Editör Notu
TYT öğrencisinin önünde deneme kitapçığı vardır.
Sınav biter.
Cevap anahtarı açılır.
Doğrular ve yanlışlar sayılır.
Net hesaplanır.
“72,5 net.”
Öğrenci sonucunu öğrenmiştir.
Fakat denemeden öğrenebileceği şeylerin büyük bölümünü henüz öğrenmemiştir.
Çünkü net bize yalnızca ne olduğunu söyler.
İyi bir deneme analizi ise:
“Neden oldu ve şimdi ne yapmalıyım?”
sorularına cevap arar.
Bu nedenle TYT denemesi yalnızca öğrenciyi ölçen bir sınav değil, doğru kullanıldığında bir sonraki çalışma programını belirleyen veri kaynağıdır.
Önce Netler
Analize toplam netle başlanabilir.
Ardından dersler ayrı ayrı incelenmelidir:
Türkçe kaç net?
Matematik kaç net?
Sosyal bilimler kaç net?
Fen bilimleri kaç net?
Çünkü toplam net bazen önemli değişimleri gizler.
Öğrencinin toplam neti aynı kalırken matematiği yükselmiş, Türkçesi düşmüş olabilir.
Bu nedenle yalnızca toplam sonuca bakmak yeterli değildir.
Önceki Denemeler
Bir deneme tek başına değerlendirilmemelidir.
Öğrencinin önceki sonuçlarıyla karşılaştırılması daha anlamlıdır.
Örneğin matematik:
18 → 21 → 23 → 22
şeklinde ilerliyorsa genel olarak olumlu bir eğilim vardır.
Son denemede bir net düşmüş olması öğrencinin matematikte gerilediği anlamına gelmeyebilir.
Tek sonuç fotoğraftır; birkaç deneme ise süreci gösterir.
Yanlışları Ayır
Her yanlış aynı nedenle oluşmaz.
Bu nedenle yanlış soruları tek grupta toplamak yerine nedenlerine göre ayırmak gerekir.
Örneğin:
Konu eksiği
Yorumlama hatası
İşlem hatası
Dikkat hatası
Süre baskısı
Yanlış yöntem
Bu ayrım yapıldığında öğrencinin asıl problemi görünmeye başlar.
Konu Eksiği
Öğrenci sorunun çözümü için gerekli bilgiyi bilmiyorsa burada konu eksiği vardır.
Bu durumda yalnızca sorunun çözümünü izleyip geçmek yeterli olmayabilir.
İlgili konu tekrar çalışma planına alınmalıdır.
Ardından seviyeye uygun sorularla bilginin yerleşip yerleşmediği kontrol edilmelidir.
Bir deneme böylece öğrencinin hangi konuyu tekrar etmesi gerektiğini gösterir.
İşlem Hatası
Öğrenci yöntemi biliyor ancak işlem sırasında hata yapıyorsa yeni konu öğrenmesine gerek olmayabilir.
Burada problem;
işlem düzeni,
acele,
kontrol alışkanlığı
veya temel işlem becerileriyle ilgili olabilir.
Bu nedenle:
“Aslında biliyordum.”
demek analizi bitirmez.
Tam tersine yeni soru şudur:
“Bildiğim bir soruyu neden kaybettim?”
Dikkat Hatası
Soru kökünde:
“değildir”
ifadesini kaçırmak,
veriyi yanlış okumak,
seçeneği yanlış işaretlemek
veya basit bir ayrıntıyı gözden kaçırmak dikkat hatası olarak görülebilir.
Ancak aynı hata sürekli tekrarlanıyorsa bunu yalnızca şanssızlık olarak değerlendirmemek gerekir.
Tekrarlanan dikkat hatalarının da nedeni araştırılmalıdır.
Yorum Hatası
Öğrenci konu bilgisini biliyor olabilir fakat sorunun ne istediğini yanlış anlamış olabilir.
Özellikle TYT’de bu önemli bir hata türüdür.
