Editör Notu
Aylar süren çalışma sonunda öğrenci beklediği cümleyi söyler:
“AYT konularım bitti.”
Bu önemli bir aşamadır.
Fakat beraberinde yeni bir soru getirir:
Şimdi ne yapacağım?
Bazı öğrenciler baştan konu tekrarına döner.
Bazıları bütün soru bankalarını yeniden çözmeye çalışır.
Bazıları ise konu çalışmasının tamamen bittiğini düşünüp yalnızca deneme çözmeye başlar.
Aslında konuların bitmesi AYT hazırlığının sona ermesi değildir.
Çünkü bir konuyu öğrenmiş olmak ile o bilgiyi haftalar sonra hatırlamak, farklı bir soruda kullanmak ve sınav süresi içerisinde doğru cevaba dönüştürmek aynı şey değildir.
Bu nedenle konular bittikten sonra çalışma sona ermez.
Çalışmanın amacı değişir.
“Konularım Bitti” Ne Demektir?
Önce bu cümlenin ne anlama geldiğini doğru tanımlamak gerekir.
Bir öğrencinin bütün konu anlatımlarını izlemiş veya bütün başlıkları bir kez çalışmış olması, her konunun aynı düzeyde öğrenildiği anlamına gelmez.
Konular arasında:
çok iyi öğrenilenler,
kısmen öğrenilenler,
unutulmaya başlayanlar,
soruda kullanılamayanlar
olabilir.
Bu nedenle “konular bitti” ifadesini:
“Artık öğrenecek hiçbir şeyim kalmadı.”
şeklinde değil,
“AYT müfredatının tamamıyla en az bir kez karşılaştım.”
şeklinde düşünmek daha gerçekçidir.
İlk Hata: Baştan Sona Yeniden Konu Çalışmak
Konular bittikten sonra öğrencinin güvenli alana dönme eğilimi olabilir.
İlk konudan başlayıp bütün videoları yeniden izlemek rahatlatıcıdır.
Çünkü öğrenci çalıştığını hisseder.
Fakat bütün konuları aynı yoğunlukta tekrar etmek çoğu zaman verimli değildir.
Öğrenci integralde zorlanıyor ama logaritmayı güçlü biçimde biliyorsa iki konuya eşit süre ayırmanın eğitimsel gerekçesi zayıftır.
Tekrar artık müfredat sırasına göre değil, ihtiyaca göre yapılmalıdır.
İkinci Hata: Konu Çalışmasını Tamamen Bırakmak
Diğer uçta ise şu düşünce vardır:
“Konular bitti. Artık sadece deneme.”
Bu da her öğrenci için doğru değildir.
Denemeler unutulan veya eksik öğrenilmiş konuları ortaya çıkarabilir.
Örneğin öğrenci üç farklı denemede aynı fizik kavramında hata yapıyorsa o noktada kısa bir konu çalışmasına geri dönmek gerekir.
Dolayısıyla konu çalışması bitmez.
Genel konu çalışması, hedefli konu çalışmasına dönüşür.
Yeni Dönemin Temel Sistemi
Konular bittikten sonra çalışma dört temel parçaya ayrılabilir:
Deneme → Analiz → Hedefli çalışma → Yeniden ölçme
Öğrenci deneme çözer.
Sorunları belirler.
Sorunun nedenine uygun çalışma yapar.
Sonraki denemelerde aynı alanı tekrar kontrol eder.
Böylece çalışma programını artık yalnızca konu sırası değil, öğrencinin kendi performansı belirlemeye başlar.
Denemeler Neden Daha Önemli Hâle Gelir?
Konu öğrenme döneminde öğrenci çoğunlukla hangi bilgiyi kullanacağını bilir.
“Trigonometri testi” çözüyorsa zihni trigonometriye hazırlanmıştır.
Genel AYT denemesinde ise sorunun hangi bilgiyle çözüleceğini kendisinin belirlemesi gerekir.
Bu durum gerçek sınava daha yakındır.
Denemeler:
bilgiyi hatırlamayı,
konular arasında geçiş yapmayı,
süreyi yönetmeyi,
soru seçimini
aynı ortam içerisinde görünür hâle getirir.
Bu nedenle konu kapsamı genişledikçe denemelerin ürettiği veri de daha anlamlı hâle gelir.
Branş Denemesi mi Genel Deneme mi?
İkisi farklı amaçlara hizmet eder.
Matematikte ayrıntılı performans görmek istiyorsak matematik branş denemesi yararlı olabilir.
