Editör Notu
AYT fizikte öğrencilerin sık söylediği bir cümle vardır:
“Formülleri biliyorum ama soruları yapamıyorum.”
Bu cümle aslında önemli bir problemi gösterir.
Öğrenci fizik bilgisini formüller üzerinden öğrenmiş fakat soruda anlatılan fiziksel olayı yeterince anlamamış olabilir.
Bu durumda formüller vardır.
Bilgi vardır.
Fakat bilgi ile soru arasında bağlantı kurulamıyordur.
AYT fizikte asıl gelişim, öğrencinin:
“Bu soruda hangi formülü kullanmalıyım?”
sorusundan önce:
“Bu soruda fiziksel olarak ne oluyor?”
sorusunu sormaya başlamasıyla gerçekleşir.
Önce Seviyeni Belirle
AYT fizik çalışmasına doğrudan kaynak seçerek başlamak yerine öğrencinin mevcut durumu belirlenmelidir.
Hangi konular biliniyor?
Hangi konularda temel eksik var?
Matematiksel işlemler zorlanıyor mu?
Grafikler okunabiliyor mu?
Formüller bilindiği hâlde soruya aktarılamıyor mu?
Yoksa konu temelden mi eksik?
Bu ayrım çalışma programını tamamen değiştirebilir.
Fizik Formül Dersi Değildir
Fizikte formüller elbette önemlidir.
Ancak formüller fiziksel olayların matematiksel ifadeleridir.
Öğrenci formülü ezberlediği hâlde büyüklüklerin neyi ifade ettiğini bilmiyorsa farklı bir soru biçiminde zorlanabilir.
Bu nedenle her formül için üç soru değerlidir:
Ne anlatıyor?
Değişkenler arasında nasıl bir ilişki var?
Hangi koşullarda kullanılabilir?
Formülü anlamak, onu yalnızca hatırlamaktan daha değerlidir.
Önce Olayı Anla
Bir fizik sorusunu çözerken hemen işlem yapmaya başlamak yerine sorudaki olay düşünülmelidir.
Cisim ne yapıyor?
Hangi kuvvetler etkiliyor?
Enerji nasıl değişiyor?
Akım hangi koşullarda oluşuyor?
Dalganın hangi özelliği değişiyor?
Öğrenci olayı zihninde canlandırabildiğinde matematiksel çözüm çoğu zaman daha anlamlı hâle gelir.
Şekil Çiz
AYT fizikte bazı sorular yalnızca okuyarak karmaşık görünebilir.
Basit bir şekil çizildiğinde ise problem çok daha açık hâle gelebilir.
Özellikle:
hareket,
kuvvet,
elektrik,
manyetizma,
optik
gibi konularda görselleştirme yararlı olabilir.
Şeklin kusursuz olması gerekmez.
Amaç sorudaki ilişkileri görünür hâle getirmektir.
Vektörleri Küçümseme
Fizikte birçok büyüklük yönlüdür.
Öğrenci büyüklüğün yalnızca sayısal değerine odaklandığında yön bilgisini gözden kaçırabilir.
Bu nedenle özellikle kuvvet, hız, ivme ve elektriksel alan gibi konularda yön kavramı iyi anlaşılmalıdır.
Bazen öğrencinin yaptığı işlem tamamen doğrudur fakat yönü yanlış yorumladığı için cevap hatalı çıkar.
Matematik Temeli
AYT fizikte yaşanan her problem fizik problemi değildir.
Öğrenci konuyu anlayabilir fakat:
denklem çözme,
oran-orantı,
grafik yorumlama,
trigonometri
ve temel cebir
konularında zorlanabilir.
Bu durumda daha fazla fizik sorusu çözmek tek başına yeterli olmayabilir.
Sorunun altında yatan matematiksel eksik ayrıca ele alınmalıdır.
Konuyu Parçalara Ayır
Uzun bir fizik konusunu tek oturumda öğrenmeye çalışmak öğrenciyi yorabilir.
