Editör Notu
AYT hazırlığında yapılan en büyük hatalardan biri, AYT’yi TYT’nin devamı gibi görmektir.
Öğrenci TYT’de kullandığı çalışma düzenini aynen AYT’ye taşır:
Konu anlatımını izler.
Bir miktar soru çözer.
Konuyu tamamlandı kabul eder.
Sonra diğer konuya geçer.
Fakat AYT’de öğrenciden çoğu zaman yalnızca temel bilgiyi hatırlaması değil, konuyu daha derin anlaması ve farklı bilgiler arasında ilişki kurması beklenir.
Bu nedenle AYT çalışmasının temel sorusu:
“Kaç konu bitirdim?”
değil,
“Çalıştığım konuyu ne kadar kullanabiliyorum?”
olmalıdır.
Önce Hedefini Bil
AYT çalışma programının ilk belirleyicisi öğrencinin hedefidir.
Sayısal, eşit ağırlık ve sözel öğrencilerinin çalışma öncelikleri aynı değildir.
Bunun yanında aynı puan türündeki iki öğrencinin hedeflediği bölümler ve başarı sıraları da farklı olabilir.
Dolayısıyla herkes için geçerli tek bir AYT programı oluşturmak mümkün değildir.
Önce hedef belirlenmeli, ardından mevcut durumla hedef arasındaki mesafe görülmelidir.
Seviyeni Belirle
AYT’ye başlarken öğrencinin hangi konuları bildiği kadar hangi ön bilgilerinin eksik olduğu da önemlidir.
Çünkü AYT’de konular birbirleriyle bağlantılı ilerleyebilir.
Öğrenci yeni bir konuda zorlandığında problem her zaman yeni konu olmayabilir.
Daha önce öğrenmesi gereken bir bilgi eksik olabilir.
Bu nedenle başlangıçta:
konu durumu,
ders bazındaki seviye,
ön bilgi eksikleri,
soru çözme becerisi
ve mevcut deneme performansı
birlikte değerlendirilmelidir.
AYT Ezber Değildir
AYT’de bilgi önemlidir.
Ancak bilgiyi yalnızca ezberlemek yeterli değildir.
Öğrencinin öğrendiği bilgiyi farklı sorular içerisinde tanıması, diğer bilgilerle ilişkilendirmesi ve gerektiğinde yeni bir durumda kullanması gerekir.
Bu özellikle matematik ve fen derslerinde açık biçimde görülür.
Ama aynı durum edebiyat ve sosyal bilimler için de geçerlidir.
Bilgiyi bilmek başlangıçtır; kullanabilmek ise sınav becerisidir.
Konuyu Derin Öğren
AYT’de konu çalışırken öğrencinin amacı mümkün olduğunca hızlı biçimde konu listesini tamamlamak olmamalıdır.
Bir konu çalışıldıktan sonra öğrenci kendisine şu soruları sorabilir:
Bu konunun temel mantığını biliyor muyum?
Önceki konularla bağlantısını görebiliyor muyum?
Farklı soru biçimlerinde kullanabiliyor muyum?
Bir başkasına açıklayabilir miyim?
Bu sorulara cevap verilemiyorsa konu listede tamamlanmış görünse bile öğrenme henüz tamamlanmamış olabilir.
Hemen Soru Çöz
Konu öğrenildikten sonra soru çözümü ertelenmemelidir.
Çünkü öğrenci konu anlatımını dinlerken her şeyi anladığını düşünebilir.
Gerçek kontrol soru karşısında başlar.
Soruyu görünce hangi bilgiyi kullanacağını bulabiliyor mu?
İşlemi kurabiliyor mu?
Bilgileri ilişkilendirebiliyor mu?
İlk sorularda zorlanmak normaldir.
Soru çözümü öğrenmenin sınav ortamına taşındığı aşamadır.
Kolaydan Zora
AYT hazırlığında öğrencilerin yaptığı hatalardan biri doğrudan çok zor kaynaklara başlamaktır.
Zor soruların kendilerini daha hızlı geliştireceğini düşünürler.
Ancak temel soru yapıları yeterince oturmadan ileri düzey sorulara geçmek öğrencinin konuyla ilişkisini bozabilir.
Daha sağlıklı sıra:
Temel → Orta → Seçici
şeklinde düşünülebilir.