Sınavın bütünü içerisindeki süre ve ders geçişlerini görmek istiyorsak genel AYT denemesi daha farklı bilgi üretir.
Konular bittikten sonraki dönemde öğrencinin ihtiyacına göre ikisi birlikte kullanılabilir.
Buradaki soru:
“Hangisi daha iyi?”
değil,
“Şu anda neyi ölçmek istiyorum?”
olmalıdır.
Soru Bankası Artık Gereksiz mi?
Hayır.
Fakat kullanım amacı değişebilir.
Konu öğrenirken soru bankası öğrencinin yeni öğrendiği beceriyi geliştirmek için kullanılır.
Konular bittikten sonra ise soru bankası daha çok denemede ortaya çıkan belirli eksikleri gidermek için kullanılabilir.
Örneğin denemelerde sürekli türev uygulamalarında hata yapan öğrenci bütün matematik soru bankasını yeniden çözmek yerine ilgili soru grubuna dönebilir.
Böylece soru bankası bir tamamlama aracı hâline gelir.
Her Gün Deneme Çözmek Gerekir mi?
Hayır.
Deneme sayısının artması otomatik olarak gelişim anlamına gelmez.
Öğrenci her gün deneme çözüyor ancak yanlışlarını incelemiyor ve ortaya çıkan eksikleri kapatmıyorsa sürekli ölçüm yapıyor fakat öğrenmeye yeterli zaman bırakmıyor olabilir.
Bir tartıya her gün çıkmak kilo değiştirmediği gibi, yalnızca daha fazla ölçme yapmak da performansı tek başına geliştirmez.
Denemenin ardından müdahale için zaman gerekir.
Deneme Analizi Yeni Dönemin Merkezi Olmalı
Konular tamamlandıktan sonra öğrencinin çalışma planını artık deneme sonuçları daha fazla yönlendirebilir.
Analizde yalnızca yanlışlara bakılmaz.
Şunlar da değerlendirilir:
Yanlışlar: Neden yanlış oldu?
Boşlar: Bilgi mi, süre mi, yöntem mi?
Kararsız doğrular: Gerçekten biliyor muyum?
Pahalı doğrular: Doğru yaptım ama gereğinden fazla zaman mı harcadım?
Tekrar eden hatalar: Aynı problem farklı denemelerde devam ediyor mu?
Bu veriler sonraki çalışma haftasının içeriğini belirler.
Eksik Konu Nasıl Belirlenmeli?
Bir sorunun yanlış yapılması otomatik olarak:
“Bu konuyu bilmiyorum.”
anlamına gelmez.
Yanlışın nedeni:
bilgi,
yorum,
işlem,
dikkat,
süre,
soru okuma
olabilir.
Bu nedenle konu tekrarına dönmeden önce hatanın kaynağı belirlenmelidir.
Aksi hâlde öğrenci bildiği konuları tekrar tekrar çalışırken gerçek problemi başka yerde bırakabilir.
Unutulan Konular İçin Ne Yapılmalı?
Konular bittikten sonra unutma doğal olarak daha görünür hâle gelir.
Özellikle aylar önce çalışılan konularda öğrenci:
“Bunu biliyordum ama hatırlayamadım.”
diyebilir.
Bu durumda bütün konu anlatımına dönmek yerine önce aktif hatırlama denenebilir.
Öğrenci kitaba bakmadan:
konunun temel kavramlarını,
formülleri,
ilişkileri,
kritik noktaları
hatırlamaya çalışır.
Eksik kalan bölüm daha sonra kaynaktan kontrol edilir.
Bu yöntem öğrencinin gerçekten neyi unuttuğunu görmesini sağlar.
Tekrar Takvimi Oluşturulmalı mı?
Evet, ancak herkes için aynı takvim gerekli değildir.
Özellikle unutulma eğilimi yüksek konular daha sık tekrar edilebilir.
Güçlü konular ise daha uzun aralıklarla kontrol edilebilir.
Böylece tekrar sistemi:
“Her şeyi tekrar et.”
yerine:
“Unutulma riski olan şeyi gerektiği zaman yeniden çağır.”
mantığıyla ilerler.
AYT Matematikte Konular Bittikten Sonra
Matematikte yeni dönemin önemli parçaları şunlar olabilir:
karma soru çözümü,
branş denemeleri,
süre takibi,
zorlanılan soru türleri,
eski konuların kısa tekrarları.
Özellikle öğrenci artık sorunun hangi konuya ait olduğunu önceden bilmeden çözmeye alışmalıdır.
