Özel Ders Kaç Saat Olmalı? Haftalık Ders Planı Nasıl Belirlenir?

Editör Notu

“Haftada kaç saat özel ders almalıyız?” velilerin özel ders sürecinde en sık sorduğu sorulardan biridir.

Ancak eğitim açısından bu sorunun herkes için geçerli tek bir cevabı yoktur.

Çünkü doğru ders süresi; öğrencinin yaşı, mevcut akademik seviyesi, öğrenme eksikleri, hedefi, sınava kalan süre, ders dışındaki çalışma düzeni ve gelişim hızı birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.

Bu nedenle bu makalenin amacı öğrencilere standart bir ders saati önermek değil; doğru ders yoğunluğunun hangi ölçütlere göre belirlenmesi gerektiğini açıklamaktır.

Temel ilkemiz şudur:

Önce ihtiyaç belirlenir, sonra ders saati.

 

Özel Ders Haftada Kaç Saat Olmalı?

Kısa cevap: Özel ders için bütün öğrencilere uygulanabilecek standart bir haftalık süre yoktur.

Bir öğrenci için haftada 1 saat yeterli olabilir.

Başka bir öğrenci 2 saatlik düzenli desteğe ihtiyaç duyabilir.

Temel eksikleri fazla olan veya yoğun bir sınav döneminde bulunan başka bir öğrencinin ihtiyacı daha yüksek olabilir.

Dolayısıyla doğru soru:

“Özel ders haftada kaç saat olmalı?”

değil;

“Bu öğrencinin hedeflediğimiz gelişimi sağlayabilmesi için ne kadar öğretmen desteğine ihtiyacı var?”

olmalıdır.

Bu küçük görünen fark, özel ders planlamasının temelini değiştirir.

 

Neden Her Öğrenciye Aynı Ders Saati Önerilemez?

Aynı sınıfta okuyan iki öğrenciyi düşünelim.

İkisi de matematik özel dersi almak istiyor.

Birinci öğrencinin yalnızca son birkaç konuda eksikleri bulunuyor.

İkinci öğrencinin ise geçmiş yıllardan gelen temel kazanım eksikleri var.

Her ikisine de:

“8. sınıf öğrencilerine haftada 2 saat matematik yeterlidir.”

demek kolaydır.

Fakat eğitimsel olarak doğru olmayabilir.

Çünkü öğrencilerin sınıf seviyeleri aynı olsa da başlangıç noktaları aynı değildir.

Öğrencinin başlangıç noktası değiştiğinde ihtiyaç duyduğu eğitim yoğunluğu da değişebilir.

 

Özel Ders Saatini Belirleyen 8 Temel Faktör

1. Öğrencinin Mevcut Seviyesi

İlk değerlendirilmesi gereken öğrencinin şu anda nerede olduğudur.

Öğrenci;

konuların büyük bölümüne hâkim mi?

Belirli konularda mı zorlanıyor?

Yoksa temel kazanımlarda ciddi boşluklar mı bulunuyor?

Sınırlı bir eksiği bulunan öğrenci ile birkaç yıllık birikmiş eksikleri bulunan öğrenci için aynı programı oluşturmak doğru değildir.

Bu nedenle ders saati belirlenmeden önce mevcut durum analiz edilmelidir.

 

2. Eksiklerin Niteliği ve Derinliği

Eksik sayısı kadar eksiklerin yapısı da önemlidir.

Örneğin öğrencinin tek bir ünitede zorlanması ile temel matematik becerilerinde eksiklik bulunması aynı durum değildir.

Bazı eksikler kısa süreli hedefli çalışmalarla giderilebilir.

Bazıları ise sonraki konuların da temelini oluşturduğu için daha sistematik çalışma gerektirir.

Dolayısıyla:

“Kaç konu eksiği var?”

sorusunun yanında:

“Bu eksikler sonraki öğrenmeleri ne kadar etkiliyor?”

sorusu da sorulmalıdır.

 

3. Öğrencinin Hedefi

Ders yoğunluğu öğrencinin ulaşmak istediği hedefe göre değişebilir.

Bir öğrenci okul derslerini daha rahat takip etmek isteyebilir.

