne kadar sağlıklı biçimde geri dönebiliyor?”

Çünkü öğrencinin sınav salonundaki her şeyi kontrol etmesi mümkün değildir.

Zor soruyu kontrol edemez.

Dışarıdaki sesi kontrol edemez.

Diğer öğrencinin hızını kontrol edemez.

Fakat dikkatinin yeniden nereye döneceğini öğrenebilir.

Dikkatli öğrenci hiç kopmayan öğrenci değil; koptuğunu fark edip yeniden görevine dönebilen öğrencidir.

Yararlanılan Kaynaklar

• Education Endowment Foundation – Metacognition and Self-Regulated Learning
• Zimmerman – Self-Regulated Learning çalışmaları
• American Psychological Association – dikkat, stres ve sınav performansına ilişkin eğitim kaynakları
• Millî Eğitim Bakanlığı – LGS merkezi sınav ve rehberlik kaynakları

İlgili Makaleler

• LGS’de Sınav Kaygısı Nasıl Yönetilir?
• LGS’de Zor Sorularla Nasıl Başa Çıkılır?
• LGS Sınavında Süre Nasıl Yönetilmeli?
• LGS Sınav Sabahı Ne Yapılmalı?
• LGS’de Dikkat Hataları Nasıl Azaltılır?
• LGS’de Deneme Analizi Nasıl Yapılır?

Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.