Çünkü gerçek AYT’de soru başında konu etiketi bulunmaz.
AYT Fizikte Konular Bittikten Sonra
Fizikte yalnızca formüllerin hatırlanması yeterli değildir.
Öğrencinin sorudaki fiziksel durumu doğru modelleyebilmesi gerekir.
Denemelerde aynı kavram yanılgısı tekrar ediyorsa kısa konu tekrarı ve ardından benzer fakat farklı bağlamdaki sorular kullanılabilir.
Amaç formülü tekrar ezberlemek değil, hangi durumda neden kullanıldığını sağlamlaştırmaktır.
AYT Kimyada Konular Bittikten Sonra
Kimyada bilgi, işlem ve yorum becerileri birlikte kontrol edilmelidir.
Öğrencinin hangi hata türünde yoğunlaştığı belirlenebilir.
Bilgi unutuluyorsa tekrar,
işlem problemi varsa hedef soru,
yorum problemi varsa farklı soru biçimleri
daha anlamlı olabilir.
Bütün kimyayı baştan çalışmak yerine eksik türüne göre müdahale yapılabilir.
AYT Biyolojide Konular Bittikten Sonra
Biyolojide eski bilgilerin korunması özellikle önemlidir.
Kısa fakat düzenli aktif tekrarlar, karma sorular ve branş denemeleri kullanılabilir.
Öğrencinin yalnızca doğru seçeneği bilmesi değil, yanlış seçeneklerin neden yanlış olduğunu ayırt edebilmesi de kavramsal güvenilirliği artırır.
Güçlü Konulara Çalışmayı Bırakmalı mıyım?
Hayır.
Fakat güçlü ve zayıf konular aynı çalışma yoğunluğuna ihtiyaç duymaz.
Bir konu uzun süredir farklı denemelerde güvenilir biçimde doğru yapılıyorsa daha düşük sıklıkta kontrol edilebilir.
Bu sayede zaman daha fazla ihtiyaç bulunan alanlara aktarılır.
Ama tamamen bırakılırsa zaman içerisinde unutma ortaya çıkabilir.
Amaç güçlü alanı sürekli çalışmak değil, korumaktır.
Zayıf Konuya Ne Kadar Zaman Ayrılmalı?
Sadece zayıf olduğu için sınırsız zaman ayrılmamalıdır.
Şunlara birlikte bakılmalıdır:
Sorun ne kadar temel?
Kaç soruyu etkiliyor?
Ne kadar sürede geliştirilebilir?
Sınava ne kadar zaman kaldı?
Başka hangi ihtiyaçlar var?
Özellikle sınava yaklaşıldıkça çalışma kararlarında kazanım potansiyeli daha önemli hâle gelir.
Yeni Kaynak Almalı mıyım?
Konular bittiğinde öğrencide:
“Yeni kitap almalıyım.”
düşüncesi oluşabilir.
Fakat yeni kaynak her zaman yeni öğrenme anlamına gelmez.
Önce mevcut kaynakların gerçekten tamamlanıp tamamlanmadığı ve denemelerin hangi eksikleri gösterdiği değerlendirilmelidir.
Yeni kaynak ancak belirli bir ihtiyacı karşılıyorsa anlamlıdır.
Kaynak sayısı öğrenmenin ölçüsü değildir.
Zor Sorulara Daha Fazla mı Yönelmeliyim?
Öğrenci temel ve orta düzey sorularda güvenilir hâle geldikçe daha seçici sorular değerlidir.
Ancak sırf konular bitti diye bütün çalışma çok zor sorulara çevrilmemelidir.
Gerçek sınav performansı yalnızca en zor soruları çözebilmekten oluşmaz.
Kolay ve orta soruları:
doğru,
hızlı,
istikrarlı
yapabilmek de büyük önem taşır.
Netler Hemen Artmalı mı?
Konuların bitmesiyle netlerin ertesi hafta aniden yükselmesi gerekmez.
Çünkü öğrenci artık bilgiyi karma ortamda kullanmayı öğrenmektedir.
Bazı eksikler ilk kez görünür hâle gelir.
Unutulan konular ortaya çıkar.
Süre problemi belirginleşir.
Bu nedenle konu bitişi ile performans artışı arasında bir uyum dönemi olabilir.
Önemli olan yalnızca net değil, hataların yapısının değişip değişmediğidir.
Netler Artmıyorsa Konuları Baştan mı Çalışmalıyım?
Genellikle ilk seçenek bu olmamalıdır.