Başka bir öğrenci LGS’de yüksek bir yüzdelik dilimi hedefleyebilir.

Bir diğeri TYT veya AYT’de belirli bir puan veya sıralama için hazırlanıyor olabilir.

Mevcut seviye aynı olsa bile hedef farklı olduğunda ihtiyaç duyulan çalışma planı değişebilir.

Bu nedenle eğitim planlamasında iki nokta birlikte değerlendirilmelidir:

Öğrenci nerede?

Öğrenci nereye ulaşmak istiyor?

Aradaki mesafe ders yoğunluğunun belirlenmesinde önemli bir göstergedir.

 

4. Sınava veya Hedefe Kalan Süre

Aynı akademik eksik, farklı zamanlarda farklı planlama gerektirebilir.

Örneğin önemli bir sınava dokuz ay kalan öğrenci ile iki ay kalan öğrencinin çalışma yoğunluğu aynı olmayabilir.

Ancak burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta vardır:

Zaman azaldığında ders saatini sınırsız artırmak doğru çözüm değildir.

Öğrencinin öğrenmesi, tekrar yapması, soru çözmesi ve dinlenmesi için de zamana ihtiyacı vardır.

Bu nedenle yoğunluk artırılırken öğrencinin toplam çalışma kapasitesi göz önünde bulundurulmalıdır.

 

5. Öğrencinin Ders Dışındaki Çalışma Düzeni

Özel ders, öğrenmenin tamamı değildir.

Öğrenci haftada bir veya birkaç saat öğretmeniyle çalışabilir.

Ancak öğrenmenin önemli bir bölümü;

tekrar,

ödev,

soru çözümü,

yanlışların incelenmesi

ve bağımsız çalışma

sırasında gerçekleşir.

Ders dışında düzenli çalışan bir öğrenci ile hiçbir çalışma yapmadan yalnızca özel ders saatlerine güvenen öğrencinin ihtiyacı aynı değildir.

Bu nedenle özel ders saati planlanırken yalnızca öğretmenle geçirilen zaman değil, öğrencinin bütün haftası değerlendirilmelidir.

 

6. Öğrencinin Yaşı ve Dikkat Süresi

Daha uzun ders her zaman daha fazla öğrenme anlamına gelmez.

Özellikle küçük yaş gruplarında öğrencinin dikkatini sürdürebilme kapasitesi önemlidir.

Öğrenci fiziksel olarak masada oturuyor olabilir.

Ancak zihinsel olarak dersten kopmuşsa sürenin uzaması eğitimsel faydayı artırmayabilir.

Bu nedenle ders süresi öğrencinin;

yaşına,

dikkat düzeyine,

dersin niteliğine

ve zihinsel yorgunluğuna

uygun olmalıdır.

Burada amaç maksimum süre değil, verimli öğrenme süresi oluşturmaktır.

 

7. Dersin Niteliği

Her ders aynı zihinsel yükü oluşturmaz.

Matematik problem çözme,

fizik uygulamaları,

Türkçe paragraf çalışmaları,

yabancı dil pratiği

ve konu tekrarı

farklı çalışma biçimleri gerektirir.

Aynı şekilde öğrencinin güçlü olduğu ders ile yoğun biçimde zorlandığı ders için de aynı süre verim sağlamayabilir.

Bu nedenle haftalık plan yalnızca toplam saat üzerinden değil, derslerin niteliği üzerinden de oluşturulmalıdır.

 

8. Öğrencinin Gelişim Hızı

İlk hazırlanan program değişmez bir karar değildir.

Öğrenci beklenenden hızlı ilerleyebilir.

Bu durumda ders yoğunluğu azaltılabilir veya hedef değiştirilebilir.

Beklenen gelişim gerçekleşmeyebilir.

Bu durumda hemen ders saatini artırmadan önce şu sorular sorulmalıdır:

Uygulanan yöntem doğru mu?

Öğrenci ders dışında çalışıyor mu?

Gerçek eksik doğru tespit edildi mi?

Ödevler amacına uygun mu?

Öğrenci öğretmenle uyum sağlayabildi mi?

Çünkü gelişim yetersiz olduğunda çözüm her zaman:

“Bir saat daha ders ekleyelim.”

değildir.

