AYT’de Deneme Çözmek mi Soru Bankası Çözmek mi?

Editör Notu

AYT hazırlığında özellikle konular ilerledikçe öğrencinin önüne iki çalışma seçeneği çıkar:

Deneme çözmek mi, soru bankası çözmek mi?

Bir tarafta yüzlerce soru bulunan kaynaklar vardır.

Diğer tarafta öğrencinin sınav performansını bütün hâlinde görmesini sağlayan denemeler.

Bazı öğrenciler soru bankalarını tamamen bırakıp denemelere geçer.

Bazıları ise:

“Soru bankalarım bitmeden denemeye başlamamalıyım.”

diye düşünür.

Aslında bu iki çalışma aracını birbirinin alternatifi olarak görmek soruyu yanlış yerde başlatır.

Çünkü soru bankası ile deneme aynı görevi yerine getirmez.

Bu nedenle doğru soru:

“Hangisinden daha fazla çözmeliyim?”

değil,

“Şu anda öğrenmemin hangi bölümünü geliştirmeye ihtiyacım var?”

olmalıdır.

Soru Bankası Ne İşe Yarar?

Soru bankasının temel gücü yoğunlaştırılmış çalışma imkânı sağlamasıdır.

Öğrenci belirli bir konu veya soru türü üzerinde art arda çalışabilir.

Örneğin AYT matematikte integral konusunda zorlanan öğrenci, yalnızca bu alandan çok sayıda farklı soru görebilir.

Bu süreç öğrencinin:

bilgiyi kullanmasını,

farklı soru biçimlerini tanımasını,

çözüm yöntemlerini geliştirmesini,

hatalarını düzeltmesini

sağlayabilir.

Soru bankası bu yönüyle çoğu zaman beceri geliştirme aracıdır.

Deneme Ne İşe Yarar?

Denemede durum değişir.

Öğrenci sorunun hangi konudan geleceğini önceden bilmez.

Farklı konular arasında geçiş yapar.

Bilgiyi hatırlamak zorundadır.

Hangi yöntemi kullanacağına karar verir.

Aynı zamanda süreyi yönetir.

Dolayısıyla deneme yalnızca:

“Bu soruyu yapabiliyor musun?”

diye sormaz.

Aynı zamanda:

“Doğru bilgiyi doğru zamanda seçip sınav koşullarında kullanabiliyor musun?”

sorusuna da veri üretir.

Bu nedenle deneme daha çok performansı görünür hâle getiren bir ölçme ortamıdır.

Aralarındaki Temel Fark Nedir?

Basit bir ayrım yapabiliriz:

Soru bankası çoğunlukla geliştirir.

Deneme çoğunlukla ölçer ve yön gösterir.

Ancak bu ayrım mutlak değildir.

Soru bankası da öğrencinin eksiklerini gösterebilir.

Deneme çözerken de öğrenci öğrenebilir.

Fakat iki aracın baskın işlevleri farklıdır.

Bu fark anlaşılmadığında öğrenci birinden diğerinin görevini beklemeye başlayabilir.

Konu Yeni Öğrenildiyse Hangisi?

Öğrenci yeni bir konu öğrenmişse çoğu zaman doğrudan tam kapsamlı denemeye geçmek yerine konuya yönelik sorularla çalışmak daha anlamlı olabilir.

Çünkü yeni bilginin önce kullanılabilir hâle gelmesi gerekir.

Öğrenci:

temel soruları,

farklı soru biçimlerini,

yaygın çözüm yollarını

gördükçe konu üzerindeki kontrolü artar.

Bu aşamada soru bankasının yoğunlaştırılmış yapısı avantaj sağlar.

Konuyu Biliyorum Ama Sorularda Zorlanıyorum

Bu durumda yine yalnızca deneme sayısını artırmak çözüm olmayabilir.

Öğrencinin belirli bir soru türünde yeterli deneyimi yoksa hedefli soru çalışması daha fazla öğrenme fırsatı sağlayabilir.

Örneğin öğrenci AYT fizikte bir kavramı biliyor fakat yeni nesil yorum sorularında kullanamıyorsa aynı beceriyi farklı sorular üzerinde çalışmak gerekebilir.

Deneme problemi göstermiştir.

Soru bankası problemin üzerinde çalışmak için kullanılabilir.

Konuları Biliyorum Ama Netim Düşük

Burada denemeler daha fazla önem kazanabilir.

Çünkü sorun artık yalnızca bilgi olmayabilir.

Öğrenci:

süreyi iyi kullanamıyor,

konular arasında geçişte zorlanıyor,

zor soruda gereğinden fazla kalıyor,

bildiği sorularda hata yapıyor,

eski bilgileri zamanında hatırlayamıyor

olabilir.

