LGS Sonuçları Nasıl Değerlendirilmeli?

LGS Sonuçları Nasıl Değerlendirilmeli?

Editör Notu

LGS sonuçlarının açıklandığı sabah öğrencinin aylar boyunca beklediği sayılar ekrana gelir.

Puan.

Doğru ve yanlış sayıları.

Yüzdelik dilim.

Öğrencinin ilk tepkisi çoğu zaman tek bir sayıya yönelir:

“Kaç puan aldım?”

Ardından ailelerin asıl merak ettiği soru gelir:

“Bu sonuçla hangi lise olur?”

Fakat sınav sonucunu yalnızca puan üzerinden değerlendirmek eksik bir yaklaşım olabilir.

Çünkü sonuç belgesi öğrencinin sınav performansını gösterirken tercih sürecinde asıl ihtiyaç, bu performansın diğer öğrenciler arasındaki yerini ve hangi okul seçeneklerini oluşturduğunu anlamaktır.

Bu nedenle LGS sonucuna bakarken doğru soru yalnızca:

“Kaç puan aldı?”

değildir.

Asıl soru:

“Bu sonuç öğrenci için hangi seçenekleri oluşturuyor?”

olmalıdır.

Önce Sonuç Belgesi

İlk yapılması gereken öğrencinin resmî sonuç belgesini sakin biçimde incelemektir.

Derslere göre doğru ve yanlışlar görülebilir.

Toplam performans değerlendirilebilir.

Puan ve yüzdelik dilim incelenebilir.

Bu aşamada henüz okul seçmeye çalışmak yerine önce elimizdeki veriyi doğru anlamak gerekir.

Puan Ne Söyler?

LGS puanı öğrencinin merkezî sınavdaki performansından elde edilen sonuçlardan biridir.

Doğal olarak önemlidir.

Fakat tercih değerlendirmesinde tek başına yeterli olmayabilir.

Çünkü farklı yıllardaki sınavların güçlük düzeyi ve öğrenci performanslarının dağılımı aynı değildir.

Bu nedenle geçen yıl belirli bir puanla öğrenci alan okulun bu yıl da aynı puanla öğrenci alacağını varsaymak doğru değildir.

Yüzdelik Dilim

Yüzdelik dilim öğrencinin sınava giren öğrenciler içerisindeki göreli konumunu anlamamıza yardımcı olur.

Örneğin öğrencinin yüzdelik diliminin %5 olması, kabaca sınava katılan öğrencilerin üst %5’lik bölümünde bulunduğunu ifade eder.

Tercih döneminde bunun önemi büyüktür.

Çünkü geçmiş yıllardaki okullar değerlendirilirken puandan çok öğrencinin yüzdelik dilimi ile okulların geçmiş yüzdelik dilimleri arasında karşılaştırma yapmak genellikle daha anlamlıdır.

Puan mı Yüzdelik mi?

Bu soruya:

“Puan önemsizdir.”

şeklinde cevap vermek doğru olmaz.

Puan öğrencinin resmî sınav sonucudur.

Ancak amaç geçmiş yıllardaki okul yerleşim sonuçlarıyla karşılaştırma yapmaksa yüzdelik dilim daha işlevsel bir ölçüt hâline gelir.

Burada önemli olan hangi verinin hangi soruya cevap verdiğini bilmektir.

Geçen Yılın Puanı

Ailelerin sık yaptığı hatalardan biri şudur:

“Bu lise geçen yıl 450 puanla aldı. Çocuğum 455 aldı. O zaman kesin girer.”

Bu çıkarım güvenilir değildir.

Çünkü iki farklı yılın 450 puanı aynı öğrenci sıralamasını temsil etmek zorunda değildir.

Sınavın güçlüğü ve sonuçların dağılımı değişebilir.

Bu nedenle geçmiş yıl karşılaştırmalarında yalnızca ham puana bakmak yanıltıcı olabilir.

Geçmiş Yüzdelikler

Okulların önceki yıllardaki taban yüzdelik dilimleri tercih araştırmasında önemli bir referanstır.

Ancak burada da önemli bir ayrım vardır:

Geçmiş veri garanti değildir.

Bir okulun kontenjanı değişebilir.

Talebi artabilir veya azalabilir.

Öğrencilerin tercih davranışları değişebilir.

Bu nedenle geçmiş yüzdelikler geleceği kesin olarak söylemez.

Bize yalnızca daha sağlıklı bir tahmin alanı oluşturur.

Tek Yıla Bakmak

Mümkün olduğunda okulun yalnızca bir önceki yılını değil, birkaç yıllık hareketini incelemek daha anlamlıdır.

Böylece okulun yüzdelik diliminin;

istikrarlı mı,

yükselme eğiliminde mi,

dalgalı mı

olduğu görülebilir.

Tek veri noktası fotoğraftır.

Birden fazla yıl ise eğilimi gösterir.

Sonuç Beklenenden Yüksekse

Öğrencinin sonucu beklediğinden daha iyi gelebilir.

Bu sevindirici bir durumdur.