 

Haftada 1 Saat Özel Ders Yeterli Olabilir mi?

Evet, bazı öğrenciler için olabilir.

Örneğin öğrenci;

genel olarak dersinde başarılıysa,

belirli birkaç noktada desteğe ihtiyaç duyuyorsa,

ders dışında düzenli çalışabiliyorsa

ve öğrenme sorumluluğunu büyük ölçüde yönetebiliyorsa

haftada bir birebir çalışma yeterli olabilir.

Ancak bu bir kural değildir.

Önemli olan belirlenen sürenin öğrencinin ihtiyacına cevap verip vermediğidir.

 

Haftada 2 Saat Özel Ders Yeterli midir?

Bazı öğrenciler için iki saat uygun olabilir.

Örneğin haftada iki ayrı ders yapılması;

öğrenme,

uygulama,

ders dışı çalışma

ve sonraki derste geri bildirim

arasında düzenli bir döngü oluşturabilir.

Fakat yine aynı ilke geçerlidir:

“Haftada 2 saat idealdir.”

gibi bütün öğrencilere uygulanabilecek bilimsel bir kural yoktur.

İdeal süre öğrenciden öğrenciye değişir.

 

Haftada 3-4 Saat veya Daha Fazla Özel Ders Gerekebilir mi?

Bazı durumlarda daha yoğun destek anlamlı olabilir.

Örneğin;

temel eksiklerin fazla olması,

sınava kalan sürenin sınırlı olması,

hedef ile mevcut seviye arasında büyük fark bulunması

veya birden fazla akademik ihtiyacın aynı anda çalışılması

daha yoğun bir plan gerektirebilir.

Ancak burada önemli bir risk vardır.

Ders sayısı arttıkça öğrencinin kendi başına çalışabileceği zaman azalabilir.

Bu nedenle daha fazla özel dersin şu sonucu doğurmaması gerekir:

Öğretmen desteği ↑
Bağımsız çalışma ↓

Öğrenci her akademik işi öğretmeniyle yapmaya başlarsa özel ders öğrenmeyi desteklemek yerine öğrencinin yerine geçen bir sisteme dönüşebilir.

 

Fazla Özel Ders Zararlı Olabilir mi?

Yanlış planlandığında evet.

Sorun özel dersin kendisi değil, öğrencinin bütün öğrenme sorumluluğunun özel ders saatlerine aktarılmasıdır.

Aşırı yoğun program;

zihinsel yorgunluk,

motivasyon kaybı,

ödevlere zaman kalmaması,

bağımsız çalışma süresinin azalması

ve öğretmene aşırı bağımlılık

gibi sonuçlara yol açabilir.

Bu nedenle eğitim planlamasında önemli olan:

“Ne kadar çok ders, o kadar iyi.”

değildir.

Doğru ilke:

“İhtiyaç kadar öğretmen desteği, mümkün olduğunca fazla öğrenci sorumluluğu.”

olmalıdır.

 

Özel Ders Süresi 40, 60 veya 90 Dakika mı Olmalı?

Bunun için de bütün öğrencilere uygulanabilecek tek bir doğru süre yoktur.

Ders süresi;

öğrencinin yaşı,

dikkat kapasitesi,

dersin içeriği,

yapılacak çalışmanın niteliği

ve gerektiğinde mola düzenine

göre belirlenmelidir.

60 dakika bazı öğrenciler için verimli olabilir.

Daha küçük öğrenciler için daha kısa çalışma blokları uygun olabilir.

Bazı lise öğrencileri veya yoğun problem çözme çalışmalarında daha uzun süre kullanılabilir.

Ancak süre uzadığında şu soru mutlaka sorulmalıdır:

Öğrenci hâlâ öğreniyor mu, yoksa yalnızca masada mı oturuyor?

 

Özel Ders Günleri Nasıl Dağıtılmalıdır?

Derslerin haftaya dağılımı da toplam süre kadar önemlidir.

Örneğin dört saatlik çalışmayı tek günde yapmak ile haftaya yaymak aynı öğrenme deneyimini oluşturmayabilir.

Öğrenilen bilgilerin zaman içinde tekrar edilmesi ve öğrencinin iki ders arasında bağımsız çalışma yapabilmesi önemlidir.