Önce net artışını engelleyen neden belirlenmelidir.
Bilgi eksikleri mi?
Süre mi?
Yanlış soru seçimi mi?
Tekrar eksikliği mi?
Kararsız doğrular mı?
Deneme analizi mi?
Problem belirlenmeden bütün konuları baştan çalışmak çok büyük zaman maliyeti oluşturabilir.
Haftalık Program Nasıl Değişebilir?
Konu öğrenme dönemindeki program:
Konu → test → yeni konu → test
şeklinde ilerlemiş olabilir.
Konular bittikten sonra program daha döngüsel hâle gelebilir:
Deneme → analiz → hedef tekrar → hedef soru → yeniden deneme
Bu önemli bir geçiştir.
Öğrenci artık kitabın içindekiler sırasını takip etmek yerine kendi performans haritasını takip etmeye başlar.
Örnek Bir Haftalık Yapı
Sabit bir program olarak değil, mantığı göstermek için düşünelim:
Pazartesi: Matematik branş denemesi + analiz
Salı: Denemeden çıkan matematik eksikleri + fizik tekrar
Çarşamba: Fen branş çalışmaları + eski konu taraması
Perşembe: Hedef soru çalışmaları
Cuma: Genel AYT denemesi
Cumartesi: Genel deneme analizi + eksik tamamlama
Pazar: Hafif tekrar + haftalık değerlendirme
Başka bir öğrencinin programı tamamen farklı olabilir.
Önemli olan günlerin isimleri değil, ölçme ile çalışma arasındaki bağlantıdır.
Program Ne Zaman Güncellenmeli?
Denemeler yeni bir örüntü gösterdiğinde.
Örneğin üç haftadır sorun olan fizik konusu artık düzelmiş olabilir.
Bu durumda aynı yoğunlukta fizik çalışmaya devam etmek yerine yeni probleme geçilebilir.
Ya da matematikte yeni bir süre sorunu ortaya çıkabilir.
İyi program öğrenci değişirken değişir.
Sınava Yaklaştıkça Ne Değişir?
Sınava kalan süre azaldıkça yeni ve geniş öğrenmeler yerine mevcut performansın güvenilirliği daha fazla önem kazanır.
Genel denemeler,
branş denemeleri,
hedef tekrarlar,
yanlış analizi,
süre yönetimi
daha merkezi hâle gelebilir.
Ancak hâlâ önemli bir bilgi eksiği varsa sırf sınav yaklaştı diye görmezden gelmek doğru değildir.
Yine karar öğrencinin ihtiyacına göre verilmelidir.
Konuların Bitmesi Psikolojik Olarak Ne Değiştirir?
Öğrenci artık:
“Yetiştirebilecek miyim?”
kaygısından kısmen uzaklaşabilir.
Fakat bu kez:
“Konular bitti ama netim neden istediğim yerde değil?”
sorusu ortaya çıkabilir.
Bu noktada öğrencinin şunu anlaması önemlidir:
Konu öğrenmek hazırlığın bir aşamasıdır.
Bilgiyi sınav performansına dönüştürmek ise başka bir aşamadır.
İkinci aşamanın zaman istemesi başarısızlık değildir.
Veli Ne Beklemeli?
Veli konuların bittiğini duyduğunda:
“Artık netlerin çok yükselmesi lazım.”
beklentisine girebilir.
Bu beklenti öğrencide gereksiz baskı oluşturabilir.
Daha anlamlı takip şunlara bakar:
Deneme sonuçları istikrarlılaşıyor mu?
Tekrar eden hatalar azalıyor mu?
Süre yönetimi gelişiyor mu?
Unutulan konular geri kazanılıyor mu?
Kararsız doğrular azalıyor mu?
Net bunların sonucunda zaman içerisinde gelişebilir.
Saruhan Kurs’ta Konular Bittikten Sonra Ne Yapıyoruz?
Saruhan Kurs’ta konu bitişini eğitimin tamamlandığı nokta olarak görmüyoruz.
Bu aşamadan sonra öğrencinin performansını daha fazla ölçmeye başlıyoruz.
Branş ve genel denemeleri inceliyoruz.
Yanlışları nedenlerine ayırıyoruz.
Boş soruların kaynağını belirliyoruz.
Kararsız doğruları kontrol ediyoruz.
Süre kaybettiren soru türlerini tespit ediyoruz.
Sonra birebir ders planını bu verilere göre güncelliyoruz.