Ancak tercih stratejisinin yalnızca:

“En yüksek puanlı hangi okula girebilirim?”

sorusuna dönüşmesi doğru değildir.

Çünkü okul seçimi yalnızca akademik sıralama değildir.

Öğrencinin yaşayacağı birkaç yılın eğitim ortamı seçilmektedir.

Sonuç Beklenenden Düşükse

Bu durumda ilk saatlerde büyük kararlar vermek doğru olmayabilir.

Öğrenci hayal kırıklığı yaşayabilir.

Aile de üzülmüş olabilir.

Fakat:

“Her şey bitti.”

sonucu eğitim açısından doğru değildir.

Eldeki sonuç değişmeyecektir.

Bundan sonraki doğru yaklaşım, öğrencinin ulaşabileceği seçenekler içerisinden en uygun olanları araştırmaktır.

Başarı mı Başarısızlık mı?

Bir sınav sonucunu yalnızca başarılı veya başarısız şeklinde iki kategoriye ayırmak çoğu zaman yetersizdir.

Öğrencinin başlangıç seviyesi, yıl içerisindeki gelişimi, hedefi ve sınav performansı birlikte düşünülebilir.

Ancak bu, sonucu önemsizleştirmek anlamına gelmez.

Doğru değerlendirme hem sonucu görür hem öğrenciyi sonuçtan ibaret görmez.

Okul Araştırması

Sonuç açıklandıktan sonra okul araştırması daha somut hâle gelir.

Artık öğrencinin yaklaşık değil gerçek yüzdelik dilimi vardır.

Okullar;

geçmiş yüzdelikleri,

kontenjanları,

eğitim özellikleri,

ulaşım koşulları,

yabancı dil imkânları,

sosyal ve akademik ortamları

gibi farklı ölçütlerle incelenebilir.

Sadece Sıralama mı?

Bir okulun daha yüksek yüzdelik dilimle öğrenci alması onun her öğrenci için daha doğru okul olduğu anlamına gelmez.

Örneğin öğrencinin günlük ulaşım süresi çok uzunsa bunun dört yıllık yaşamına etkisi değerlendirilmelidir.

Aynı şekilde okulun akademik kültürü, sunduğu imkânlar ve öğrencinin hedefleri de önemlidir.

Tercih yalnızca “en yüksek okul” arayışı değildir.

En uygun okul arayışıdır.

Öğrencinin Görüşü

Lise tercihinin merkezinde öğrenci bulunmalıdır.

Ailenin deneyimi önemlidir.

Uzman görüşü önemlidir.

Okul verileri önemlidir.

Fakat dört yıl boyunca o okula devam edecek kişi öğrencidir.

Bu nedenle öğrencinin okulları tanıması ve tercih gerekçelerini anlaması önemlidir.

Tercih öğrenci adına yapılan bir işlem olmaktan çok, öğrenciyle birlikte verilen bir karar olmalıdır.

Okulu Görmek

Mümkün olduğunda düşünülen okulların ziyaret edilmesi yararlı olabilir.

Fiziksel ortam görülebilir.

Ulaşım denenebilir.

Okulun imkânları hakkında bilgi alınabilir.

İnternette birkaç sayı ve fotoğrafla görülen okul ile öğrencinin her sabah gideceği gerçek ortam aynı şey değildir.

Tercih Aralığı

Tercih listesinin yalnızca öğrencinin mevcut yüzdelik dilimine çok yakın okullardan oluşturulması gerekli değildir.

Daha iddialı seçenekler,

öğrencinin dilimine yakın seçenekler

ve yerleşme ihtimalinin daha güçlü olduğu seçenekler

birlikte değerlendirilebilir.

Ancak bu aralık her yılın güncel verileri ve resmî tercih kuralları dikkate alınarak oluşturulmalıdır.

Tercih Sırası

Tercih listesinin hazırlanması yalnızca okulların taban puanlarını küçükten büyüğe sıralamak değildir.

Öğrencinin gerçekten hangi okulu daha çok istediği önemlidir.

Bu nedenle liste oluşturulurken hem yerleşme olasılığı hem öğrencinin tercih önceliği birlikte değerlendirilmelidir.

Güncel yerleştirme kuralları için ilgili yılın MEB tercih ve yerleştirme kılavuzu esas alınmalıdır.

Sosyal Medya Tahminleri

Sonuç döneminde çok sayıda:

“Bu okul kesin yükselir.”

“Şu yüzdelikle kesin gelir.”

“Bu yıl tabanlar düşecek.”

yorumu görülür.

Bazıları deneyime veya geçmiş verilere dayanabilir.

Ancak hiçbir tahmin resmî yerleştirme sonucu değildir.

Tahmin karar vermeye yardımcı olabilir; garanti veremez.

Veli Ne Yapmalı?

Velinin görevi çocuğun puanını başka öğrencilerin puanıyla yarıştırmak değildir.

Sonuç artık bellidir.