Öğrenci geliştikçe soru seviyesi de yükselmelidir.
Soru Sayısına Takılma
“Günde kaç AYT sorusu çözmeliyim?”
sorusunun tek bir cevabı yoktur.
Çünkü 50 temel soru ile 50 seçici AYT sorusunun oluşturduğu zihinsel yük aynı değildir.
Ayrıca öğrencinin seviyesi ve çalıştığı konu da önemlidir.
Bu nedenle soru sayısını tek başarı ölçütü yapmak doğru değildir.
Daha önemli soru şudur:
“Bugünkü sorulardan ne öğrendim?”
Çözemediğin Sorular
AYT’de öğrenciyi en fazla geliştirebilecek sorulardan bazıları çözemediği sorulardır.
Ancak hemen video çözümünü açmak bu fırsatı azaltabilir.
Önce soru üzerinde düşünmek gerekir.
Hangi bilgi lazım?
Nerede tıkandım?
Benzer hangi konuyla ilişkili?
Başka bir yol var mı?
Çözüm görüldükten sonra öğrenci soruyu yeniden kendi başına çözmelidir.
Yanlış Analizi
Bir AYT sorusunun yanlış yapılmasının birçok nedeni olabilir.
Konu eksiği
Ön bilgi eksiği
Kavram yanılgısı
Yanlış yöntem
İşlem hatası
Soru yorumlama hatası
Dikkat
Bu nedenleri birbirinden ayırmak gerekir.
Çünkü her yanlışın çözümü yeniden konu anlatımı izlemek değildir.
Aynı Yanlış Tekrarlanıyorsa
Bir öğrenci farklı denemelerde sürekli aynı konuda yanlış yapıyorsa artık tek tek sorulara değil, örüntüye bakmak gerekir.
Örneğin üç farklı AYT matematik denemesinde aynı konu sürekli problem oluşturuyorsa bu rastlantı değildir.
Konu yeniden değerlendirilmeli ve gerekirse temel bilgiye dönülmelidir.
Deneme analizi bu nedenle yalnızca yanlış soruların çözümlerini görmekten ibaret değildir.
AYT Matematik
AYT matematikte konular arasında güçlü bağlantılar bulunabilir.
Bu nedenle temel eksikler ilerleyen konuları etkileyebilir.
Öğrenci formülleri bilse bile soruda hangi yöntemi kullanacağını belirlemekte zorlanabilir.
AYT matematik çalışırken amaç yalnızca soru tiplerini ezberlemek değil, matematiksel ilişkileri görebilmektir.
Bu beceri düzenli ve farklı düzeylerde soru çözümüyle gelişir.
AYT Fizik
AYT fizikte formül bilgisi tek başına yeterli değildir.
Öğrencinin fiziksel olayın ne olduğunu anlaması gerekir.
Formül, olayın matematiksel ifadesidir.
Bu nedenle öğrenci:
“Hangi formülü kullanacağım?”
sorusundan önce:
“Bu soruda fiziksel olarak ne oluyor?”
sorusunu sormalıdır.
Bu bakış açısı özellikle yeni soru biçimlerinde önem kazanır.
AYT Kimya
AYT kimyada konuların temel mantığının anlaşılması önemlidir.
Bazı öğrenciler çok sayıda bağıntıyı ayrı ayrı ezberlemeye çalışır.
Oysa kavramlar arasındaki ilişkiler anlaşıldığında birçok bilgi daha düzenli hâle gelir.
Konu öğrenildikten sonra farklı soru biçimleri görülmeli ve yanlışlar düzenli takip edilmelidir.
AYT Biyoloji
AYT biyolojide bilgi miktarı öğrenciyi zorlayabilir.
Burada her bilgiyi birbirinden bağımsız ezberlemek yerine sistemler ve kavramlar arasındaki ilişkiler kurulmalıdır.
Şemalar, kısa tablolar ve kavram haritaları tekrar için kullanılabilir.
Ancak öğrenmenin asıl kontrolü yine soru çözümüdür.
AYT Edebiyat
Eşit ağırlık ve sözel öğrencileri için edebiyatta bilgi yükü önemli olabilir.
Dönemler, sanatçılar, eserler ve edebî özellikler birbirine karışabilir.