Konu daha küçük yapılara ayrılabilir.
Örneğin önce temel kavramlar öğrenilir.
Ardından ilişkiler anlaşılır.
Sonra temel sorular çözülür.
Daha sonra farklı durumları bir araya getiren sorulara geçilir.
Bu yaklaşım öğrencinin karmaşık konuyu adım adım yapılandırmasını sağlar.
Hemen Soru Çöz
Konu çalışmasının ardından soru çözümü geciktirilmemelidir.
Çünkü fizik anlatımını izlerken:
“Her şeyi anladım.”
hissi oluşabilir.
Ancak soru karşısında öğrenci hangi bilgiyi kullanacağını belirleyemiyorsa öğrenme henüz tamamlanmamıştır.
İlk soruların amacı öğrenciyi zorlamak değil, öğrendiği kavramları uygulamaya geçirmektir.
Kolaydan Zora
AYT fizikte doğrudan en zor kaynaklardan başlamak gerekli değildir.
Önce temel sorularla kavramlar oturtulmalıdır.
Ardından orta düzey sorularla farklı durumlar görülmelidir.
Daha sonra seçici sorulara geçilebilir.
Temel → Orta → Seçici
sıralaması öğrencinin hem bilgisini hem problem çözme becerisini geliştirmesine yardımcı olur.
Zor Soru Faydalı mı?
Evet, doğru zamanda.
Seçici fizik soruları öğrencinin birden fazla bilgiyi birlikte kullanmasını sağlayabilir.
Ancak öğrenci temel kavramlarda hâlâ zorlanıyorsa çok zor sorular öğretici olmaktan çıkabilir.
Bu durumda öğrenci çözüm yöntemlerini ezberlemeye başlayabilir.
Zorluk seviyesi öğrencinin gelişimine uygun olmalıdır.
Çözemediğin Sorular
Çözülemeyen fizik soruları önemli öğrenme fırsatlarıdır.
Hemen çözüme bakmak yerine önce şu sorular sorulabilir:
Soruda hangi fiziksel olay var?
Hangi bilgiler verilmiş?
Hangi büyüklük isteniyor?
Bildiğim hangi fizik ilkesi burada kullanılabilir?
Şekil çizsem problem daha açık olur mu?
Bu düşünme süreci öğrencinin bağımsız problem çözme becerisini geliştirir.
Çözümü İzledikten Sonra
Video çözümünü izlemek soruyu öğrenmek anlamına gelmez.
Öğrenci çözüm bittikten sonra soruyu kapatmalı ve kendi başına yeniden çözmelidir.
Eğer çözüm yeniden oluşturulamıyorsa öğrenci yöntemi gerçekten öğrenmemiş olabilir.
Özellikle öğretmenin yaptığı kritik hamleye dikkat edilmelidir:
“Bu adımı neden düşündü?”
Asıl öğrenme çoğu zaman burada gerçekleşir.
Yanlışları Sınıflandır
AYT fizik yanlışları aynı nedenle oluşmaz.
Yanlışlar örneğin şöyle ayrılabilir:
Konu eksiği
Kavram yanılgısı
Formül ilişkisini kuramama
Matematiksel işlem hatası
Grafik yorumlama
Yön hatası
Dikkat hatası
Süre problemi
Bu ayrım sonraki çalışmanın ne olması gerektiğini gösterir.
Kavram Yanılgıları
Fizikte özellikle önemli olan hata türlerinden biri kavram yanılgısıdır.
Öğrenci bir bilgiyi hiç bilmiyor olmayabilir.
Daha zor olanı gerçekleşmiş olabilir:
Yanlış biliyordur.
Bu durumda öğrenci yeni sorularda aynı yanlış düşünceyi tekrar tekrar kullanır.
Bu nedenle öğretmenin öğrencinin yalnızca cevabını değil, cevaba nasıl ulaştığını görmesi önemlidir.