Öğrencinin güçlü olduğu alanlarda gereksiz tekrar yapmıyor, ihtiyacın yoğun olduğu alanlara daha fazla zaman ayırıyoruz.
Böylece konu listesi bittiğinde çalışma plansızlaşmıyor.
Tam tersine daha kişisel hâle geliyor.
Sık Sorulan Sorular
AYT konuları bittikten sonra sadece deneme mi çözmeliyim?
Hayır. Denemeler önemli hâle gelir ancak analiz, hedefli konu tekrarı ve soru çalışması da devam etmelidir.
Konuları baştan tekrar etmeli miyim?
Genellikle bütün konuları aynı yoğunlukta baştan çalışmak yerine denemelerde ortaya çıkan ihtiyaçlara göre hedefli tekrar daha verimlidir.
Soru bankası çözmeye devam etmeli miyim?
Evet, ancak soru bankaları artık özellikle eksik görülen konu ve soru türlerini geliştirmek için kullanılabilir.
Her gün AYT denemesi çözmeli miyim?
Herkes için böyle bir gereklilik yoktur. Deneme çözmenin yanında analiz ve eksik tamamlama için de zaman bırakılmalıdır.
Konularım bitti ama netlerim artmadı. Normal mi?
Olabilir. Bilginin karma sorulara ve süreli sınav performansına aktarılması zaman alabilir. Netin neden artmadığı ayrıca analiz edilmelidir.
Unuttuğum konu çıkarsa yeniden video izlemeli miyim?
Her zaman gerekmez. Önce ne kadarının unutulduğu belirlenebilir; yalnızca eksik bölüm hedefli biçimde tekrar edilebilir.
Konular bittikten sonra yeni kaynak alınmalı mı?
Sadece ihtiyaç varsa. Yeni kaynak sayısını artırmak tek başına performansı geliştirmez.
Kısa Özet
• Konuların bitmesi AYT hazırlığının bitmesi değildir.
• Çalışmanın amacı konu öğrenmeden performans geliştirmeye doğru değişir.
• Bütün konuları otomatik olarak baştan tekrar etmeyin.
• Konu çalışmasını tamamen bırakmayın.
• Branş ve genel denemeleri farklı amaçlarla kullanın.
• Deneme sonuçlarını çalışma programına aktarın.
• Soru bankalarını hedefli eksik tamamlama için kullanın.
• Güçlü konuları koruyun, zayıf alanlara ihtiyaca göre ağırlık verin.
• Net artışını tek gelişim göstergesi olarak görmeyin.
• Ölçme, müdahale ve yeniden ölçme döngüsü oluşturun.
Saruhan Hoca’nın Görüşü
Konuların bitmesi öğrencide doğal olarak bir tamamlanmışlık hissi oluşturur.
Fakat eğitim açısından tamamlanan şey öğrenme süreci değil, konu listesidir.
Çünkü bilginin gerçek değeri, anlatıldığı gün anlaşılmasında değil; zaman geçtikten sonra hatırlanabilmesinde, yeni bir soruda kullanılabilmesinde ve sınav koşullarında doğru karara dönüşebilmesinde ortaya çıkar.
Bu nedenle konular bittikten sonra ne yalnızca denemeye geçmek ne de bütün müfredatı yeniden başlatmak tek başına doğru ölçüttür.
Doğru soru şudur:
Öğrencinin öğrendiği bilgiyi güvenilir sınav performansına dönüştürebilmesi için şimdi neye ihtiyacı var?
Bu sorunun cevabı her öğrencide aynı olmayabilir.
Ve tam da bu nedenle konu listesi tamamlandıkça çalışma daha standart değil, daha kişisel hâle gelmelidir.
Yararlanılan Kaynaklar
• ÖSYM – YKS/AYT sınav yapısı ve yayımlanan sorular
• Millî Eğitim Bakanlığı – ortaöğretim öğretim programları
• Aktif hatırlama ve aralıklı tekrar araştırmaları
• Öğrenme transferi literatürü
• Biçimlendirici değerlendirme ve öz düzenlemeli öğrenme çalışmaları
İlgili Makaleler
• AYT Konuları Ne Zaman Bitmeli?
• AYT’de Konu Tekrarı Nasıl Yapılır?
• AYT Denemesi Nasıl Analiz Edilir?
• AYT Netleri Neden Artmıyor?
• AYT’de Hangi Derse Daha Fazla Zaman Ayırmalıyım?
• AYT’de Son 3 Ay Nasıl Çalışılmalı?
• AYT Denemelerinde Süre Yetmiyor, Ne Yapmalıyım?
Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.