Çünkü bilgiye sahip olmak her zaman bilgiyi yeni bir soruya aktarabilmek anlamına gelmez.
Bu durumda öğrencinin yalnızca konu tekrarına değil, farklı soru biçimleri üzerinde çalışmaya ihtiyacı olabilir.
Boşlar
Deneme analizinde öğrenciler çoğunlukla yanlışlarına bakar.
Fakat boş sorular en az yanlışlar kadar değerlidir.
Her boş soru için:
“Neden boş bıraktım?”
diye sorulmalıdır.
Konu bilinmediği için mi?
Soru anlaşılamadığı için mi?
Süre kalmadığı için mi?
İki seçenek arasında kalındığı için mi?
Sorunun zor olduğu düşünüldüğü için mi?
Boşun nedeni bilinmeden doğru çalışma kararı verilemez.
Doğruları da İncele
Deneme analizinde yalnızca yanlış ve boşlara bakmak önemli bir eksikliktir.
Bazı doğru sorular da analiz edilmelidir.
Özellikle:
çok uzun sürede çözülen,
emin olunmadan işaretlenen,
şansla doğru bulunan
ve gereğinden fazla işlem yapılan sorular.
Bugün doğru yapılan bu sorular başka bir denemede yanlış olabilir.
Doğru cevap her zaman doğru süreç anlamına gelmez.
Süreyi Ölç
TYT analizinin önemli parçalarından biri süre kullanımıdır.
Öğrenci sınav sonunda:
“Süre yetişmedi.”
diyebilir.
Fakat bu tek başına yeterli değildir.
Hangi testte süre kaybetti?
Hangi soru türlerinde yavaşladı?
Bir soruya gereğinden fazla zaman ayırdı mı?
Son testlere ne kadar süre kaldı?
Bunlar bilinmeden süre problemi çözülemez.
Test Sırası
Her öğrenci sınava aynı test sırasıyla başlamak zorunda değildir.
Bazı öğrenciler Türkçe ile daha rahat başlar.
Bazıları matematikle.
Ancak seçilen sıranın performansa etkisi denemeler üzerinden gözlemlenmelidir.
Amaç internette önerilen “en iyi sıralamayı” bulmak değil, öğrencinin kendi performansına uygun sınav düzenini oluşturmak olmalıdır.
Takıldığın Sorular
Bir soruya dört dakika harcayıp sonunda doğru cevap vermek ilk bakışta başarı gibi görünebilir.
Fakat TYT toplam süre içerisinde çözülür.
Bu nedenle öğrencinin gereğinden fazla zaman harcadığı sorular da işaretlenmelidir.
Bazen net artışının yolu daha fazla soru öğrenmekten değil, mevcut bilgiyi daha ekonomik kullanmaktan geçer.
Konu Listesi Çıkar
Deneme sonunda yanlış ve boş soruların konuları belirlenebilir.
Örneğin:
Problemler – 3 hata
Geometri – 2 boş
Fiilimsiler – 2 hata
Optik – 1 hata
Kimyasal türler – 2 boş
Bu tablo çalışma programını doğrudan etkileyebilir.
Artık öğrenci:
“Matematik çalışacağım.”
demez.
“Problemlerde şu soru türüne döneceğim.”
diyebilir.
Bu ayrım çalışma planını somutlaştırır.
Hata Tekrarı
Bir hata bir kez yapılmışsa tesadüf olabilir.
Aynı hata üç veya dört denemede tekrar ediyorsa artık dikkate alınması gereken bir örüntü vardır.
Örneğin öğrenci sürekli geometri sorularını boş bırakıyorsa çözüm:
“Daha dikkatli ol.”
değildir.
Geometri çalışmasının programdaki yeri yeniden değerlendirilmelidir.
Denemelerin birlikte analiz edilmesi bu nedenle önemlidir.
Yanlış Soruyu Çöz
Yanlış sorunun doğru cevabını görmek analiz değildir.
Öğrenci mümkünse çözümü görmeden önce soruyu yeniden denemelidir.
Çünkü bazen sınav baskısı ortadan kalktığında soruyu çözebilir.