Bu nedenle bilgilerin sınıflandırılması önemlidir.
Kronolojik yapı, karşılaştırmalı tablolar ve düzenli kısa tekrarlar kullanılabilir.
Ancak yalnızca ezber yapmak yerine soru üzerinden bilgiyi tanıma pratiği de yapılmalıdır.
AYT Sosyal Bilimler
Tarih, coğrafya, felsefe grubu ve diğer alanlarda bilgiyle yorum birlikte yürütülmelidir.
Öğrenci yalnızca bilgiyi hatırlamaya değil, sorunun hangi bilgiyi istediğini anlamaya da çalışmalıdır.
Özellikle kavramların birbirine karıştığı alanlarda kısa karşılaştırmalar etkili olabilir.
Tekrar Sistemi
AYT’de öğrenci yeni konular ilerledikçe eski konuları unutabilir.
Bu doğaldır.
Problem unutmak değil, eski konulara hiç dönmemektir.
Tekrar için:
kısa konu notları,
eski yanlışlar,
karma testler,
branş denemeleri
ve genel AYT denemeleri
kullanılabilir.
Her tekrarda bütün konuyu baştan çalışmak gerekmez.
Karma Soru
Konu testlerinde öğrenci hangi konudan soru çözdüğünü bilir.
Gerçek AYT’de ise sorunun hangi bilgi veya yöntemi gerektirdiğini kendisinin belirlemesi gerekir.
Bu nedenle yeterli temel oluştuktan sonra karma soru çalışmalarına geçmek önemlidir.
Karma sorular öğrencinin bilgiyi tanıma ve seçme becerisini geliştirir.
Branş Denemeleri
Branş denemeleri AYT hazırlığında önemli bir aşamadır.
Ancak amaç yalnızca yüksek net görmek değildir.
Deneme sonrasında:
yanlışlar,
boşlar,
uzun süren sorular,
kararsız kalınan sorular
ve tekrar eden konular
incelenmelidir.
Böylece deneme bir sonuç belgesi olmaktan çıkar ve sonraki çalışma planının verisine dönüşür.
Genel AYT Denemeleri
Konular belirli bir düzeye geldiğinde genel AYT denemeleri öğrencinin alan performansını bütün hâlinde görmesini sağlar.
Burada yalnızca toplam net değil, ders bazındaki dağılım önemlidir.
Örneğin sayısal öğrencisinin matematik neti yükselirken fizik sürekli geriliyorsa toplam sonucun arkasındaki problem görülmelidir.
Toplam net problemi gösterebilir; ders dağılımı problemin yerini gösterir.
Denemeye Ne Zaman Başlanmalı?
Bütün konuların kusursuz biçimde tamamlanmasını beklemek şart değildir.
Öğrencinin seviyesine uygun branş denemeleri süreç içerisinde kullanılabilir.
Başlangıçta bazı konular eksik olduğu için sonuç düşük çıkabilir.
Bu sorun değildir.
Denemenin amacı her zaman yüksek sonuç görmek değil, öğrencinin mevcut durumunu anlamaktır.
Süre Yönetimi
AYT’de yalnızca soruyu çözebilmek yeterli değildir.
Öğrencinin bunu sınav süresi içerisinde yapabilmesi gerekir.
Ancak konu öğrenme aşamasında öğrenciyi sürekli hız baskısına sokmak doğru değildir.
Önce doğru düşünme ve çözüm becerisi gelişmelidir.
Daha sonra branş ve genel denemelerle süre performansı takip edilmelidir.
Zor Soruda Israr
AYT’de bazı sorular öğrencinin uzun süre uğraşmasına neden olabilir.
Evde öğrenme sırasında zor bir soru üzerinde düşünmek değerlidir.
Ancak sınavda aynı davranış büyük zaman kaybı oluşturabilir.
Bu nedenle öğrencinin iki farklı beceri geliştirmesi gerekir:
Çalışırken mücadele etmek.
Sınavda gerektiğinde bırakabilmek.
Bunlar birbirine zıt değil, iki farklı amaca hizmet eden davranışlardır.
TYT’yi Bırakma
AYT çalışmaları yoğunlaştığında TYT tamamen bırakılmamalıdır.