Grafik Soruları
AYT fizikte grafikler yalnızca görsel değildir.
Grafiğin:
eksenleri,
eğimi,
alanı,
değişim yönü
ve fiziksel anlamı
incelenmelidir.
Öğrenci grafiği yalnızca şekil olarak görürse soru zorlaşır.
Grafiğin aslında fiziksel bir ilişkinin başka bir gösterimi olduğunu anlaması gerekir.
Birimler
Birimler fizik sorularında öğrencinin önemli kontrol araçlarından biridir.
İşlem sonunda elde edilen birim beklenen fiziksel büyüklükle uyuşmuyorsa çözüm yeniden kontrol edilebilir.
Birim bilgisi yalnızca ezberlenmesi gereken bir ayrıntı değil, çözümün doğruluğunu sınamak için kullanılabilecek bir araçtır.
Formül Defteri?
Kısa bir formül ve kavram özeti bazı öğrenciler için yararlı olabilir.
Ancak onlarca sayfalık formül defteri hazırlamak tek başına başarı getirmez.
Notlarda yalnızca formül değil:
hangi durumda kullanıldığı,
değişkenlerin anlamı,
kritik kavramlar
ve sık yapılan hatalar
da yer alabilir.
Böylece not, ezber listesi olmaktan çıkar.
Karma Soru
Konu testinde öğrenci hangi fizik konusundan soru çözdüğünü bilir.
Gerçek AYT’de ise bu bilgi verilmez.
Sorunun hangi ilkeyle çözüleceğine öğrencinin karar vermesi gerekir.
Bu nedenle yeterli konu ilerlemesinden sonra karma fizik soruları önemlidir.
Öğrencinin bilgiyi tanıma ve seçme becerisi burada gelişir.
Branş Denemeleri
AYT fizik branş denemeleri konular ilerledikçe kullanılabilir.
Deneme sonunda yalnızca doğru ve yanlış sayısına bakılmamalıdır.
Yanlış hangi konuda?
Boş neden bırakıldı?
Hangi soru gereğinden fazla sürdü?
Hangi kavram karıştırıldı?
Aynı hata daha önce de olmuş muydu?
Bu sorular denemeyi gerçek bir öğrenme aracına dönüştürür.
Deneme Analizi
Örneğin öğrenci bir fizik denemesinde dört soru kaybetti.
Bu tek başına yeterli bilgi değildir.
Analiz şöyle olabilir:
1 soru – konu eksiği
1 soru – kavram yanılgısı
1 soru – matematiksel işlem
1 soru – süre
Şimdi dört yanlışın dört farklı çözümü olduğunu görebiliriz.
İşte bu nedenle yalnızca net takip etmek yeterli değildir.
Eski Konuları Unutma
AYT fizik konuları ilerledikçe eski bilgiler unutulabilir.
Bunun için her konuyu sürekli baştan çalışmak gerekmez.
Kısa tekrarlar,
eski yanlışlar,
karma testler
ve branş denemeleri
eski bilgileri yeniden aktif hâle getirebilir.
Önemli olan öğrendiğiniz konuyla aylarca tekrar karşılaşmamak değildir.
TYT Fizikle İlişkisi
TYT fizik ve AYT fizik tamamen birbirinden bağımsız değildir.
TYT’de öğrenilen temel kavramların bazıları AYT’de daha ayrıntılı biçimde kullanılabilir.
Bu nedenle temel kavramlarda ciddi eksik varsa bunların giderilmesi gerekebilir.
Ancak öğrencinin bütün TYT fiziğini kusursuz hâle getirmesini bekleyerek AYT’yi sürekli ertelemek de gerekli değildir.
Soru Sayısı
“Günde kaç AYT fizik sorusu çözmeliyim?”
sorusunun herkes için aynı cevabı yoktur.
Yeni konu öğrenen bir öğrenciyle branş denemesi dönemindeki öğrencinin çalışma biçimi aynı değildir.
