.
Editör Notu
Bir öğrenci haftada bir AYT matematik branş denemesi çözüyor.
Arkadaşı üç tane çözüyor.
Sosyal medyada başka bir öğrenci her gün bir branş denemesi yaptığını söylüyor.
Sonra doğal soru geliyor:
“Ben haftada kaç AYT matematik denemesi çözmeliyim?”
Bu soruya net bir sayı vermek rahatlatıcı olurdu.
Ama eğitim açısından asıl mesele sayı değildir.
Çünkü branş denemesinin değeri yalnızca çözüldüğü gün oluşmaz.
Deneme bize bir sorun gösterir.
O sorun analiz edilir.
Üzerinde çalışılır.
Sonra yeniden ölçülür.
Eğer öğrenci denemeleri bu döngünün kaldırabileceğinden daha hızlı çözmeye başlarsa, deneme sayısı artarken gelişim aynı hızda artmayabilir.
Bu nedenle branş denemesi sıklığını belirleyen temel soru şudur:
“Yeni bir denemeden önce önceki denemenin bize gösterdiği probleme müdahale edebildik mi?”
Kısa Cevap
AYT matematik branş denemeleri için herkese uygun “haftada 2” veya “haftada 4” gibi sabit bir sayı yoktur. Doğru sıklık; öğrencinin konu kapsamına, denemeden çıkan eksikleri düzeltme süresine, sınava kalan zamana ve performans düzeyine göre değişir. Yeni deneme, önceki denemeden öğrenilecek şeyler işlenmeden yalnızca yeni bir ölçüm üretir.
Üç Öğrenci, Üç Farklı Deneme Programı
Sıklık problemini üç öğrenci üzerinden düşünelim.
Öğrenci A: Konuları Henüz Tamamlanmamış
Bu öğrencinin AYT matematikte önemli konu eksikleri var.
Branş denemesine girdiğinde çok sayıda soruyu yalnızca henüz öğrenmediği için boş bırakıyor.
Bu öğrenciye her gün branş denemesi vermek, çoğu zaman aynı sonucu tekrar tekrar ölçebilir:
“Bu konular henüz öğrenilmedi.”
Burada deneme vardır ama yeni bilgi azdır.
Bu öğrenci için matematik çalışmasının ağırlığı:
konu öğrenme,
hedefli soru çözme,
belirli aralıklarla branş denemesiyle kontrol
şeklinde olabilir.
Yani deneme programın merkezi değil, kontrol noktalarından biri olur.
Öğrenci B: Konular Büyük Ölçüde Tamamlanmış Ama Netler İstikrarsız
İkinci öğrenci konuların çoğunu biliyor.
Bir branş denemesinde 25 net, diğerinde 31, sonra 23 yapıyor.
Burada daha fazla deneme anlamlı olabilir.
Çünkü artık araştırmamız gereken farklı sorular vardır:
Neden dalgalanıyor?
Süre mi?
İşlem hatası mı?
Soru dağılımı mı?
Kararsız doğrular mı?
Belirli konular mı?
Bu öğrenci için branş denemeleri yalnızca eksik konu bulmak amacıyla değil, performans örüntüsünü görmek amacıyla kullanılır.
Fakat yine aynı şart geçerlidir:
Her denemenin arasına analiz ve düzeltme girmelidir.
Öğrenci C: 30+ Net Yapıyor ve Sınava Yaklaşıyor
Üçüncü öğrenci yüksek net seviyesinde.
Büyük konu açıkları azalmış.
Artık birkaç soru:
süre,
işlem güvenilirliği,
zor soru seçimi,
pahalı doğrular,
küçük kavramsal boşluklar
üzerinden kaybediliyor.
Bu öğrencide branş denemesi sıklığının artması daha anlamlı olabilir.
Çünkü her yeni deneme, yüksek performansın ne kadar tekrar edilebilir olduğunu test eder.
Ama burada bile “her gün mutlaka bir deneme” şeklinde evrensel bir kural çıkaramayız.
Öğrencinin bir denemeden sonra hâlâ incelenmesi gereken ciddi sorunları varsa önce müdahale gerekebilir.
Asıl Denklem: Deneme + Analiz + Düzeltme
Branş denemesi tek başına çalışma sistemi değildir.
Daha doğru model şöyledir:
Deneme → Analiz → Düzeltme → Yeniden Deneme
Bu dört aşamadan biri sürekli atlanıyorsa sistem eksik kalır.
Örneğin öğrenci:
Pazartesi deneme
Salı deneme
Çarşamba deneme
Perşembe deneme
çözüyor.