Bu durumda problem bilgi değil, sınav performansı olabilir.
Çözemiyorsa çözüm incelenir.
Ardından benzer bir soruyla öğrenmenin gerçekleşip gerçekleşmediği kontrol edilebilir.
Analiz Defteri
Her öğrencinin klasik bir yanlış defteri tutması şart değildir.
Ancak denemelerden çıkan önemli bilgilerin kayıt altına alınması yararlıdır.
Basit bir tablo bile yeterlidir:
Ders – Konu – Hata Türü – Yapılacak Çalışma
Örneğin:
Matematik – Problemler – Süre – Branş denemesi
Bu kayıtlar birkaç hafta sonra öğrencinin tekrar eden sorunlarını açık biçimde gösterebilir.
Aynı Gün mü?
Deneme analizi mümkün olduğunca çok geciktirilmemelidir.
Öğrenci soruları ve sınav sırasında yaşadığı düşünce sürecini hâlâ hatırlarken yapılan analiz daha anlamlı olabilir.
Çünkü birkaç gün sonra:
“Bu soruda neden bunu işaretlemiştim?”
sorusunun cevabı unutulabilir.
Önemli olan denemeyi bitirip hemen yeni denemeye geçmemektir.
Analizden Programa
Deneme analizinin en önemli aşaması budur.
Analiz sonunda hiçbir davranış değişmiyorsa çalışma eksik kalır.
Örneğin analiz:
“Problemlerde süre kaybediyorum.”
sonucunu verdiyse yeni programda problem çalışması bulunmalıdır.
“Optik eksiğim var.”
çıktıysa optik tekrarı yapılmalıdır.
“Türkçede son sorulara yetişemiyorum.”
çıktıysa süre stratejisi çalışılmalıdır.
Analizin çıktısı çalışma programının girdisi olmalıdır.
Her Yanlışa Aynı Tepki Yok
10 yanlış yapan iki öğrencinin ihtiyacı tamamen farklı olabilir.
Bir öğrencinin 8 yanlışı konu eksikliğinden gelir.
Diğerinin 8 yanlışı dikkat ve süre probleminden.
Birincisine konu çalışması gerekir.
İkincisine aynı konuları tekrar tekrar anlatmak doğru çözüm olmayabilir.
Bu nedenle deneme sonucu kişiye özel değerlendirilmelidir.
Net Artışı
Deneme analizinin amacı öğrencinin her hafta mutlaka daha yüksek net yapmasını sağlamak değildir.
Gelişim bazen önce hata türlerinde görülür.
Örneğin öğrenci:
daha az işlem hatası yapmaya,
süreyi daha iyi kullanmaya,
boş bıraktığı konu sayısını azaltmaya
başlayabilir.
Net artışı bu gelişmelerin ardından gelebilir.
Bu nedenle yalnızca sonuca değil, sonucu oluşturan davranışlara da bakılmalıdır.
Deneme Sıklığı
Her öğrenci için aynı deneme sıklığı doğru değildir.
Hazırlığın dönemi,
öğrencinin seviyesi,
konu durumu
ve okul programı
dikkate alınmalıdır.
Süreç ilerledikçe deneme sıklığı artırılabilir.
Ancak analiz yapılmadan arka arkaya deneme çözmek çoğu zaman beklenen gelişimi sağlamaz.
Veli Ne Yapmalı?
Deneme sonrasında velinin ilk sorusu çoğu zaman:
“Kaç net yaptın?”
olur.
Bu anlaşılırdır.
Fakat öğrencinin analiz alışkanlığı geliştirmesi için farklı bir soru daha değerlidir:
“Bu deneme sana ne gösterdi?”
Bu soru öğrenciyi sonuçtan sürece yönlendirir.
Veli netleri takip edebilir.
Ancak her denemeyi evde bir performans sorgulamasına dönüştürmemelidir.
Saruhan Kurs’ta Deneme Analizi
Saruhan Kurs’ta deneme sonucunu yalnızca toplam net olarak değerlendirmiyoruz.