Ayrıca bir seçici fizik sorusuna ayrılan zihinsel çaba birkaç temel sorudan daha fazla olabilir.
Bu nedenle yalnızca soru sayısına değil, soruların çalışma amacına bakılmalıdır.
Kaynak Seçimi
Kaynak öğrencinin seviyesine göre seçilmelidir.
Temel kavramları yeni öğrenen öğrenci için çok seçici bir kaynak doğru başlangıç olmayabilir.
Aynı şekilde ileri seviyedeki öğrencinin sürekli temel sorular çözmesi de gelişimi sınırlar.
İyi kaynak öğrencinin mevcut seviyesinden bir sonraki seviyeye geçmesini sağlamalıdır.
Netler Artmıyorsa
AYT fizik netleri yükselmiyorsa hemen daha fazla soru çözmek yerine neden araştırılmalıdır.
Konu eksiği var mı?
Kavramlar gerçekten anlaşılmış mı?
Matematiksel altyapı yeterli mi?
Yanlışlar analiz ediliyor mu?
Eski konular unutuluyor mu?
Kaynak seviyesi uygun mu?
Denemelerde süre problemi yaşanıyor mu?
Sorun belirlenmeden çalışma miktarını artırmak aynı hatayı daha fazla tekrar ettirebilir.
Program Nasıl Olmalı?
“Bugün fizik çalışacağım.”
yerine görev somutlaştırılabilir.
Örneğin:
Elektrik alan – konu tekrarı
20 orta düzey soru
Geçen haftaki yanlışların yeniden çözümü
AYT fizik branş denemesi
Deneme analizi
Böylece öğrencinin çalışması ölçülebilir ve takip edilebilir hâle gelir.
Veli Ne Yapmalı?
Velinin öğrencinin kaç fizik formülü bildiğini veya kaç soru çözdüğünü günlük olarak kontrol etmesi gerekli değildir.
Daha önemli olan öğrencinin:
düzenli çalışması,
eksiklerinin takip edilmesi,
yanlışlarının analiz edilmesi
ve gerektiğinde doğru akademik desteği almasıdır.
Çalışmanın yönetimi zaman içerisinde öğrencinin kendi sorumluluğu hâline gelmelidir.
Saruhan Kurs’ta AYT Fizik
Saruhan Kurs’ta AYT fizik çalışmasına yalnızca:
“Hangi konuyu anlatacağız?”
sorusuyla başlamıyoruz.
Önce öğrencinin neden zorlandığını anlamaya çalışıyoruz.
Konu mu eksik?
Temel fizik kavramlarında problem mi var?
Matematiksel işlem mi zorlanıyor?
Grafik mi okunamıyor?
Yoksa öğrenci formülü biliyor fakat hangi durumda kullanacağını mı belirleyemiyor?
Birebir dersin önemli avantajı burada ortaya çıkıyor.
Öğretmen öğrencinin çözüm sürecini doğrudan görebiliyor.
Yanlış düşünce oluştuğu anda müdahale edebiliyor.
Ödevler ve deneme sonuçlarıyla aynı hatanın tekrar edip etmediğini takip edebiliyoruz.
Böylece çalışma yalnızca konu anlatımından ibaret kalmıyor.
Analiz → Öğrenme → Uygulama → Yanlış analizi → Tekrar
döngüsü içerisinde ilerliyor.
Sık Sorulan Sorular
AYT fizik nasıl çalışılmalı?
Temel kavramlar anlaşılmalı, formüllerin fiziksel anlamı öğrenilmeli, seviyeye uygun sorular çözülmeli ve yanlışlar nedenlerine göre analiz edilmelidir.
AYT fizik zor mu?
AYT fizik derin kavramsal düşünme ve matematiksel ilişki kurmayı gerektirebilir. Doğru temel ve kademeli soru çalışmasıyla geliştirilebilir.
AYT fizikte formül ezberlemek yeterli mi?