Bu problemlerin tamamını konu testleri içerisinde görmek zordur.

Deneme öğrencinin bilgisini sınav performansına dönüştürme becerisini daha görünür hâle getirir.

Konular Bitmeden Deneme Çözülür mü?

Evet, uygun koşullarda çözülebilir.

Bütün konuların bitmesini beklemek her öğrenci için gerekli değildir.

Öğrenci yeterli konu birikimine ulaştığında branş denemeleri veya kapsamına uygun denemeler kullanılabilir.

Ancak konuların çok büyük bölümü henüz öğrenilmemişse deneme sonucu öğrencinin performansından çok çalışılmamış müfredatı gösterebilir.

Bu nedenle başlangıç noktası takvimden çok hazırbulunuşlukla ilgilidir.

Konular Bittikten Sonra Soru Bankası Bırakılmalı mı?

Hayır.

Fakat soru bankasının kullanım biçimi değişebilir.

Konular öğrenilirken öğrenci soru bankasını baştan sona ilerletmiş olabilir.

Konular tamamlandıktan sonra ise soru bankası daha seçici kullanılabilir.

Örneğin deneme şunu gösterdi:

Türev uygulamalarında problem var.

Öğrencinin bütün matematik kitabını yeniden çözmesi gerekmez.

Doğrudan türev uygulamalarına yönelik hedefli çalışma yapılabilir.

Bu aşamada soru bankası:

“Bitirilmesi gereken kitap”

olmaktan çıkar,

“İhtiyaç olduğunda kullanılan çalışma aracı”

hâline gelir.

Soru Bankasını Bitirmek Hedef Olmalı mı?

Tek başına hayır.

Bir kitabın bütün sorularını çözmek öğrencide güçlü bir tamamlanmışlık hissi oluşturabilir.

Ancak eğitimsel soru şudur:

Bu sorular öğrencide ne değiştirdi?

Öğrenci 2.000 soru çözmüş olabilir.

Fakat aynı hata türlerini tekrar ediyorsa sayı tek başına yeterli değildir.

Başka bir öğrenci daha az soru çözmüş fakat hatalarını analiz etmiş, eksiklerini belirlemiş ve doğru soru türlerine yönelmiş olabilir.

Dolayısıyla soru sayısı bir çalışma göstergesidir.

Öğrenmenin kendisi değildir.

Çok Deneme Çözmek Daha mı İyi?

Aynı ilke deneme için de geçerlidir.

Haftada yedi deneme çözen öğrenci, haftada üç deneme çözen öğrenciden otomatik olarak daha iyi çalışmış sayılmaz.

Eğer öğrenci:

yanlışlarını incelemiyor,

boşlarının nedenini bilmiyor,

kararsız doğrularına dönmüyor,

denemeden çıkan eksikleri çalışmıyorsa

çok sayıda ölçüm yapıyor fakat ölçümün ürettiği bilgiyi yeterince kullanmıyor olabilir.

Deneme sayısı kadar denemeler arasında yapılan çalışma da önemlidir.

En Büyük Hata: Sürekli Ölçmek

Bir öğrenci düşünelim.

Pazartesi deneme.

Salı deneme.

Çarşamba deneme.

Perşembe deneme.

Her gün sonuç geliyor.

Ama sonuçların arasında düzeltici çalışma yapılmıyor.

Bu durumda öğrenci aynı problemi tekrar tekrar ölçebilir.

Örneğin fizikte elektrik konusunda eksiği varsa her yeni deneme aynı eksiği yeniden gösterebilir.

Yeni bir deneme eksikliği ortadan kaldırmaz.

Eksiklik üzerinde yapılan doğru çalışma kaldırabilir.

Diğer Büyük Hata: Sürekli Hazırlanmak Ama Kendini Ölçmemek

Bunun tam tersi de mümkündür.

Öğrenci aylarca soru bankası çözer.

Konu testlerinde başarılıdır.

Ancak genel denemeye çok az girer.

Bu durumda gerçek sınav koşullarında:

süre,

ders sırası,

karma konu geçişleri,

zihinsel dayanıklılık,

soru seçimi

yeterince test edilmemiş olabilir.

Öğrenci çok çalışmıştır fakat bu çalışmanın sınav performansına nasıl dönüştüğünü yeterince ölçmemiştir.

Doğru Döngü Nasıl Kurulur?