Ama pazartesi günkü işlem hataları çarşamba günü hâlâ aynı şekilde devam ediyorsa yeni denemeler sorunu düzeltmekten çok tekrar ölçüyor olabilir.
Araştırmaların genel öğrenme literatüründe test etmenin yalnızca ölçme değil, geri getirme yoluyla öğrenmeyi de destekleyebildiği gösterilmiştir; ancak testlerin geri bildirim ve öğrenme çalışmasıyla birlikte kullanılması önem taşır.
“Haftada Kaç Tane?” Sorusu Ne Zaman Anlamlılaşır?
Sayı tamamen gereksiz değildir.
Program oluştururken elbette bir sıklık gerekir.
Ancak sayı sonuç olmalıdır, başlangıç noktası değil.
Örneğin öğrenci bir branş denemesinden sonra eksiklerini yaklaşık iki günde çalışabiliyorsa haftada iki veya üç deneme için doğal bir alan oluşabilir.
Başka bir öğrenci aynı denemenin analiz ve düzeltmesine dört gün ihtiyaç duyuyorsa aynı sıklık verimli olmayabilir.
Dolayısıyla şu basit denklem kullanılabilir:
Deneme sıklığı = Ölçme ihtiyacı + düzeltmeye ayrılabilecek zaman
Deneme Arasında Boş Gün Olmalı mı?
“Boş gün” yerine işleme günü demek daha doğru olabilir.
Denemeler arasında öğrenci:
yanlışlarını tekrar eder,
boşlarının nedenini inceler,
işlem hatalarına çalışır,
eksik konuyu tamamlar,
süreli soru setleri çözer.
Bu günler deneme çözülmediği için çalışma yapılmayan günler değildir.
Tam tersine çoğu zaman denemenin ürettiği bilginin öğrenmeye çevrildiği günlerdir.
Her Gün Branş Denemesi Ne Zaman Mantıklı Olabilir?
Bazı öğrencilerde sınava yakın dönemde kullanılabilir.
Özellikle:
konu kapsamı büyük ölçüde tamamlanmışsa,
net seviyesi yüksekse,
analiz çok uzun sürmüyorsa,
tekrar eden büyük eksikler azalmışsa,
öğrencinin sınav temposuna ihtiyacı varsa
daha sık deneme uygulanabilir.
Ancak bu koşullar oluşmadan günlük branş denemesine geçmek, öğrencinin çalışma zamanının büyük bölümünü ölçmeye ayırabilir.
Her Gün Deneme Çözmenin Gizli Riski
Deneme çözmek öğrencide güçlü bir çalışma hissi oluşturur.
Çünkü net vardır.
Süre vardır.
Sonuç vardır.
Konu tekrarında ise ilerleme bu kadar görünür olmayabilir.
Bu nedenle bazı öğrenciler denemeyi tercih etmeye başlayabilir.
Fakat sürekli deneme çözmenin bir riski vardır:
Öğrenci çalışması gereken problemi ölçmekten hoşlanır, fakat problemi değiştirecek çalışmayı erteler.
Burada deneme öğrenmenin yerini almaya başlar.
Çok Seyrek Deneme Çözmenin Riski Ne?
Bunun tersi de sorun olabilir.
Öğrenci haftalarca konu ve soru bankası çalışıp branş denemesine girmiyorsa şunları yeterince göremeyebilir:
Karma soruda ne durumda?
Süresi yetiyor mu?
Eski konuları hatırlıyor mu?
Konu başlığı verilmeden doğru yöntemi bulabiliyor mu?
Zor soruda gereğinden fazla kalıyor mu?
Bu nedenle deneme yalnızca sınava son haftalarda eklenen bir çalışma değildir.
Öğrenmenin sınav koşullarına dönüşüp dönüşmediğini belirli aralıklarla kontrol eden araçtır.
Deneme Sıklığını Belirleyen 5 Soru
Bir öğrenciye kaç deneme gerektiğine karar vermeden önce şu beş soruya bakabiliriz:
1. Konuların ne kadarı gerçekten kullanılabilir durumda?
Henüz büyük konu eksikleri varsa deneme ağırlığı sınırlı tutulabilir.
2. Son denemeler yeni bilgi üretiyor mu?
Her denemede aynı hata çıkıyorsa daha fazla ölçmeden önce müdahale gerekir.
3. Deneme sonrası analiz yapılıyor mu?
Analiz yapılmıyorsa deneme hacmi fazla olabilir.
4. Sınava ne kadar zaman kaldı?
Sınava yaklaştıkça performans ölçümünün ağırlığı doğal olarak artabilir.
5. Öğrencinin net seviyesi ne söylüyor?