Bu nedenle uygun durumlarda:

Ders → Uygulama → Bağımsız çalışma → Geri bildirim → Yeni ders

döngüsü oluşturulması daha anlamlı olabilir.

Amaç öğrenciyi sürekli öğretmen karşısında tutmak değil, öğretmen desteği ile bağımsız çalışma arasında sağlıklı bir ritim oluşturmaktır.

 

Birden Fazla Dersten Özel Ders Alınmalı mı?

Her dersten özel ders almak çoğu öğrenci için gerekli değildir.

Öncelikle şu soruya bakılmalıdır:

Öğrencinin gerçekten hangi derslerde dış desteğe ihtiyacı var?

Öğrenci bazı dersleri kendi başına başarılı biçimde yönetebiliyorsa bu alanlarda özel ders almak gereksiz olabilir.

Hatta her ders için öğretmen desteği oluşturmak öğrencinin kendi öğrenme sorumluluğunu azaltabilir.

Bu nedenle iyi plan:

Her derse özel ders ekleyen değil, desteği gerçekten ihtiyaç duyulan alanlara yönlendiren plandır.

 

LGS Öğrencisi Haftada Kaç Saat Özel Ders Almalı?

LGS öğrencileri için de standart bir saat vermek doğru değildir.

Plan;

öğrencinin mevcut netleri,

hedeflediği okul veya yüzdelik dilim,

ders bazındaki eksikleri,

deneme performansı,

sınava kalan süre

ve bağımsız çalışma düzeni

üzerinden oluşturulmalıdır.

Bir öğrenci yalnızca Matematik Özel Ders desteğine ihtiyaç duyabilir.

Başka bir öğrencinin matematik ve fen alanında desteğe ihtiyacı olabilir.

Bu nedenle LGS hazırlığında paket saatlerden önce öğrenci analizi yapılmalıdır.

 

TYT ve AYT Öğrencisi Haftada Kaç Saat Özel Ders Almalı?

TYT ve AYT hazırlığında da aynı yaklaşım geçerlidir.

Öğrencinin hedeflediği bölüm, mevcut netleri ve ders bazındaki performansı dikkate alınmalıdır.

Özellikle lise düzeyinde önemli olan öğretmenin öğrencinin bütün çalışma zamanını doldurması değildir.

Öğrencinin;

konu öğrenmesi,

soru çözmesi,

deneme yapması,

yanlışlarını incelemesi

ve bağımsız çalışma becerisi geliştirmesi

için yeterli zamanı kalmalıdır.

Özel ders bu sistemin tamamı değil, stratejik bir parçası olmalıdır.

 

Ders Saati Ne Zaman Artırılmalıdır?

Ders yoğunluğu artırılmadan önce öğrencinin gelişimi değerlendirilmelidir.

Saat artışı şu durumlarda düşünülebilir:

Eksiklerin ilk analizden daha kapsamlı olduğunun görülmesi,

hedefin değişmesi,

sınava kalan sürenin azalması,

mevcut ders süresinin planlanan çalışmaları yürütmek için yetersiz kalması.

Ancak artış otomatik olmamalıdır.

Önce mevcut sistemin neden yeterli olmadığı anlaşılmalıdır.

 

Ders Saati Ne Zaman Azaltılmalıdır?

Bu soru en az artırmak kadar önemlidir.

Öğrenci;

eksiklerini önemli ölçüde kapattıysa,

kendi başına düzenli çalışabiliyorsa,

öğretmen desteğine daha az ihtiyaç duyuyorsa

ve hedeflenen gelişimi sürdürebiliyorsa

ders yoğunluğu azaltılabilir.

Bu başarısızlık değildir.

Tam tersine doğru eğitimin doğal sonucu olabilir.

Çünkü amaç öğrencinin sürekli özel ders alması değildir.

İhtiyaç duyduğu dönemde doğru desteği almasıdır.

 

Veliler Ders Saatine Nasıl Karar Vermeli?