TYT performansının korunması için öğrencinin ihtiyacına göre:
genel denemeler,
branş denemeleri,
problem,
paragraf
ve eksik çalışmalar
devam edebilir.
Ancak TYT ile AYT’ye ayrılan zaman sabit olmak zorunda değildir.
TYT–AYT Dengesi
Bir öğrencinin çalışma dağılımı hazırlık süreci boyunca değişebilir.
Başlangıçta TYT ağırlığı daha fazla olabilir.
AYT konuları ilerledikçe AYT’nin payı artabilir.
Sınava yaklaştıkça ise deneme sonuçları hangi alana daha fazla müdahale gerektiğini gösterebilir.
Bu nedenle:
“Her zaman %50 TYT, %50 AYT.”
gibi sabit oranlar yerine öğrencinin verilerine göre hareket edilmelidir.
Netler Artmıyorsa
AYT netleri uzun süredir yükselmiyorsa ilk tepki:
“Daha fazla soru çözmeliyim.”
olmamalıdır.
Önce şu sorular sorulmalıdır:
Konular gerçekten öğrenildi mi?
Ön bilgi eksikleri var mı?
Yanlışlar analiz ediliyor mu?
Tekrar sistemi var mı?
Kaynak seviyesi uygun mu?
Denemelerde süre problemi yaşanıyor mu?
Aynı hata türleri tekrarlanıyor mu?
Sorun bulunmadan çalışma miktarını artırmak aynı problemi tekrar ettirebilir.
Program Nasıl Olmalı?
AYT programı:
“Bugün 4 saat AYT.”
şeklinde bırakılmamalıdır.
Bunun yerine görevler somutlaştırılabilir.
Örneğin:
AYT Matematik – konu + soru
AYT Fizik – eski yanlışlar
AYT Biyoloji – kısa tekrar
AYT Matematik – branş denemesi
gibi.
Öğrenci masaya oturduğunda ne yapacağını biliyorsa çalışma başlatmak daha kolaydır.
Haftalık Analiz
AYT gibi uzun hazırlık gerektiren bir süreçte yalnızca günlük performansa bakmak öğrenciyi yanıltabilir.
Bazı günler çok verimli geçer.
Bazıları geçmez.
Bu nedenle haftalık değerlendirme daha anlamlı olabilir.
Hafta sonunda:
Neler tamamlandı?
Neler kaldı?
Hangi yanlışlar tekrar etti?
Hangi ders geride?
Gelecek hafta ne değişmeli?
soruları cevaplanabilir.
Veli Ne Yapmalı?
AYT hazırlığında veli öğrencinin konu listesini günlük olarak takip etmek zorunda değildir.
“Kaç konu bitirdin?”
sorusu tek başına öğrencinin gerçek durumunu göstermeyebilir.
Bir konunun bitmesi ile öğrenilmesi aynı şey değildir.
Veli için daha anlamlı olan, öğrencinin planlı ilerleyip ilerlemediği ve gelişiminin profesyonel biçimde takip edilip edilmediğidir.
Saruhan Kurs’ta AYT Hazırlığı
Saruhan Kurs’ta AYT hazırlığına öğrencinin yalnızca hangi konularda eksiği olduğuna bakarak başlamıyoruz.
Öğrencinin:
hedefini,
mevcut seviyesini,
ön bilgi eksiklerini,
soru çözme biçimini,
deneme sonuçlarını
ve TYT durumunu
birlikte değerlendiriyoruz.
Ardından çalışma planını öğrenciye göre oluşturuyoruz.
Birebir derslerde öğretmen öğrencinin yalnızca yanlış yaptığı soruyu değil, yanlışa götüren düşünme sürecini de görebiliyor.
Ödevler ve deneme sonuçlarıyla gelişimi takip ediyor, gerektiğinde planı değiştiriyoruz.
Çünkü AYT’de kişiye özel eğitim yalnızca konuyu birebir anlatmak değildir.
Öğrencinin hedefi ile mevcut seviyesi arasındaki yolu doğru planlamaktır.
Sık Sorulan Sorular
AYT’ye nasıl çalışılır?
Önce hedef ve mevcut seviye belirlenmeli; konu öğrenme, seviyeye uygun soru çözümü, tekrar ve deneme analizi birlikte yürütülmelidir.
AYT’ye ne zaman başlanmalı?