Yüksek netlerde küçük performans ayrıntıları için daha sık deneme anlamlı olabilir.
Deneme Sıklığını Net Seviyesine Göre Otomatik Belirleyebilir miyiz?
Hayır.
Örneğin iki öğrenci de 25 net yapıyor olsun.
Birincinin 10 sorusu bilgi eksikliği nedeniyle gidiyor.
İkincinin bilgisi güçlü; kayıpları işlem ve süre kaynaklı.
İlk öğrencinin yeni konular üzerinde çalışmaya daha fazla zamanı olabilir.
İkinci öğrenci ise daha sık branş denemesinden yararlanabilir.
Aynı net, aynı program anlamına gelmez.
Bir Deneme Daha mı, 30 Hedef Soru mu?
Bazen öğrencinin önündeki gerçek karar budur.
Son branş denemesinde üç türev sorusunda yöntem problemi çıktı.
Ertesi gün yeni bir deneme çözmek mi daha anlamlı?
Yoksa türevde farklı soru biçimlerini çalışmak mı?
Eğer problem henüz işlenmediyse ikinci seçenek daha fazla eğitimsel değer üretebilir.
Yeni deneme ancak öğrencinin değişen performansını ölçmek için yeniden anlamlı hâle gelir.
Deneme Sıklığı Ne Zaman Artırılmalı?
Şu üç değişimden biri görülüyorsa artırmak düşünülebilir:
Konu eksikleri azalıyor.
Öğrenci artık denemenin büyük bölümünde gerçek performans gösterebiliyor.
Analiz daha hedefli hâle geliyor.
Her deneme sonrasında büyük konu dönüşleri yerine küçük performans düzeltmeleri yapılıyor.
Sınav koşullarına uyum ihtiyacı artıyor.
Artık bilgi kadar süre, soru seçimi ve performans istikrarı önem kazanıyor.
Deneme Sıklığı Ne Zaman Azaltılmalı?
Öğrenci:
denemeleri analiz edemiyorsa,
aynı yanlışları sürekli tekrar ediyorsa,
konu açıkları büyüyorsa,
deneme çözmek yüzünden hedefli soru çalışmasına zaman kalmıyorsa,
zihinsel yorgunluk nedeniyle deneme kalitesi düşüyorsa
sıklık geçici olarak azaltılabilir.
Bu geriye gitmek değildir.
Ölçme ile öğrenme arasındaki dengeyi yeniden kurmaktır.
7 Günlük Bir Örnek: Orta Düzey Öğrenci
Bu bir reçete değil, mantığı göstermek için örnektir.
Pazartesi: AYT matematik branş denemesi
Salı: Deneme analizi + hata çalışması
Çarşamba: Eksik konu / karma soru
Perşembe: İkinci branş denemesi
Cuma: Analiz + hedefli soru
Cumartesi: Karma matematik çalışması
Pazar: Genel değerlendirme veya ihtiyaca göre yeni ölçüm
Buradaki önemli nokta haftada iki deneme değildir.
Önemli olan deneme ile düzeltme arasındaki ritimdir.
7 Günlük Bir Örnek: İleri Düzey Öğrenci
Konu açıkları azalmış ve yüksek net hedefleyen öğrenci için yapı farklı olabilir:
Pazartesi: Branş denemesi
Salı: Hedefli hata çalışması
Çarşamba: Branş denemesi
Perşembe: Pahalı doğrular + işlem/süre çalışması
Cuma: Branş denemesi
Cumartesi: Genel AYT denemesi
Pazar: Haftalık performans analizi
Yine bu evrensel sayı değildir.
Sadece öğrencinin öğrenme ihtiyacı azaldıkça ölçme sıklığının neden artabileceğini gösterir.
Denemeler Arasında Ne Kadar Zaman Olmalı?
Araştırmalarda geri getirme uygulamasının öğrenmeyi desteklediği ve testlerin aralıklı kullanılmasının uzun süreli hatırlama açısından değer taşıyabildiği gösterilmiştir. Ancak bu çalışmalar “AYT matematik branş denemesi tam olarak iki günde bir çözülmelidir” gibi bir sonuç vermez.
Bu nedenle AYT için doğrudan gün sayısı üretmek yerine öğrencinin:
öğrenme düzeyine,
düzeltme süresine,
performans ihtiyacına
bakmak daha doğru olur.
Sınava 3 Ay Kala Deneme Sıklığı
Bu dönemde birçok öğrencide konular büyük ölçüde ilerlemiştir.
Branş denemeleri giderek daha fazla kullanılabilir.
Fakat hâlâ belirgin konu eksikleri varsa soru bankası ve konu çalışması güçlü biçimde devam edebilir.