Velilerin karar verirken şu soruları sorması yararlı olabilir:

• Çocuğumun gerçek akademik ihtiyacı belirlendi mi?
• Hangi derste neden desteğe ihtiyacı var?
• Temel eksikleri bulunuyor mu?
• Hedefi nedir?
• Hedefe ne kadar süre kaldı?
• Ders dışında düzenli çalışabiliyor mu?
• Haftalık programında bağımsız çalışmaya yeterli zaman kalıyor mu?
• Belirlenen ders saati hangi gerekçeyle öneriliyor?
• Gelişime göre ders süresi yeniden değerlendirilecek mi?

Bu soruların cevapları bilinmeden yalnızca standart paketler üzerinden karar vermek eğitimsel açıdan eksik kalabilir.

 

Bilimsel Açıdan Ders Yoğunluğu Nasıl Düşünülmelidir?

Öğrenme araştırmaları, yalnızca öğretim süresinin miktarına değil, bu sürenin nasıl kullanıldığına da dikkat edilmesi gerektiğini gösterir.

Öğrencinin aktif katılımı, uygun zorluk düzeyi, geri bildirim, tekrar, zamana yayılmış çalışma ve bağımsız uygulama öğrenmenin önemli parçalarıdır.

Bu nedenle özel ders planlamasında amaç öğrencinin haftasını mümkün olduğunca fazla dersle doldurmak değil; öğretmen desteği ile öğrencinin kendi öğrenme faaliyetleri arasında dengeli bir yapı kurmaktır.

Başka bir ifadeyle:

Daha fazla öğretim zamanı ancak nitelikli öğrenme zamanına dönüşebildiği ölçüde değerlidir.

 

Saruhan Kurs’ta Haftalık Ders Planını Nasıl Belirliyoruz?

Saruhan Kurs’ta bütün öğrencilere aynı haftalık ders sayısını önermeyi doğru bulmuyoruz.

Öncelikle öğrencinin;

mevcut seviyesi,

akademik eksikleri,

hedefleri,

çalışma alışkanlıkları

ve zaman planı

değerlendirilir.

Ardından eğitim sürecimizi:

Analiz Et → Planla → %100 Birebir Uygula → Ödev ve Takip → Veli Bilgilendirme

modeli üzerinden yürütürüz.

Haftalık ders yoğunluğunun da bu analizin sonucunda ortaya çıkması gerektiğini düşünüyoruz.

Çünkü bizim için amaç mümkün olduğunca fazla ders vermek değil, öğrencinin gerçekten ihtiyaç duyduğu kadar doğru eğitim vermektir.

 

Sık Sorulan Sorular

Özel ders haftada kaç saat olmalı?

Öğrencinin seviyesi, eksikleri, hedefi, sınava kalan süre ve bağımsız çalışma düzenine göre değişir. Her öğrenci için geçerli standart bir süre yoktur.

Haftada 1 saat özel ders yeterli mi?

Belirli bir konuda sınırlı desteğe ihtiyaç duyan ve ders dışında düzenli çalışan bazı öğrenciler için yeterli olabilir.

Haftada 2 saat özel ders yeterli mi?

Bazı öğrenciler için uygun olabilir ancak bütün öğrenciler için standart kabul edilemez.

Çok özel ders almak başarıyı artırır mı?

Her zaman değil. Ders yoğunluğunun artması ancak öğrencinin öğrenme kapasitesi ve bağımsız çalışma düzeniyle uyumlu olduğunda anlamlıdır.

Özel ders süresi kaç dakika olmalı?

Öğrencinin yaşı, dikkat süresi ve dersin niteliğine göre belirlenmelidir.

LGS öğrencisi kaç saat özel ders almalı?

Standart saat yerine öğrencinin netleri, eksikleri, hedefi ve sınava kalan süre değerlendirilmelidir.

TYT-AYT öğrencisi kaç saat özel ders almalı?

Öğrencinin hedefi, mevcut netleri ve ders bazındaki ihtiyaçlarına göre planlanmalıdır.

Ders saatleri zamanla azaltılabilir mi?

Evet. Öğrencinin bağımsız çalışma becerisi ve akademik performansı geliştikçe öğretmen desteğinin azaltılması uygun olabilir.

 

Kısa Özet

• Her öğrenci için geçerli standart özel ders süresi yoktur.

• Ders saati belirlenmeden önce öğrenci analiz edilmelidir.

• Eksiklerin sayısı kadar niteliği de önemlidir.