Hayır. Formülün ne anlattığını, değişkenler arasındaki ilişkiyi ve hangi koşullarda kullanılacağını anlamak gerekir.
AYT fizik için günde kaç soru çözülmeli?
Herkes için geçerli sabit bir sayı yoktur. Öğrencinin seviyesi, konu durumu ve çözülen soruların niteliği belirleyicidir.
AYT fizik netleri neden artmıyor?
Konu eksikleri, kavram yanılgıları, matematiksel altyapı sorunları, yetersiz tekrar veya yanlış analizinin yapılmaması gibi farklı nedenleri olabilir.
AYT fizik denemelerine ne zaman başlanmalı?
Bütün konuların tamamlanması zorunlu değildir. Öğrencinin seviyesine uygun branş denemeleri süreç içerisinde kullanılabilir.
Fizik sorularında hemen çözüme bakmalı mıyım?
Hayır. Önce sorudaki fiziksel olayı anlamaya ve kendi çözüm yolunuzu oluşturmaya çalışmak daha öğreticidir.
Kısa Özet
• Formülleri yalnızca ezberlemeyin.
• Önce sorudaki fiziksel olayı anlamaya çalışın.
• Gerektiğinde şekil çizin.
• Matematiksel eksiklerinizi ayrıca değerlendirin.
• Konudan hemen sonra soru çözün.
• Temelden seçici sorulara doğru ilerleyin.
• Yanlışları nedenlerine göre sınıflandırın.
• Grafik ve birimleri çözüm aracı olarak kullanın.
• Karma sorular ve branş denemeleri çözün.
• Eski konuları düzenli olarak tekrar edin.
• Net yükselmediğinde önce nedeni araştırın.
Saruhan Hoca’nın Görüşü
Fizik dersinde bir öğrencinin bana:
“Hocam hangi formülü kullanacağız?”
diye sorması çok değerlidir.
Çünkü o soru bana öğrencinin nerede olduğunu gösterir.
Ama cevabı hemen vermek istemem.
Genellikle önce şunu sorarım:
“Formülü şimdilik unut. Burada ne oluyor?”
Çünkü öğrenci fiziksel olayı göremiyorsa ona doğru formülü söylemek yalnızca o soruyu çözdürür.
Olayı görmeyi öğretirsek başka soruları da çözmeye başlayabilir.
Fizikte asıl güç, hafızada çok sayıda formül taşımaktan gelmez.
Bir cismin neden hızlandığını, bir sistemde enerjinin nasıl değiştiğini, bir grafiğin hangi fiziksel süreci anlattığını fark edebilmekten gelir.
Formül bundan sonra devreye girer.
Ve o zaman öğrenci formülü ezberlenmiş yabancı bir ifade olarak değil, anladığı olayın matematiksel dili olarak görmeye başlar.
AYT fizikte ilerleme, daha fazla formül bilmekle değil; sorunun içindeki fiziği formüle ihtiyaç duymadan önce görebilmekle başlar.
Yararlanılan Kaynaklar
• ÖSYM – YKS/AYT sınav yapısı ve yayımlanan fizik soruları
• Millî Eğitim Bakanlığı – ortaöğretim fizik öğretim programları
• Fizik eğitimi, kavramsal öğrenme ve kavram yanılgıları üzerine eğitim araştırmaları
• Problem çözme, geri bildirim ve öz düzenlemeli öğrenme üzerine eğitim literatürü
İlgili Makaleler
• AYT’ye Nasıl Çalışılır?
• AYT Matematik Nasıl Çalışılır?
• AYT Kimya Nasıl Çalışılır?
• AYT Biyoloji Nasıl Çalışılır?
• AYT Netleri Neden Artmıyor?
• AYT Denemesi Nasıl Analiz Edilir?
• TYT ve AYT Birlikte Nasıl Çalışılır?
• TYT mi AYT mi Daha Önemli?
Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.