Bundan sonraki soru:

“Neden daha yüksek olmadı?”

yerine,

“Bu sonuçla önümüzdeki en iyi seçenekler neler?”

olmalıdır.

Çünkü sınav değerlendirmesinden tercih kararına geçildiği anda problemin niteliği değişir.

Artık geçmiş performansı değiştirmeye değil, gelecekteki seçimi doğru yapmaya çalışıyoruz.

Saruhan Kurs’ta Sonuç Analizi

Saruhan Kurs’ta sonuç değerlendirmesini yalnızca puan okumak olarak görmüyoruz.

Saruhan Gelişim Modeli’nin temelindeki analiz yaklaşımını tercih dönemine de taşıyoruz.

Analiz Et: Öğrencinin puanı, yüzdelik dilimi ve resmî sonuç verileri incelenir.

Karşılaştır: Geçmiş okul verileri ve güncel bilgiler değerlendirilir.

Planla: Öğrencinin ulaşabileceği okul aralığı oluşturulur.

Değerlendir: Akademik verilerin yanında öğrencinin hedefleri ve okul özellikleri birlikte düşünülür.

Veli Bilgilendirme: Ailenin tahminlerle değil, doğrulanabilir verilerle karar vermesi amaçlanır.

Çünkü sınav sonucu bize öğrencinin hangi kapılara yaklaşabildiğini gösterir.

Hangi kapıdan girmesi gerektiğini ise ayrıca düşünmek gerekir.

Sık Sorulan Sorular

LGS’de puan mı yüzdelik dilim mi önemli?

İkisi farklı bilgiler verir. Geçmiş yıllardaki okul yerleşimleriyle karşılaştırmada yüzdelik dilim genellikle daha işlevseldir.

Yüzdelik dilim ne demek?

Öğrencinin sınava katılan öğrenciler içerisindeki göreli konumunu gösteren ölçüdür.

Geçen yılın taban puanına bakmalı mıyım?

Bakılabilir ancak farklı yılların puanlarını doğrudan karşılaştırmak yanıltıcı olabilir.

Geçen yılın yüzdelik dilimi bu yıl kesin tutar mı?

Hayır. Geçmiş yüzdelikler referanstır, garanti değildir.

Kaç yıllık veriye bakılmalı?

Mümkün olduğunda birkaç yıllık değişimi görmek tek yıla bakmaktan daha anlamlıdır.

En yüksek puanlı okul en iyi tercih midir?

Her zaman değil. Öğrencinin hedefleri, okulun özellikleri ve günlük yaşam koşulları da değerlendirilmelidir.

Kısa Özet

• LGS sonucu yalnızca puandan oluşmaz.
• Geçmiş yıllarla karşılaştırmada yüzdelik dilim önemlidir.
• Geçmiş okul verileri garanti değildir.
• Mümkünse birkaç yıllık eğilim incelenmelidir.
• Okul yalnızca taban puanına göre seçilmemelidir.
• Öğrencinin görüşü tercih sürecine katılmalıdır.
• Güncel MEB kılavuzu esas alınmalıdır.
• Amaç en yüksek puanlı okulu değil, öğrenci için doğru okulu bulmaktır.

Saruhan Hoca’nın Görüşü

LGS sonucu açıklandığında elimizde artık tahmin değil, veri vardır.

Fakat verinin varlığı doğru kararın kendiliğinden ortaya çıkacağı anlamına gelmez.

Puan bize bir şey söyler.

Yüzdelik dilim başka bir şey.

Geçmiş okul sonuçları başka bir şey.

Öğrencinin beklentileri ise bütün bunlardan farklı bir boyut ekler.

Bu nedenle doğru soru:

“Bu puanla en yüksek hangi okula girebilir?”

değildir.

Daha doğru soru şudur:

“Bu sonuçla ulaşılabilen seçenekler arasında öğrenci için hangi okul daha anlamlıdır?”

Çünkü ölçme ile karar verme aynı şey değildir.

Sınav öğrencinin performansını ölçer.

Tercih ise o ölçümden hareket ederek geleceğe ilişkin karar verir.

İyi eğitim, veriyi yalnızca okumaz; hangi karar için ne anlama geldiğini doğru yorumlar.

Yararlanılan Kaynaklar

• Millî Eğitim Bakanlığı – LGS sonuç ve tercih/yerleştirme kılavuzları
• Millî Eğitim Bakanlığı – Ortaöğretime Geçiş Tercih ve Yerleştirme verileri
• Education Endowment Foundation – Metacognition and Self-Regulated Learning
• Ölçme ve değerlendirme alanındaki temel eğitim araştırmaları

İlgili Makaleler

• LGS Sonrası Ne Yapılmalı?
• LGS’de Yüzdelik Dilim Nedir?
• LGS Puanı mı Yüzdelik Dilim mi Önemli?
• LGS Tercihleri Nasıl Yapılmalı?
• LGS Tercihinde Okul Nasıl Seçilmeli?
• LGS’de Tercih Listesi Nasıl Hazırlanmalı?

Saruhan Kurs
Eğitim Özel İlgi İster.