Herkes için geçerli tek bir tarih yoktur. Öğrencinin sınıf düzeyi, temeli, hedefi ve mevcut konu durumuna göre belirlenmelidir.
AYT için günde kaç soru çözülmeli?
Tek bir doğru sayı yoktur. Soruların seviyesi, öğrencinin eksikleri ve çalışılan ders dikkate alınmalıdır.
Önce TYT bitirilmeli mi?
AYT’ye başlamak için TYT’nin tamamen bitmesini beklemek gerekli değildir. İki hazırlık öğrencinin ihtiyacına göre birlikte yürütülebilir.
AYT netleri neden artmıyor?
Konu veya ön bilgi eksikleri, yanlış analizinin yapılmaması, tekrar yetersizliği, kaynak seviyesi ve süre problemi gibi farklı nedenleri olabilir.
AYT denemelerine ne zaman başlanmalı?
Bütün konuların tamamlanması şart değildir. Öğrencinin seviyesine uygun branş denemeleri hazırlık sürecinde kullanılabilir.
AYT’de zor soru çözmek gerekli mi?
Temel ve orta düzey beceriler oturduktan sonra daha seçici sorular öğrencinin gelişimine katkı sağlayabilir. Doğrudan aşırı zor sorularla başlamak gerekli değildir.
Kısa Özet
• Önce hedefinizi ve mevcut seviyenizi belirleyin.
• AYT’yi yalnızca konu bitirme süreci olarak görmeyin.
• Konuyu öğrendikten sonra hemen soru çözün.
• Kolaydan zora ilerleyin.
• Yanlışları nedenlerine göre analiz edin.
• Eski konular için tekrar sistemi oluşturun.
• Karma sorular ve branş denemeleri kullanın.
• Denemelerde yalnızca nete bakmayın.
• TYT’yi tamamen bırakmayın.
• Programınızı gelişiminize göre değiştirmeye devam edin.
Saruhan Hoca’nın Görüşü
AYT hazırlığında öğrencilerin bana söylediği bir cümle vardır:
“Hocam, konularım bitti.”
Benim için bu cümle tek başına çok fazla şey ifade etmez.
Çünkü hemen arkasından başka sorular gelir:
O konudan yeni bir soru geldiğinde çözebiliyor musun?
Bir ay sonra bilgiyi hatırlıyor musun?
Başka bir konuyla ilişkilendirildiğinde tanıyabiliyor musun?
Denemede süre baskısı altında kullanabiliyor musun?
Eğer cevaplar belirsizse konu bitmiş olabilir ama öğrenme henüz bitmemiştir.
AYT’nin TYT’den ayrıldığı önemli noktalardan biri de burada ortaya çıkar.
Öğrencinin konu listesini hızla tüketmesi değil, öğrendiği bilgiyi giderek daha bağımsız kullanabilmesi gerekir.
Bu yüzden AYT programında ilerlemeyi yalnızca biten konu sayısıyla ölçmem.
Sorulara bakarım.
Yanlışlara bakarım.
Denemelere bakarım.
Ve en önemlisi, öğrencinin artık öğretmenin yardımı olmadan ne yapabildiğine bakarım.
AYT’de gerçek ilerleme, konunun anlatılmış olmasıyla değil; öğrencinin o bilgiyi yeni bir soruda kendi başına kullanabilmesiyle ölçülür.
Yararlanılan Kaynaklar
• ÖSYM – YKS ve AYT sınav yapısı ile yayımlanan sorular
• Millî Eğitim Bakanlığı – ortaöğretim öğretim programları
• YÖK Atlas – yükseköğretim programları ve başarı sırası verileri
• Öğrenme, geri bildirim, tekrar ve öz düzenlemeli çalışma üzerine eğitim literatürü
İlgili Makaleler
• TYT mi AYT mi Daha Önemli?
• TYT ve AYT Birlikte Nasıl Çalışılır?
• TYT’ye Nasıl Çalışılmalı?
• TYT Matematik Nasıl Çalışılır?
• TYT Türkçe Nasıl Çalışılır?
• TYT Fen Nasıl Çalışılır?
• TYT Sosyal Nasıl Çalışılır?
• AYT Matematik Nasıl Çalışılır?
• AYT Netleri Neden Artmıyor?
Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.