Sınava kalan süre tek başına:
“Artık her gün deneme.”
sonucunu doğurmaz.
Sınava 1 Ay Kala Ne Değişir?
Bu dönemde öğrencinin bilgi yapısı kadar performans güvenilirliği daha önemli hâle gelebilir.
Branş denemeleri:
süre,
işlem güvenilirliği,
zor soru yönetimi,
unutulan konular,
net istikrarı
konusunda daha sık veri üretebilir.
Ancak denemeler arasında hâlâ düzeltme çalışmasına yer bırakılmalıdır.
Son Hafta Her Gün Matematik Denemesi Çözülmeli mi?
Herkes için gerekli değildir.
Bir öğrenci günlük denemeyle ritmini koruyabilir.
Başka bir öğrencide sürekli deneme zihinsel yorgunluk veya gereksiz performans kaygısı oluşturabilir.
Son haftadaki karar öğrencinin alıştığı düzene, ihtiyaçlarına ve çalışma geçmişine göre verilmelidir.
Yeni ve radikal bir deneme programına sırf sınav yaklaştı diye geçmek zorunlu değildir.
Aynı Yayından mı Devam Etmeliyim?
Aynı seri sonuçların kendi içinde karşılaştırılmasını kolaylaştırabilir.
Fakat farklı kaliteli kaynaklar farklı soru sunumlarıyla öğrencinin uyum becerisini de test edebilir.
Burada hedef:
en zor yayını bulmak
değil,
öğrencinin gerçek performansı hakkında yararlı veri üreten kaynakları kullanmaktır.
Netler Artıyorsa Deneme Sıklığını Artırmalı mıyım?
Otomatik olarak değil.
Net artışı güzel bir veridir.
Ama şu sorular da önemlidir:
Artış güvenilir mi?
Kararsız doğrular azaldı mı?
Süre düzeldi mi?
İşlem hataları azaldı mı?
Deneme dışında hâlâ kapatılması gereken eksikler var mı?
Eğer performans güçleniyor ve düzeltme ihtiyacı küçülüyorsa sıklık artırılabilir.
Netler Artmıyorsa Daha Fazla Deneme Çözmeli miyim?
Bu en kritik noktalardan biridir.
Net artmıyorsa ilk tepki deneme sayısını artırmak olmamalıdır.
Çünkü sorun:
bilgi,
soru becerisi,
işlem,
süre,
yanlış analiz
kaynaklı olabilir.
Yeni deneme yeni veri verir.
Ama aynı nedeni tek başına ortadan kaldırmaz.
Saruhan Kurs’ta Deneme Sıklığını Nasıl Belirliyoruz?
Saruhan Kurs’ta bütün öğrencilere aynı haftalık deneme sayısını vermiyoruz.
Önce öğrencinin bulunduğu aşamaya bakıyoruz.
Konu kapsamı ne durumda?
Branş neti ne kadar güvenilir?
Son deneme ne gösterdi?
Ortaya çıkan problemi düzeltmek için ne kadar çalışma gerekiyor?
Yeni bir deneme gerçekten yeni bilgi üretecek mi?
Birebir derslerde deneme verisini çalışma planına aktarıyoruz.
Bir öğrencide deneme sıklığını artırırken başka bir öğrencide geçici olarak azaltıp konu veya soru çalışmasına daha fazla yer verebiliyoruz.
Çünkü amaç takvimde çok sayıda deneme işaretlemek değil.
Her yeni denemeye, öğrencinin bir önceki denemeden biraz daha değişmiş hâliyle girmesini sağlamaktır.
Sık Sorulan Sorular
AYT matematik branş denemesi haftada kaç kez çözülmeli?
Herkes için geçerli sabit bir sayı yoktur. Konu durumu, sınava kalan süre, analiz kapasitesi ve öğrencinin performansı birlikte değerlendirilmelidir.
Haftada bir branş denemesi az mı?
Bazı öğrenciler için yeterli olabilir, bazıları için az olabilir. Denemeden elde edilen verinin nasıl kullanıldığı daha belirleyicidir.
Her gün AYT matematik denemesi çözmek faydalı mı?
Belirli seviyelerde ve sınava yakın dönemlerde faydalı olabilir; ancak analiz ve düzeltmeye zaman kalmıyorsa verim düşebilir.
İki deneme arasında kaç gün olmalı?
AYT matematik için bilimsel olarak belirlenmiş evrensel bir gün sayısı yoktur. Öğrencinin önceki denemeden çıkan ihtiyacı işleyebilmesi temel ölçütlerden biridir.
Netim düşükse daha sık deneme çözmeli miyim?