İki araç birbirine bağlandığında daha güçlü bir çalışma sistemi ortaya çıkar:

Deneme → Analiz → Hedefli soru çalışması → Yeniden deneme

Örneğin öğrenci AYT matematik denemesinde fonksiyon uygulamalarında hata yaptı.

Hatanın bilgi eksikliğinden değil soru çeşitliliği eksikliğinden kaynaklandığı görüldü.

Öğrenci soru bankasından ilgili soru grubuna döndü.

Farklı sorular üzerinde çalıştı.

Sonraki branş denemesinde aynı beceri yeniden ölçüldü.

Artık soru bankası ile deneme birbirine rakip değildir.

Birbirini tamamlayan iki aşamadır.

Deneme Problemi Gösterir, Soru Bankası Her Zaman Çözer mi?

Hayır.

Bu ayrım da önemlidir.

Denemede süre problemi çıktıysa yalnızca daha fazla soru bankası çözmek yeterli olmayabilir.

Öğrencinin süreli setler üzerinde çalışması gerekebilir.

Problem bilgi eksikliğiyse konu tekrarı gerekebilir.

Dikkat hatasıysa farklı bir çalışma yapılabilir.

Dolayısıyla denemeden sonra otomatik olarak:

“Git, o konudan 100 soru çöz.”

demek doğru değildir.

Müdahale problemin nedenine göre seçilmelidir.

Bir Karar Tablosuyla Bakalım

Tablonun gösterdiği şey basittir:

Araç, probleme göre seçilir.

AYT Matematikte Hangisi Daha Önemli?

Öğrencinin dönemine bağlıdır.

Yeni öğrenilen matematik konularında soru bankaları yoğun soru deneyimi sağlar.

Konu kapsamı genişledikçe branş denemeleri öğrencinin farklı matematik konuları arasında geçiş yapabilmesini ölçer.

Genel AYT denemeleri ise matematik performansının sınavın bütünü içerisinde nasıl sürdürüldüğünü gösterir.

Dolayısıyla üç çalışma biçimi farklı aşamalarda birbirini tamamlar.

AYT Fizikte Hangisi?

Fizikte kavramın anlaşılması ve farklı durumlara uygulanması önemlidir.

Öğrenci belirli bir fizik konusunda hata yapıyorsa hedefli soru çalışması yararlı olabilir.

Ancak bütün konuları ayrı ayrı yapmasına rağmen branş denemesinde zorlanıyorsa problem bilgiyi seçme veya farklı konular arasında geçiş olabilir.

Bu durumda deneme daha değerli veri üretir.

AYT Kimyada Hangisi?

Kimyada bilgi, işlem ve yorum soruları farklı çalışma ihtiyaçları oluşturabilir.

Bilgi eksiği varsa tekrar gerekir.

Belirli işlem türlerinde problem varsa hedefli soru çalışması yapılabilir.

Karma kimya performansını görmek için branş denemeleri kullanılabilir.

Yani yine tek bir araç bütün problemleri çözmez.

AYT Biyolojide Hangisi?

Biyolojide soru bankaları kavram ayrımlarını ve bilgi kullanımını güçlendirebilir.

Branş denemeleri ise eski ve yeni konuların birlikte hatırlanmasını ölçebilir.

Özellikle unutma problemi yaşayan öğrencilerde denemeler hangi bilgilerin yeniden çalışılması gerektiğini gösterebilir.

Zor Soru Bankası mı, Deneme mi?

Burada zorluk tek ölçüt olmamalıdır.

Çok zor bir soru bankası öğrencinin belirli problem çözme becerilerini geliştirebilir.

Ancak sınav performansını ölçmeyebilir.

Deneme ise sınava yakın yapıdaysa farklı bir amaç taşır.

Bu nedenle:

“Hangisi daha zor?”

yerine:

“Hangisi şu anda ihtiyacım olan beceriyi geliştiriyor veya ölçüyor?”

sorusu daha anlamlıdır.

Son Üç Ayda Hangisine Ağırlık Verilmeli?

Konuların büyük bölümü tamamlandıysa deneme ve analizlerin ağırlığı doğal olarak artabilir.

Fakat soru bankaları tamamen bırakılmak zorunda değildir.

Denemelerde ortaya çıkan eksikler için hedefli olarak kullanılabilir.

Bu dönemde soru bankasını baştan sona bitirmeye çalışmak yerine seçici kullanım daha verimli olabilir.

Son Bir Ayda Hangisi?

Sınava yaklaşıldıkça öğrencinin sınav performansını görme ihtiyacı artar.

Genel ve branş denemeleri daha merkezi hâle gelebilir.

Ancak öğrencinin sürekli hata yaptığı belirli bir alan varsa kısa ve hedefli soru çalışmaları devam edebilir.