Ders bazındaki değişimi inceliyoruz.
Yanlış ve boşların nedenlerini ayırıyoruz.
Konu eksiklerini belirliyoruz.
Süre kullanımına bakıyoruz.
Tekrarlanan hata örüntülerini takip ediyoruz.
Ardından elde ettiğimiz veriyi öğrencinin birebir derslerine ve çalışma planına aktarıyoruz.
Çünkü deneme bize yalnızca öğrencinin nerede olduğunu göstermemeli.
Bir sonraki adımının ne olması gerektiğini de göstermelidir.
Sık Sorulan Sorular
TYT deneme analizi nasıl yapılır?
Toplam netin yanında ders bazındaki sonuçlar, yanlışlar, boşlar, süre kullanımı ve hata nedenleri birlikte incelenmelidir.
Sadece yanlış sorular mı analiz edilmeli?
Hayır. Boşlar ile çok uzun sürede veya emin olunmadan doğru yapılan sorular da değerlendirilmelidir.
Deneme analizi ne zaman yapılmalı?
Mümkün olduğunca geciktirilmeden, öğrencinin sınav sırasındaki düşüncelerini hatırladığı dönemde yapılması yararlı olabilir.
Yanlış defteri gerekli mi?
Şart değildir. Ancak tekrar eden hataların ve yapılacak çalışmaların bir şekilde kayıt altına alınması faydalıdır.
Denemede süre yetişmiyorsa ne yapılmalı?
Önce sürenin hangi testlerde ve hangi soru türlerinde kaybedildiği belirlenmelidir.
Deneme analizinden sonra ne yapılmalı?
Tespit edilen eksikler doğrudan sonraki çalışma programına aktarılmalıdır.
Kısa Özet
• Sadece toplam nete bakmayın.
• Ders bazında değişimi takip edin.
• Yanlışları nedenlerine göre ayırın.
• Boş soruları mutlaka inceleyin.
• Zorlanarak doğru yaptığınız soruları da değerlendirin.
• Süre kaybının nerede oluştuğunu bulun.
• Tekrarlanan hata türlerini takip edin.
• Denemeyi önceki sonuçlarla karşılaştırın.
• Analiz sonuçlarını çalışma programına aktarın.
Saruhan Hoca’nın Görüşü
Bir öğrenci denemeden çıktığında elinde iki şey olabilir:
Bir net sonucu.
Ya da:
Kendisi hakkında yeni bilgiler.
Ben ikincisini daha değerli buluyorum.
Çünkü 75 net yaptığını bilmek öğrencinin bugün nerede olduğunu gösterir.
Ama o 25 netin neden kaybedildiğini bilmek yarın ne yapması gerektiğini gösterir.
Bu nedenle deneme analizinde benim için en önemli soru:
“Kaç yanlışın var?”
değildir.
Asıl soru:
“Bu yanlışlar bize ne anlatıyor?”
sorusudur.
Eğer bu sorunun cevabını bulup çalışma programını değiştiriyorsak deneme gerçek görevini yapmıştır.
Bulamıyorsak yalnızca bir sınav daha çözmüş oluruz.
Denemenin değeri verdiği puanda değil, öğrencinin bir sonraki çalışmasını ne kadar doğru yönlendirdiğindedir.
Yararlanılan Kaynaklar
• ÖSYM – YKS/TYT sınav yapısı ve bilgilendirmeleri
• Millî Eğitim Bakanlığı – ortaöğretim öğretim programları
• Ölçme-değerlendirme ve geri bildirim üzerine temel eğitim araştırmaları
• Öz düzenlemeli öğrenme ve hata analizi üzerine eğitim literatürü
İlgili Makaleler
• TYT’ye Nasıl Çalışılmalı?
• TYT Netleri Neden Artmıyor?
• TYT’de Süre Problemi Nasıl Çözülür?
• TYT Matematik Nasıl Çalışılır?
• TYT ve AYT Birlikte Nasıl Çalışılır?
Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.