• Öğrencinin hedefi ve hedefe kalan süre değerlendirilmelidir.

• Ders dışındaki çalışma düzeni haftalık planın parçasıdır.

• Daha fazla özel ders her zaman daha fazla başarı anlamına gelmez.

• Öğrencinin bağımsız çalışma süresi korunmalıdır.

• Ders yoğunluğu gelişime göre artırılabilir veya azaltılabilir.

• Her dersten özel ders almak gerekli değildir.

• Doğru ders saati, öğrencinin gerçekten ihtiyaç duyduğu ders saatidir.

 

????‍???? Saruhan Hoca’nın Görüşü

Veliler bana “Çocuğum haftada kaç saat özel ders almalı?” diye sorduklarında, bu soruya öğrenciyi tanımadan bir sayı vermeyi doğru bulmuyorum.

Çünkü ders saati bir başlangıç kararı değildir.

Analizin sonucudur.

Bir öğrencinin bir saatlik desteğe ihtiyacı olabilir.

Başka bir öğrencinin daha yoğun çalışması gerekebilir.

Fakat burada asıl mesele kaç saat ders yapıldığı değildir.

O saatlerin öğrencinin hangi ihtiyacına cevap verdiğidir.

Eğitimde bazen kolay bir yanılgıya düşüyoruz:

Bir öğrenci gelişmiyorsa daha fazla ders vermemiz gerektiğini düşünüyoruz.

Oysa gelişmeyen bir öğrencinin her zaman daha fazla derse ihtiyacı yoktur.

Bazen doğru konuya dönmeye,

bazen farklı bir öğretim yöntemine,

bazen daha düzenli çalışmaya,

bazen de öğrendiklerini kendi başına uygulayabileceği zamana ihtiyacı vardır.

Bu nedenle ders saatini artırmadan önce eğitimin neden beklenen sonucu vermediğini anlamak gerekir.

Çünkü yanlış bir eğitim planının süresini artırmak, onu doğru bir eğitim planına dönüştürmez.

Özel ders öğrencinin bütün öğrenme hayatını doldurmamalıdır.

Öğretmenin görevi öğrencinin yerine çalışmak değil, öğrencinin kendi başına çalışabileceği noktaya ulaşmasına yardım etmektir.

Bu nedenle benim için iyi hazırlanmış bir haftalık programda yalnızca öğretmenin zamanı değil, öğrencinin öğretmensiz geçireceği öğrenme zamanı da vardır.

Ve zaman içinde öğrenci gelişiyor, sorumluluk alıyor ve kendi öğrenmesini yönetebiliyorsa öğretmen desteğinin azalması doğal karşılanmalıdır.

Çünkü eğitimin başarısını öğrencinin kaç saat özel ders aldığıyla ölçemeyiz.

Asıl başarı, ihtiyaç duyduğu desteğin zamanla azalmasına rağmen öğrenmeye devam edebilmesidir.

Bu yüzden doğru soru:

“Kaç saat ders almalıyız?”

değil;

“Bu öğrencinin gerçekten ne kadar desteğe ihtiyacı var?”

olmalıdır.

İyi eğitim öğrenciye mümkün olduğunca çok ders vermek değil, ihtiyacı kadar destek verip yapabileceği kadarını kendisine bırakmaktır.

İşte gerçek eğitim de tam olarak budur.

 

Yararlanılan Kaynaklar

• Education Endowment Foundation – One to One Tuition
• Education Endowment Foundation – Feedback
• Education Endowment Foundation – Metacognition and Self-Regulated Learning
• Dunlosky ve arkadaşları – Improving Students’ Learning with Effective Learning Techniques
• John Hattie – Visible Learning
• OECD – The Nature of Learning

İlgili Makaleler

• Özel Ders Nedir? Kimler İçin Gereklidir?
• Birebir Eğitim Nedir? Nasıl Uygulanır ve Neden Etkilidir?
• İyi Bir Özel Ders Nasıl Olmalıdır? 10 Temel Kriter
• Özel Ders Öğretmeni Nasıl Seçilir?
• Bir Öğrencinin Akademik Eksikleri Nasıl Tespit Edilir?

Saruhan Kurs

Eğitim Özel İlgi İster.