Burada amaç kaynak bitirmek değil, mevcut performansı mümkün olduğunca güvenilir hâle getirmektir.

Deneme Sonrası Kaç Soru Çözmeliyim?

Sabit bir sayı vermek doğru değildir.

Bazen bir yanlış için beş nitelikli soru yeterli olabilir.

Bazen öğrenci belirli bir beceride çok daha fazla örneğe ihtiyaç duyabilir.

Ölçüt:

“Kaç soru çözdüm?”

değil,

“Aynı problem devam ediyor mu?”

olmalıdır.

Aynı Soruları Tekrar Çözmek Faydalı mı?

Özellikle yanlış yapılan veya çözümü öğrenilen soruların belirli bir süre sonra yeniden çözülmesi yararlı olabilir.

Ancak öğrenci cevabı ezberlediyse aynı soru öğrenmenin transferini tam olarak göstermez.

Bu nedenle benzer fakat yeni bir soruda aynı beceriyi kullanabilmek daha güçlü kanıt sağlar.

Çözemediğim Her Deneme Sorusu İçin Soru Bankasına Dönmeli miyim?

Hayır.

Önce neden çözülemediği belirlenmelidir.

Soru gerçekten bilgi eksiği nedeniyle yapılamadıysa hedefli çalışma gerekir.

Ancak soru aşırı seçiciyse veya tek seferlik bir yorum problemi yaşandıysa kapsamlı bir çalışma gerekmeyebilir.

Deneme analizi burada öncelik belirleme aracı olarak kullanılmalıdır.

Netim Artıyorsa Soru Bankasını Bırakabilir miyim?

Net artışı tek başına yeterli ölçüt değildir.

Öğrencinin:

yanlışlarının yapısı,

boşları,

kararsız doğruları,

süre kullanımı

da değerlendirilmelidir.

Belirli bir beceri hâlâ risk oluşturuyorsa hedefli soru çalışması devam edebilir.

Güçlü alanlarda ise soru bankası kullanımını azaltmak mümkündür.

Soru Bankasında İyiyim, Denemede Neden Yapamıyorum?

Bu çok önemli bir durumdur.

Konu testinde öğrenci hangi bilgi alanında olduğunu bilir.

Denemede ise önce soruyu tanıması gerekir.

Ayrıca süre ve farklı konular arasında geçiş devreye girer.

Bu nedenle soru bankasındaki başarı otomatik olarak aynı düzeyde deneme başarısı oluşturmayabilir.

Burada problem:

bilginin varlığı değil, bilginin sınav koşullarında erişilebilirliği

olabilir.

Denemede İyiyim, Soru Bankası Gerekir mi?

Eğer performans uzun süredir istikrarlıysa her konudan yüksek miktarda soru çözmek gerekmeyebilir.

Ancak denemelerde yeni bir zayıflık ortaya çıktığında soru bankası yeniden devreye girebilir.

Yani kaynak kullanımı sabit değildir.

İhtiyaç ortaya çıktığında artar, ihtiyaç azaldığında azalır.

Veli Hangisini Takip Etmeli?

Veliler bazen:

“Bugün kaç soru çözdün?”

veya

“Bu hafta kaç deneme yaptın?”

üzerinden çalışmayı takip eder.

Her iki sayı da bilgi verebilir.

Fakat asıl önemli soru şudur:

“Bu çalışmalar öğrencinin hangi ihtiyacına cevap verdi?”

Çünkü 300 soru çözmek de beş deneme yapmak da tek başına öğrenmenin niteliğini göstermez.

Çalışma miktarı kadar çalışmanın amacı önemlidir.

Saruhan Kurs’ta Deneme ve Soru Bankasını Nasıl Kullanıyoruz?

Saruhan Kurs’ta öğrencinin çalışma sistemini yalnızca günlük soru sayısı veya deneme sayısı üzerinden kurmuyoruz.

Önce öğrencinin ihtiyacını belirliyoruz.

Yeni öğrenilen konuda soru deneyimi gerekiyorsa hedefli soru çalışması yapıyoruz.

Denemede belirli bir eksik ortaya çıktıysa ilgili alana dönüyoruz.

Süre problemi varsa süreli çalışmalar kullanıyoruz.

Konu bilgisi güçlü hâle geldikçe branş ve genel denemelerin ağırlığını artırıyoruz.

Deneme sonuçlarını birebir derslerde yeniden değerlendiriyor ve gerektiğinde çalışma programını güncelliyoruz.

Böylece:

soru bankası → deneme → analiz → hedefli çalışma → yeniden ölçme

birbirinden bağımsız işler olmaktan çıkıyor.