Önce düşük netin nedeni belirlenmelidir. Büyük bilgi eksikleri varsa daha fazla konu ve hedefli soru çalışması gerekebilir.
30 net üzerindeysem deneme sıklığını artırmalı mıyım?
Yüksek performansta branş denemeleri daha sık kullanılabilir; fakat karar yalnızca nete göre verilmemelidir.
Deneme analizine ne kadar zaman ayrılmalı?
Sabit bir süre yoktur. Analiz, öğrencinin kayıplarının nedenlerini ve sonraki çalışma kararını ortaya çıkaracak kadar ayrıntılı olmalıdır.
Deneme çözdüğüm gün ayrıca matematik çalışmalı mıyım?
Öğrencinin programına göre değişir. Deneme analizi ve hedefli düzeltme zaten matematik çalışmasının önemli bir bölümüdür.
Sınava bir ay kala her gün deneme çözülmeli mi?
Herkes için zorunlu değildir. Öğrencinin mevcut alışkanlığı, konu durumu ve denemelerden çıkan düzeltme ihtiyacı belirleyicidir.
Kısa Özet
• AYT matematik branş denemesi için evrensel haftalık sayı yoktur.
• Deneme sıklığını öğrencinin öğrenme aşamasına göre belirleyin.
• Konu eksikleri fazlaysa sürekli deneme çözmek aynı problemi tekrar ölçebilir.
• Deneme ile bir sonraki deneme arasına düzeltici çalışma yerleştirin.
• Yüksek netlerde ölçme sıklığı daha fazla önem kazanabilir.
• Deneme sayısının analiz kapasitesini aşmasına izin vermeyin.
• Net artmıyorsa otomatik olarak daha fazla deneme eklemeyin.
• Sınava yaklaştıkça deneme ağırlığı artabilir, fakat konu ve hata çalışması tamamen bitmez.
• Deneme sıklığını sabit değil, öğrencinin değişen ihtiyacına duyarlı tutun.
Saruhan Hoca’nın Görüşü
Bir öğrencinin haftada kaç deneme çözdüğünü bilmek, çalışma düzeni hakkında bilgi verir. Fakat öğrenmenin niteliğini tek başına göstermez.
Çünkü denemenin eğitimsel değeri sayısından değil, iki deneme arasında ne değiştiğinden doğar.
Önceki denemede görülen bilgi eksiği kapatılmadıysa, işlem hatası aynı kaldıysa veya süre problemi üzerinde hiç çalışılmadıysa yeni deneme çoğu zaman yeni bir sorun bulmaz; eski sorunu yeniden gösterir.
Bu nedenle deneme sıklığını belirlerken takvimden önce öğrenme döngüsüne bakmak gerekir.
İdeal deneme sayısı en fazla denemeyi çözdüren sayı değil, her yeni ölçümün öğrencideki gerçek bir değişimi sınayabildiği sıklıktır.
Yararlanılan Kaynaklar
• Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) – YKS/AYT sınav yapısı ve yayımlanmış soru kitapçıkları
• Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) – Ortaöğretim Matematik Dersi Öğretim Programı
• Roediger, H. L. & Karpicke, J. D. (2006) – Test-Enhanced Learning: Taking Memory Tests Improves Long-Term Retention; test yoluyla geri getirmenin uzun süreli hatırlamayı destekleyebildiğini gösteren çalışma.
• Karpicke, J. D. & Roediger, H. L. (2008) – The Critical Importance of Retrieval for Learning; tekrar test etmenin öğrenme üzerindeki rolünü inceleyen çalışma.
• Karpicke, J. D. & Roediger, H. L. (2007) – aralıklı geri getirme uygulamasının kısa ve uzun dönem hatırlama üzerindeki etkilerini inceleyen çalışma.
Kaynak notu: Bu araştırmalar doğrudan “AYT matematik branş denemesi haftada kaç kez çözülmeli?” sorusuna sabit bir sayı vermez. Bu nedenle makaledeki ana yaklaşım, deneme sıklığını öğrencinin öğrenme ve geri bildirim döngüsüne göre belirlemektir.
İlgili Makaleler
• AYT Matematik Branş Denemelerine Ne Zaman Başlanmalı?
• AYT Matematik Denemesi Nasıl Analiz Edilir?
• AYT Matematikte Süre Yetmiyor, Ne Yapmalıyım?
• AYT Matematik Netleri Neden Artmıyor?
• AYT Matematikte Konu Çalışmak mı Soru Çözmek mi?
• AYT Matematikte Yanlış Sorular Nasıl Çalışılmalı?
• AYT Matematikte Zor Sorulara Ne Kadar Zaman Ayrılmalı?
Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.