Tek bir öğrenme sisteminin parçaları hâline geliyor.

Sık Sorulan Sorular

AYT’de deneme mi soru bankası mı daha önemli?

Birinin her durumda diğerinden daha önemli olduğu söylenemez. Öğrencinin mevcut ihtiyacına göre işlevleri değişir.

Konular bitmeden deneme çözmeli miyim?

Yeterli konu birikimi oluştuysa uygun kapsam ve seviyedeki denemeler kullanılabilir.

Konular bittikten sonra soru bankası çözülür mü?

Evet. Özellikle denemelerde ortaya çıkan eksikleri gidermek için hedefli biçimde kullanılabilir.

Soru bankalarını tamamen bitirmek gerekir mi?

Hayır. Bir kaynağın tamamlanması öğrenmenin tek ölçütü değildir. Önemli olan öğrencinin ihtiyaç duyduğu becerilerin gelişmesidir.

Her gün deneme çözmek faydalı mı?

Her öğrenci için gerekli değildir. Denemelerin analiz edilmesi ve eksiklerin çalışılması için de zaman gerekir.

Deneme netim düşükse daha fazla soru mu çözmeliyim?

Önce düşük netin nedeni belirlenmelidir. Her problem daha fazla soru çözerek giderilemez.

Soru bankasında yapıyorum ama denemede yapamıyorum. Neden?

Karma konu geçişi, süre, soru tanıma veya bilgiyi sınav koşullarında hatırlama problemi olabilir.

Sınava yakın soru bankası bırakılmalı mı?

Tamamen bırakılması gerekmez. Denemelerde görülen belirli eksikler için seçici biçimde kullanılabilir.

Kısa Özet

• Soru bankası ve deneme birbirinin alternatifi değildir.
• Soru bankasını beceri geliştirmek ve hedefli çalışmak için kullanın.
• Denemeyi performansı ölçmek ve eksikleri belirlemek için kullanın.
• Konu öğrenme döneminde soru çalışmalarının ağırlığı daha fazla olabilir.
• Konular ilerledikçe branş ve genel denemelerin önemi artabilir.
• Denemede çıkan her yanlış için otomatik olarak yüzlerce soru çözmeyin.
• Sorunun nedenine göre çalışma aracını seçin.
• Soru veya deneme sayısını başarı ölçütü hâline getirmeyin.
• Denemeler arasında düzeltici çalışma için zaman bırakın.
• Ölçme ile öğrenmeyi birbirine bağlayın.

Saruhan Hoca’nın Görüşü

“Deneme mi, soru bankası mı?” sorusu iki çalışma aracını birbirine rakip hâle getirir.

Oysa bir eğitim aracının değeri, diğerinden daha fazla soru içermesinde veya sınava daha çok benzemesinde değildir.

Öğrencinin o anda ihtiyaç duyduğu işi yapabilmesindedir.

Soru bankası öğrencinin belirli bir beceri üzerinde yoğunlaşmasını sağlayabilir. Deneme ise bu becerinin farklı bilgilerle birlikte ve sınav koşullarında kullanılabilir olup olmadığını gösterebilir.

Bu nedenle yalnızca soru çözmek öğrencinin sınav performansını bütünüyle açıklamadığı gibi, yalnızca deneme çözmek de denemede ortaya çıkan eksikleri kendiliğinden gidermez.

Biri öğrenmenin üzerinde çalışır; diğeri öğrenmenin performansa nasıl dönüştüğünü görünür kılar.

Doğru çalışma, deneme ile soru bankası arasında seçim yapmak değil; hangisine neden ihtiyaç duyulduğunu bilmektir.

Yararlanılan Kaynaklar

• ÖSYM – YKS/AYT sınav yapısı ve yayımlanan sorular
• Millî Eğitim Bakanlığı – ortaöğretim öğretim programları
• Biçimlendirici değerlendirme ve geri bildirim literatürü
• Geri getirme uygulaması ve karma alıştırma araştırmaları
• Öğrenme transferi ve öz düzenlemeli öğrenme çalışmaları

İlgili Makaleler

• AYT’de Konular Bitti, Şimdi Ne Yapmalıyım?
• AYT Denemesi Nasıl Analiz Edilir?
• AYT Branş Denemelerine Ne Zaman Başlanmalı?
• AYT Branş Denemesi mi Genel Deneme mi?
• AYT Denemesi Sonrası Çalışma Programı Nasıl Değiştirilmeli?
• AYT Netleri Neden Artmıyor?
• AYT’de Konu Tekrarı Nasıl Yapılır?

Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.